Кіріспе
Неміс слесарь және сағаттағыш Питер Хенлайн (осылай Henle немесе Hele деп те жазылады) Ол перзенттік перзенттік сағаттарды жасаған алғашқы шеберлердің бірі болды. Көптеген деректерде оның негізгі серпінді ойлап тапқаны да қате айтылады.
Peter Henlein (also spelled Henle or Hele) He was one of the first craftsmen to make small ornamental portable clocks which were often worn as pendants or attached to clothing, and which are regarded as the first watches. Many sources also erroneously credit him as the inventor of the mainspring.
Өмір
Генлайн Нюрнбергте өскен. Оның ата-анасы Пётр, мыс жасақтаушы және 1461 жылдан бері Нюрнбергтің азаматы және Барбара Хенлайн болды. Оның ағасы Герман Хенлайн да 1496 жылы шебер кесуші болды. Өмірінде үш әйелге тұрмысқа шыққан: бірінші әйелі Куньгунде Эрнст, екінші әйелі Маргарет, үшінші әйелі Вальбурга Шрайер. 1504 жылдың 7 қыркүйегінде ол өз әріптесі Георг Глейзерді өлтірген ұрыс-керіске араласты. Айыпталушылардың бірі ретінде ол Нюрнбергтің Францискандер монастырында баспана сұрап, 1508 жылға дейін сонда тұрды. Бұл монастырь ғылыми және астрономиялық білімнің орталығы ретінде белгілі болды. Ол сол жерде сағаттар жасау шеберлігін тереңдете білген болуы мүмкін. Олар (Нюрнберг шеберлері) күнделікті жаңа заттарды ойлап табады. Мысалы, әлі жас жігіт Питер Хеле (Хенлайн) тіпті ең білімді математиктердің де таңғалатын жұмыстарын жасайды: өйткені ол аздап темірден көптеген доңғалақты сағаттарды жасайды, оларды қалай айналдырсаңыз да, олар қырық сағат бойы салмақсыз, тіпті көкіректе немесе қолшатырда (шатырда) жүрсе де, сағаттарды көрсетеді және сағаттанады. Иоганн Нойдерферс 1547 жылы Хенлайн портативті помандерлік сағаттарды (die bisam Köpf zu machen erfunden) ойлап тапқанын жазды. 1524 жылы шыққан бір қағазда Генлейнге алтыннан жасалған алма сағаты үшін 15 флорин (бір флорин шамамен 140 және 1000 қазіргі АҚШ доллары аралығында) төленгені жазылған. Оның клиенттері арасында XVI ғасырдың жоғары қоғам өкілдері болды, мысалы Мартин Лютер, Каспар фон Шенейх (Мекленбург канцлері), Фредерик III, Саксонияның сайлаушысы, Бранденбургтен кардинал Альбрехт, Филип Меланхтон, Меркурино ди Гаттинара, сондай-ақ Нюрнберг кеңесі берген сыйлықтар. Питер Хенлайн фонтаны 1993 жылы сағат көрмесі ашылған кезде ашылды. Бұл фонтаны Нюрнберг қаласы мен сағатшыларының қауымдастығы сыйға тартты. Жазуы: "Нюрнберг қаласынан келген қалта сағатын ойлап тапқан Петер Хенленнің және неміс сағаттанушылар қауымдастығының есіміне". Көп бұрын, Донаустауфтағы Вальхалла, ол "саясатшылар, егемендер, ғалымдар мен неміс тілінің суретшілеріне" арналған мемориал, 1842 жылы ашылғанда, сағат өнертапқышы деген сөздермен Петер Хенлайнды құрметтейді. Бұл оның өлімінің 300 жылдығы болатын. Бастапқы сөздері (Вальхалла ескерткіші): Erfinder der Sackuhren, Adalbert Müller 1884: Seines Zeichens ein Schlosser, wohnhaft in der seit Jahrhunderten durch Bewerbsamkeit und Erfindungsgeist sich hervortuhenden Stadt Nürnberg
Негізгі қайнар
Көбінесе оған тиесілі болған, портативті сағаттарды жасауға мүмкіндік беретін негізгі қозғалтқыш, шын мәнінде, оның жұмысынан бір ғасыр бұрын, 15 ғасырдың басында пайда болды.
Помандер сағаты мен Нюрнберг жұмыртқасы
Ол негізінен портативті алма сағаттарын жасады. Олар Хенлайнмен байланысты және Хенлайнның сағатты жасау дәстүрінің дамуы болса да, олар оның өлімінен бірнеше онжылдықтан кейін ғана танымал болды. Неміс тіліндегі "Eierlein" сөзі "кішкентай жұмыртқа" - Uhr (орталық төменгі неміс тіліне ûr, латын тілінен hora) "сағат", Aeurlein немесе Ueurlein (қазіргі неміс Ührlein) деген сөздердің кішірейтілген түрі. "Тұмсық" сөзінің ассоциациясы 1571 жылы Иоганн Фишхарттың 1571 жылғы "Рабле" аудармасынан туындауы мүмкін; Фишхарт "Рабле" аудармасында "Уэрлейн" сөзінің бір нұсқасын "Эйерлейн" деп аударды. Атаудың бұл түрі 1580 жылдары кең тараған овал пішінге ықпал етуі мүмкін. Бұрынғы сағаттауыш әрі өнер коллекционері Юрген Абелер өзінің кітабында помандерлік сағаттар туралы былай деп қорытынды жасайды: "Егер сақталған сағаттардың бірін ғана Питер Хенлайнның тұлғасымен байланыстырсақ, онда бұл тек осы помандерлік сағат болуы мүмкін". Нюрнберг қаласының тұрғыны болған Питер Хенлейн осы ақыл-ой ортасында өмір сүру мәртебесіне ие болды. Оның көркемдік шеберлігінің ерекше дамуының негізі Нюрнбергтің металл өңдеу және сәнді механика шеберлігінің дамуы мен әртүрлілігімен қаланған. Еуропалық қайта өрлеу дәуірінің атмосферасы және қайта өрлеу дәуірінің Нюрнберг қаласы гүлденген сауданың энергиясымен, өркениеттің дамуымен және жаңа мәдени әсерлермен қалыптасты. Питер Хенлайн бұл шығыс помандырын монастырдан алған болса керек. 1505 жылы Нюрнбергте оба басталды, ал помандер мәртебелі символы ретінде оның көптеген жоғары дәрежелі замандастарының назарына қайта оралды. Жаңа көзқарастар заманында, уақыт мәнін немесе рухын хош иісті зат таратуға арналған ыдысқа салу өте қызықты болған шығар.