Кіріспе

V509 Cas (V509 Cas немесе HR 8752) - Кассиопея шоқжұлдызында орналасқан екі сары гипергигант жұлдыздың бірі, сонымен қатар Rho Cassiopeiae шоқжұлдызы да бар. HR 8752 Жерден шамамен 15 700 жарық жылы қашықтықта орналасқан. Оның көрінетін шамасы тарихи уақытта +6 төменнен +4.6 дейінгі шегіне дейін өзгерді, ал қазір +5.3 шамасында және SRd типті жартылай тұрақты өзгермелі жұлдыз ретінде жіктеледі. Ол өзінің жылдам эволюциясының бір бөлігі ретінде күшті масса жоғалтудан өтіп жатыр және жақында сары эволюциялық босқалықтан 20 жылда Күн массасына тең затты шығарып жіберіп, жартылай өтті. 1973 жылы жарықтығы 4,75 магнитудаға дейін көтерілді, бірақ бұл оқиғаның нақты басталуы жақсы байқалмаған. Содан бері жұлдызды әлдеқайда мұқият зерттеді. 1976 жылы ол 4,6 магнитудаға дейін жетті, содан кейін 1979 жылы 4,9 магнитудаға дейін тез төмендеді, содан кейін келесі онжылдықта 4,75 және 4,85 магнитудалар арасында тербелді. Содан бері жарықтығы жалпы алғанда, шаманың оннан бір бөлігінен аз ауытқулармен, 2000 жылы 5,3 шамаға дейін төмендеді және сол деңгейде тұрақталған болуы мүмкін. Жұлдыздың көк және визуалды шамалар арасындағы айырмашылықпен (B-V) өлшенген түсі 1900 жылы шамамен 1,2 -ден 1960 жылдары 0,8 -ге дейін аздап төмендеуі мүмкін. Әр түрлі дәуірлердегі өлшеулер әрқашан бірдей спектрлік белдеулерге калибрленбейді, ал жұлдыздар аралық жойылуды есепке алу үшін мәндер қызылдандырылуы керек, бірақ шағын өзгеріс спектрдің жазбаларына сәйкес келеді және нақты болып саналады. Содан кейін түс 1973 жылы 1,6 шамадағы B-V мәніне дейін күрт қызарды, 2000 жылы 0,02 дейін тез төмендеді және содан бері тұрақты болып қалды. 1960 жылдан бастап қол жетімді егжей-тегжейлі бақылаулар жалпы үрдістерге 1-5 жыл аралығында шамамен 0,2 шамадағы жылдам түсті ауытқуларды көрсетеді.

Қасиеттері

HR 8752 жарықтығы мен температурасы мен көлемі өзгеріп қана қоймай, тұрақсыз жұлдыздар сияқты, эволюциялық өзгерістерге ұшырап, суық температурадан ыстыққа қарай ауысып жатыр. Температураны спектрлік және түсті бақылаудан белгілі бір дәлдігімен бағалауға болады. Есептелген тиімді температура 1900 жылы 4500 К-тан 1960 жылы 5000 К-қа дейін өсті. Сол кезде жарықтығы шамамен және радиусы 1973 жылға дейін жылдыздың өзгермелі өзгерісімен өзгерді, содан кейін ол тез кеңейіп, суытылды. 1977 жылы жүргізілген егжей-тегжейлі спектрлік талдауда температураның 4000 К төмендігі, жарықтылықтың ең жоғарғы шегі 1976 жылы, радиусымен, сол кездегі жер бетінің ауырлығы лог (g) = 2 деп есептелген, бұл көрінетін бет жұлдыздан тиімді түрде бөлініп кеткенін көрсетеді. Жұлдыз кейіннен 5,000K температурасына, жарықтығына және радиусына тез оралды.

Эволюциялық жағдайы

1973 жылға дейін HR 8752 G спектрлік типті ертедегі салқын сары гипергигант болды. Сыртқы қабаттарының күрт ыдырауынан кейін ол қазір гипергигант деңгейіне көтерілді және салқын күйіне қайта оралады деп күтiлмейді. ZAMS жұлдызының модельдері оның "сары эволюциялық бос" тұрақсыз аймақты ең алдымен салқын температураға қарай, содан кейін қайтадан ыстық температураға қарай өтетінін көрсетеді. Сары эволюциялық бос орынға осылай аталған, өйткені HR диаграммасының сол бөлігінде өте аз жұлдыздар кездеседі. Бұл осындай параметрлері бар жұлдыздардың эволюциясы өте тез, тіпті астрономиялық тұрғыдан алғанда бірден болатындықтан болуы мүмкін. Сары эволюциялық боштықтың алғашқы өтетін жолы өте тез, бірақ жұлдыз үлкен тұрақсыздыққа ұшырамайды. Екінші өтетін жері, сары гипергигант ретінде уақыт өткеннен кейін, қызғынырақ температураға оралу, жұлдыздың үлкен тұрақсыздыққа ұшыраған аймақты немесе екі аймақты кесіп өтуі, бұл күшті масса жоғалту эпизодтары ретінде көрінеді деп күтіледі. HR 8752 тұрақсыздықтың екі негізгі аймағының біріншісін кесіп өтті және мың жыл ішінде одан да жоғары температураға көшуі мүмкін. Қазіргі кездегі бақылау жағдайына сүйенсек, HR 8752 бастапқыдан шығып кетті деп бағаланады және ол Волф-Райет жұлдызына айналғанға дейін салыстырмалы түрде төмен жарықтығы бар көк түсті жарық көбейтіндіге айналуы мүмкін.

Мүмкін екілік

HR 8752 серігі болуы мүмкін. Ультрафиолет спектрінің таралуын өлшеулер B1 негізгі тізбекті жұлдыздың шығысына сәйкес келетін артықшылықты көрсетеді. Абсолюттік магнитудасы 4,5 деп бағаланды, бұл визуалды толқын ұзындығында бастапқыдан шамамен 40 есе әлсіреген. Жұлдыздар біршама жақын (< 1400 АЕ) болуы керек болса да, бастапқы спектр сызықтарында радиалдық жылдамдықтың өзгеруі байқалған жоқ және екіншілік спектр сызықтарына тікелей жатқызылатын сызықтар байқалған жоқ. Байқалған спектрдің көбісі екі жұлдызды қоршап тұрған қабықтан болуы мүмкін. Спектрлік сызық профильдеріндегі кейбір өзгерістерге желдің соқтығысуы немесе серіктің периастроналық өтуі кезінде пайда болған, бұрын шығарылған материалдың бұзылуы себеп болады деп болжанады.