Кіріспе

Американдық саяси экономист (1933-2012) Элинор Клэр "Лин" Остром (туған аты Аван; 7 тамыз 1933 - 12 маусым 2012) - американдық саясаттанушы және саяси экономист. Оның жұмысы Жаңа институционалдық экономикамен және саяси экономиканың қайта өркендеуімен байланысты. 2009 жылы ол "Экономикалық басқаруды, әсіресе ортақ игіліктерді талдау" үшін Экономикалық ғылымдар саласындағы Нобель сыйлығын алды. Ол Оливер Э. Уильямсонмен бөлісті. Ол бұл сыйлықты жеңген алғашқы әйел болды. Мектепті " Б " бағасымен бітіргеннен кейін . А. және Ф. UCLA-дан саяси ғылымдар докторы, Остром Индиана штатының Блумингтон қаласында өмір сүрді және Индиана университетінің факультетіне қызмет етті, карьерасының соңында Аризона мемлекеттік университетімен байланысты. Ол Индиана университетінің құрметті профессоры және Артур Ф. Бентли атындағы саясаттану профессоры және Индиана университетінің саяси теория және саясат талдауы бойынша семинардың директоры, сондай-ақ зерттеу профессоры және Темпедегі Аризона мемлекеттік университетінің институционалдық әртүрлілікті зерттеу орталығының құрылтайшы директоры болды. Ол Вирджиния Техникалық университеті басқаратын және USAID қаржыландыратын Тұрақты ауыл шаруашылығы және табиғи ресурстарды басқару бойынша бірлескен ғылыми-зерттеу бағдарламасының (SANREM CRSP) жетекші зерттеушісі болды. 2008 жылдан бастап ол күйеуі Винсент Остроммен бірге Transnational Corporations Review журналына кеңес берді. 60-шы жылдардан бастап Остром ресурстарды басқару саясатына араласты және әлемнің әртүрлі салаларының ғалымдарын тартқан ғылыми орталық құрды. Оның орталығында жұмыс істеу және оқыту лекциялар мен қатаң иерархиялы университетке қарағанда, шеберхана қағидасы бойынша құрылды. Остром көптеген жылдар бойы адамдар мен экожүйелердің өзара әрекеттесуін зерттеді және адамдар тобының (қауымдастықтар, кооперативтер, трестер, кәсіподақтар) сарқылмайтын ресурстарды пайдалануы ұтымды болатынын және мемлекеттік араласусыз немесе жеке меншікпен нарықсыз ресурстың сарқылуын болдырмайтынын көрсетті.

Жеке өмір және білім

Элинор Клэр Аван Лос-Анджелесте, Калифорнияда музыкант Лия Хопкинс пен сахналық дизайнер Адриан Аванның жалғыз баласы болып дүниеге келді. Елінордың ата-анасы ерте ажырасып, көп уақытын анасымен бірге өткізді. Ол анасымен протестанттық шіркеуге барып, демалыс күндерін әкесінің еврей отбасымен өткізетін. Депрессиядан кейінгі дәуірде ажырасқан қолөнершілер арасында өскен Остром өзін "кедей бала" деп сипаттады. Оның негізгі демалыс қызметі жүзу болды, ол ақырында жүзу командасына қосылды және колледжде оқуға көмектесу үшін жүзуге үйретуді бастағанға дейін бәсекелестікпен жүзе бастады. Остром Беверли-Хиллз орта мектебінің қарама-қарсысында өскен, ол 1951 жылы бітірген. Ол мұны бақытты деп санайды, өйткені мектепте колледжге түсудің өте жоғары көрсеткіші бар еді. Остромның бірінші курсында оны пікірталас тобына шақырды. Дебаттық тактиканы үйрену оның ойлау жолына үлкен әсер етті. Бұл оған мемлекеттік саясаттың екі жағы бар екенін және екі жақтың да сапалы аргументтері болуы керектігін түсінуге мүмкіндік берді. Бірнеше семестр бойы жазғы сессияларға және қосымша сабақтарға қатысып, ол үш жылда бітірді. Ол өз ақысын төлеу үшін кітапханада, ақшалай дүкенде және кітап дүкенінде жұмыс істеді, ол семестр сайын 50 доллар болатын. Мектепті бітіргеннен кейін ол жұмыс табуда қиындықтарға тап болды, өйткені жұмыс берушілер ол тек мұғалім немесе хатшы ретінде жұмыс іздеді деп ойлады. Ол стенография бойынша хат-хабар курсын өткеннен кейін экспорттық клерк ретінде жұмыс бастады, кейіннен ол зерттеу жобалары бойынша бетпе-бет сұхбаттасу кезінде жазбалар жазуда пайдалы екенін тапты. Бір жылдан кейін ол бір фирмада кадрлар менеджерінің көмекшісі болып жұмысқа орналасты. Бұл жұмыс оны жоғары оқу орындарында оқуға, ғылыми көмекші болуға және докторлық диссертация алуға талпындырды. D. бағдарламасы. Ол UCLA-ның саяси ғылымдар бойынша аспирантурасына қабылданды, онда ол 1962 жылы магистр дәрежесін және докторлық дәрежесін алды. 1965 жылы қайтыс болды. 1961 жылы Винсент Остром, Чарльз Тибоут және Роберт Уоррен "Метрополитен аймақтарындағы үкімет ұйымы" атты мақаласын жариялады, ол ықпалды мақала болып табылады және Остромдардың жұмысының басты тақырыбы болатын тақырыптарды енгізеді. Алайда, мақала UCLA-ның Үкіметтік зерттеулер бюросымен қақтығысты күшейте түсті, өйткені бюроның мүдделеріне қайшы келетін болса да, ол полицентризмнің пайдасына мегаполистерді орталықтандыруға қарсы кеңес берді. Бұл қақтығыс Остромдарды UCLA-дан кетуге итермеледі. Ол факультетке қонақ ассистент ретінде қосылды. Оның алғашқы курсы - американдық үкімет туралы кешкі сабақ болды.

Мансап

Остром өзінің және басқалардың далалық жұмысынан мол білім алды. Калифорния университеті, Лос-Анджелес университетінде докторлық диссертациясын оқыған кезінде ол 1950 жылдары су соғыстары мен суды сорғылау жарыстарын зерттеумен айналысты. Малтусиандық және жалпыға ортақ ресурстардың қайғылы оқиғасы туралы үстем рационалды экономикалық болжамдарға қарама-қайшы, ол адамдар қорғанның азаюына байланысты тұтқынға түспеген және құдіреті жоқ жағдайларды көрсетті. Оның "Жалпы халықты басқару" атты кітабында Испания мен Непалдағы суландыру жүйелерін, Швейцария мен Жапониядағы таулы ауылдарды, Мэн мен Индонезиядағы балық шаруашылығын зерттеуге негізделген. Остром 1968 жылы биолог Гаррет Хардин ұсынған "жалпының трагедиясы" теориясын қайта қарағаны үшін танымал. "Science" журналында жарияланған осыған ұқсас мақалада Хардин егер әр малшы ортақ жайылым жерін бөлісіп, жеке рационалды экономикалық шешім қабылдаса, онда ол жерде ұстайтын ірі қара малдың санын көбейту, ұжымдық әсер ортақтарды кемітеді немесе жояды деп болжады. Басқаша айтқанда, көптеген адамдар өз мүдделерін ойлап, тәуелсіз әрекет етуі мүмкін, бұл тіпті ұзақ мерзімді перспективада ешкімнің мүддесіне жатпайтыны анық болған кезде де ортақ шектеулі ресурсты құртады. Остром мұндай жағдайларда "трагедия" Хардин ойлағандай, болмай қалмайды деп санайды. Егер малшылар өзара ынтымақтасып, жерді қалай пайдаланып жүргендерін бақылап, оны басқару ережелерін сақтаса, олар осындай қайғылы жағдайдан құтылып қалады". Ортақ қор ресурстарын басқаруда ұжымдық іс-әрекетті, сенім мен ынтымақтастықты пайдалануды зерттей отырып, оның мемлекеттік саясаттың институционалдық тәсілі, институционалдық талдау және даму шеңбері (IAD) ретінде белгілі, оны жеке қоғамдық таңдау теориясы мектебі ретінде қарастыру үшін жеткілікті деп саналады. Ол ұйымдық теория, саясаттану және мемлекеттік басқару салаларында көптеген кітаптардың авторы болды. Элинор Остром өмірінің соңына дейін адал ғалым болды. Өлер алдындағы күні ол кем дегенде екі авторға бірге жазған еңбектері туралы электрондық хат жіберді. Ол наурыз айында Лондонда өткен Халықаралық ғылым кеңесінің (ICSU) Planet Under Pressure кездесуінің бас ғылыми кеңесшісі болды. Стокгольмдегі орнықтылық орталығының Йохан Рокстром былай деп жазды: "Лин 17 және 18 маусымда Рио-де БҰҰ-ның Рио+20 Жер саммиті кезінде өтетін әлемдік тұрақтылық туралы Нобель сыйлығының лауреаттары диалогтарына дайындық жұмыстарына аяғына дейін белсене араласты. Ақырында ол жеке өзі келе алмайтынын, бірақ өзінің ғана қолынан келетін, жігерлі, жігерлі, кіріс беруін шешті". Экономистер арасында ұзақ уақыт бойы бір ауыздан қабылданған пікір бойынша, пайдаланушылар бірлесіп пайдаланған табиғи ресурстар ұзақ мерзімде шамадан тыс пайдаланылып, жойылады. Элинор Остром бұл идеяны жергілікті қоғамдастықтардың мал жайылымдары, балық аулау сулары және орман сияқты ортақ табиғи ресурстарды қалай басқаруға болатыны туралы зерттеулер жүргізу арқылы жоққа шығарды. Ол табиғи ресурстарды пайдаланушылар бірлесіп пайдаланғанда, оларды қалай күтіп-ұстау керектігі туралы ереже қалыптасатынын және оларды экономикалық және экологиялық жағынан тұрақты түрде пайдаланатынын көрсетті. Элинор Остром 1974 жылы саясаттану профессоры болып тағайындалды. Ол 1980-1984 жылдары кафедраның меңгерушісі болды, содан кейін Артур Ф. Бентли саясаттану кафедрасын басқарды. Ол Винсент және Элинор Остромның саяси теория және саясат талдауы бойынша жұмыс орнының аға ғылыми директоры, өнер және ғылым колледжінің саясаттану профессоры және Артур Ф. Бентли профессоры және қоғамдық және экологиялық істер мектебінің профессоры болды. Саяси теория және саясатты талдау бойынша семинар экономика, саясаттану және басқа да салалар бойынша әртүрлі ғалымдарды бірлесіп жұмыс істеуге және әртүрлі экологиялық және әлеуметтік экономикалық саяси жағдайдағы институционалдық құрылымдардың мінез-құлық пен нәтижелерге қалай әсер еткенін түсінуге тырысу үшін пайдаланған. Мақсат - әлемді айналып, деректерді жинау емес, әлемнің белгілі бір аймақтарында тұратын және орман жағдайы мен орман саясатына қызығушылық танытқан ғалымдардың желісін құру. Остромның инновациялық және жаңашыл зерттеулерін Ұлттық ғылым қоры, Эндрю Меллон қоры, Хайнде және Гарри Брэдли қоры, МакАртур қоры, Форд қоры, Біріккен Ұлттар Ұйымының Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымы, АҚШ АИД, АҚШ Геологиялық зерттеу, АҚШ Әділет минист...

Зерттеу

Остромның алғашқы еңбектері қоғамдық тауарлар мен қызметтердің өндірісіне әсер ететін шешімдер бойынша қоғамдық таңдаудың рөлін атап көрсетті. Бұл саладағы оның ең танымал еңбектерінің бірі - Индианаполистегі полиция функцияларының полицентриктігі туралы зерттеу. Жалпыға ортақ құндылықтарды күтіп-ұстау - әртүрлі міндеттерді орындау, оларды түптен бастап ұйымдастыру және мәдени нормаларға сай қалыптастыру. Бұл мәселе жеке талқылануы керек, әрі сенімге негізделуі керек. Доктор Остром спутниктік деректерді зерттегеннен және лобстермендерді сынақтан өткізгеннен басқа, шектеулі ресурстармен бетпе-бет келген адамдардың мінез-құлқын болжауға тырысу үшін ойын теориясын қолдануды ұнатады. Оның саяси теория және саясатты талдау бойынша семинар-ғалымы Индиана университетінде 1973 жылы күйеуі Винсентпен бірге құрылған, ол саясаттанушы, оның студенттеріне ұлттық ортақ акциялар берілді. Олар не істеу керектігін алдын ала талқылаған кезде, "салым" еселенген. Оның кейінгі және танымал жұмысы адамдар экожүйелермен қарым-қатынас жасап, ұзақ мерзімді тұрақты ресурстық өнімділікті қалай сақтайтыны туралы болды. Ортақ бассейн ресурстарына көптеген орман, балық шаруашылығы, мұнай кен орындары, жайылымдар және суару жүйелері кіреді. Ол Африкадағы жергілікті тұрғындардың жайылымдарды басқаруы және Батыс Непалдың ауылдарында суару жүйелерін басқару бойынша далалық зерттеулер жүргізді (мысалы, Данг Деухури). Оның жұмысы қоғамдардың табиғи ресурстарды басқару және көптеген жағдайларда экожүйенің құлдырауынан аулақ болу үшін әртүрлі институционалдық шараларды қалай жасағанын қарастырды, тіпті кейбір шаралар ресурстардың сарқылуын болдырмауға мүмкіндік бермеген болса да. Оның жұмысы адам мен экожүйенің өзара әрекеттесуінің көп қырлы табиғатын атап өтті және жеке әлеуметтік экологиялық жүйе проблемалары үшін кез-келген "панацеяға" қарсы тұрып отыр.

Қоршаған ортаны қорғау

Норвегияның қалалар мен аймақтарды зерттеу институты "Остром қоршаған ортаны жоюға қарсы жұмысты үйлестірудегі ұжымдық іс-қимыл проблемасын шешу үшін әлемдік деңгейдегі бір ғана үкіметтік құрылымдарға қарсы ескертті. Бұл олардың күрделілігіне, сондай-ақ қатысатын әртүрлі тұлғаларға байланысты. Оның ұсынысы полицентрикалық тәсіл болды, онда басқарудың негізгі шешімдері оқиғалар мен қатысушылардың сахнасына мүмкіндігінше жақын болуы керек". Остром экономистердің табиғи ресурстарды шамадан тыс пайдалану және ұзақ мерзімде жою идеясын жоққа шығаруға көмектесті. Элинор Остром бұл идеяны шағын жергілікті қоғамдастықтардың адамдармен ортақ табиғи ресурстарды, мысалы жайылымдарды, Мейн мен Индонезиядағы балық аулау суларын және Непалдағы ормандарды қалай басқаратынын зерттеу арқылы жоққа шығарды. Ол табиғи ресурстарды пайдаланушылар бірлесіп басқаратын кезде, оларды қалай күтіп-ұстауға және пайдалануға қатысты экономикалық және экологиялық тұрғыдан тұрақты ережелердің қалыптасатынын көрсетті.

Остром заңы

Остром заңы - Элинор Остромның экономикадағы еңбектері бұрынғы теориялық негіздер мен меншік туралы болжамдарға, әсіресе жалпыға ортақ нәрселерге қалай қарсы шығатынын көрсететін мақал. Остромның ортақ ресурстардың функционалдық мысалдарын егжей-тегжейлі талдауы ресурстардың орналасуы туралы практикалық және теориялық тұрғыдан мүмкін болатын басқа көзқарасты қалыптастырады. Бұл заңды Ли Энн Феннелл қысқаша былай деп түсіндіреді: тәжірибеде жұмыс істейтін ресурстық құрылым теорияда жұмыс істей алады.

Марапаттар мен мойындау

Остром Америка Құрама Штаттарының Ұлттық ғылым академиясының мүшесі, Америка саяси ғылымдар қауымдастығының және Қоғамдық таңдау қоғамының президенті болды. 1999 жылы саяси ғылымдар саласындағы престижді Йохан Скитте сыйлығын алған алғашқы әйел болды. Остром 1998 жылы саяси экономика бойынша Франк Э. Сейдманның атақты сыйлығын алды. Оның "Халық экономикасының салыстырмалы зерттеуі" атты баяндамасы Кеннет Ароу, Томас Шеллинг және Амартия Сен арасында талқылаумен аяқталды. Ол 2004 жылы Ұлттық ғылым академиясының Джон Дж. Карти сыйлығын алды, ал 2005 жылы Америка саяси ғылым қауымдастығының Джеймс Мэдисон сыйлығын алды. 2008 жылы ол саяси ғылымдар бойынша Уильям Х. Райкер сыйлығын алған алғашқы әйел болды. Келесі жылы ол Тюфтс университетінің Джонатан М. Тиш азаматтық және мемлекеттік қызмет колледжінен Тиш азаматтық қатынас ғылыми-зерттеу сыйлығын алды. 2010 жылы Utne Reader журналы Остромды "Сіздің әлемді өзгертетін 25 көрнекі тұлға" қатарына қосты. 2012 жылы ол Time журналының "Әлемдегі ең ықпалды 100 адамның" бірі атанды. Халықаралық әлеуметтік зерттеулер институты (ISS) 2002 жылы оған Құрметті стипендиясын берді. 2008 жылы Норвегияның ғылым және технология университетінің құрметті докторы атанды. 2019 жылдың шілдесінде Индиана университеті Блумингтон өзінің көру қабілетінің алшақтығын жою бастамасының бір бөлігі ретінде Остромның мүсіні университеттің саяси ғылымдар бөлімі орналасқан ғимараттың сыртына орналастырылатынын мәлімдеді.

Экономика саласындағы Нобель сыйлығы

2009 жылы Остром Экономикалық ғылымдар саласындағы Нобель сыйлығын алған алғашқы әйел болды. Швед Корольдік Ғылым Академиясы Остромды "экономикалық басқаруды талдау үшін" атап өтіп, оның жұмысы ортақ меншікті оны пайдаланатын топтар қалай табысты басқаруға болатынын көрсетті деп атап өтті. Остром мен Оливер Уильямсон экономикалық басқарудағы жеке жұмыстарына 10 миллион швед кронасы (990,000 евро; 1,44 миллион доллар) сыйлығын бөлісті. Ол бұрынғы ақшалай сыйлықтарға қарағанда, Остром өзінің сыйлығын өзі құрған шеберханаға сыйлады. Швед Корольдік Ғылым Академиясы Остромның "зерттеулері осы тақырыпты шеттен ғылыми назарын аударып, жалпы ресурстарды - орман, балық шаруашылығы, мұнай кен орындары немесе жайылымдарды - оларды пайдаланушылармен, үкіметтермен немесе жеке компаниялармен емес, табысты басқаруға болатындығын көрсетті" деді. Остромның бұл жұмысында әдеттегі даналыққа қарсы шығып, жалпы ресурстарды мемлекеттік реттеу немесе жекешелендірусіз табысты басқаруға болатынын көрсетті. Швед Корольдік Ғылым Академиясы Остромға Экономикалық басқаруды талдау үшін Нобель сыйлығын тапсырғанда, оның еңбегі "адамдық қоғамдағы ынтымақтастықты қолданатын терең механизмдер туралы жаңа сабақ береді" деп атап өтті. Кейбіреулерге Остромды (Берклидегі Калифорния университетінің Оливер Уильямсонмен бірге) таңдау таңқаларлық болып көрінсе де, басқалары оны 2008 жылғы қаржы дағдарысы көрсеткен еркін нарықтың тиімсіздігіне тиісті реакция ретінде қарады. Өмірінің соңғы жылында ол жазуды және лекция айтуды жалғастырды, өлімінен он бір апта бұрын Экономикалық істер институтында Хайек лекциясын берді. Индиана университетінің президенті Майкл МакРобби былай деп жазды: "Илинор Остром қайтыс болғанда, Индиана университеті өте құнды қазынадан айырылды". Оның Индианадағы әріптесі Майкл МакГиннис оның өлімінен кейін Остром өзінің Нобель сыйлығының 1,4 миллион долларлық бөлігін Семинарға берді деп мәлімдеді. Бұл Остромдар жылдар бойы орталыққа берген ақшалай сыйлықтардың ең үлкені.

Журнал мақалалары

PDF нұсқасы.