Кіріспе
Брэнсон – АҚШ-тың Миссури штатындағы қала. Қаланың көп бөлігі Тейни округінде орналасқан, ал батысындағы шағын бөлігі Стоун округіне қарай созылады. Брэнсон Озарк тауларында жатыр. Бұл елді мекен 1880 жылдары аймақтағы дүкеннің иесі және пошта бастығы болған Рубен Брэнсонның құрметіне аталған. 2020 жылғы халық санауы бойынша, қаланың халқы 12 638 адамды құрады. Брэнсон Миссури және АҚШ-тың басқа да аймақтарынан келген демалыс жасаушылар үшін ұзақ жылдар бойы танымал орын болып келді. 76 Кантри бульвары (және аз дәрежеде Шепард Хиллс экспресс-жолы) бойындағы ойын-сауық театрлары жиынтығы, оның ішінде Долли Партонның «Стампиде» көрсетілімдері, Брэнсонның туристік орталық ретіндегі танымалдығын арттырды.
Тарих
1882 жылы Рубен Брэнсон аймақта жалпы дүкен мен пошта бөлімін ашты. Брэнсон 1912 жылдың 1 сәуірінде ресми түрде құрылды, сондай-ақ Таникомо көлін құрайтын Ақ өзендегі Пауэрсайт бөгетінің құрылысы аяқталды. 1894 жылы Уильям Генри Линч Марбл үңгірін сатып алып, оны «Marvel Cave» деп атады және келушілерден ақы алуды бастады. 1950 жылы Хьюго мен Мэри Гершенд үңгірді 99 жылға жалға алып, онда шаршы билер ұйымдастыра бастады. Гершендтер үңгірді электр қуатымен және бетон баспалдақтармен жаңартып, 1960 жылы «Silver Dollar City» атты шекаралық қаланың көшірмесін ашты. Онда бес дүкен, шіркеу және бұркеме үй болды, актерлер Хэтфилдтер мен Маккойлер арасындағы алауыздықты ойнады. Гарольд Белл Райт 1907 жылы Озарк туралы «Тұңқырлардың бағушысы» романын жариялады. Роман халықаралық бестселлерге айналып, Райтті алғашқы миллионер автор етіп, Брэнсон мен Оңтүстік-Батыс Миссуриді туристік орталық ретінде қалыптастырды. 1960 жылы «Ескі диірмен театры» роман негізінде алғашқы ашық аспан астындағы қойылымын бастады. «The Shepherd of the Hills Outdoor Drama» деп аталған қойылым 2021 жылы 61-ші маусымында жалғасты. Тарихи фермада «Инспирация мұнарасы», «Хиллз саяхат паркі» және көптеген басқа да шоулар мен көңіл көтеру орындары орналасқан. Гарольд Белл Райт мұражайы әлемдегі ең үлкен ойыншық мұражай кешенінің ішінде орналасқан. Брэнсонның 12 жылдық мэрі және кәсіпкер Джим Оуэн 1934 жылы Коммерциялық көшеде алғашқы театрын салды, ол бастапқыда «Hillbilly Theater» деп аталды, ол алыс-жақын жерлерден келушілерді қызықтырды. 1959 жылы Ақ өзендегі Стол-Рок бөгеті салынып аяқталды, нәтижесінде Стол-Рок көлі пайда болды. 1959 жылы Мейб ағайындар 1961 жылы Брэнсонның алғашқы музыкалық шоуына айналатын топ құрды. 1962 жылы Пол Хеннинг Озарк тауына жасаған саяхатынан шабыт алып, 1971 жылға дейін теледидарда көрсетілген «The Beverly Hillbillies» фильмін жасады. Кейіннен Хеннинг Брэнсон маңындағы Рут және Пол Хеннинг табиғат қорғау аймағына көмек қолын созды. Ол сондай-ақ, сериядағы көлік ретінде пайдаланылған 1921 жылғы өзгертілген Oldsmobile жүк көлігін Озаркс колледжіне сыйға тартты, ол қазір Ральф Фостер мұражайында қойылған. Пресли отбасы 1967 жылы «Presley’s Country Jubilee» шоуын 76-шы шоссеге көшірген алғашқылар болды, ал бір жылдан кейін Baldknobbers олардың ізімен ерді. Ақырында Брэнсонда 50-ден астам театр пайда болды, олардың көпшілігі 76-шы шосседе орналасқан. 1983 жылы Брэнсонның оңтүстік-батысындағы Лампеде 7500 орындық Swiss Villa Amphitheatre ашылды. Ашық амфитеатр Def Leppard, Lynyrd Skynyrd, REO Speedwagon, Steppenwolf және Ozzy Osbourne сияқты әртістерді шақырды. 2000-жылдардың басында жабылып, 2010 жылы Black Oak Mountain Amphitheatre ретінде қайта ашылды. 2013 жылы күрт жабылып, 2021 жылы тікелей музыкалық іс-шараларды қайта бастағанға дейін пайдаланылмады. 1987 жылы Boxcar Willie Брэнсонда театр сатып алып, онда тұрақты қойылымдар ұйымдастырған алғашқы халықаралық танымал әртіс болды. 1989 жылы Шоджи Табучи Брэнсонда өзінің алғашқы театрын ашты (Батыс 76 шосседегі Озаркс автомузейін театрға айналдырды). Содан кейін ол 1990 жылы Шепард оф Хиллз экспресс-жолында жаңа театр салды, ал Мел Тиллис Шоджидің ескі театрына көшіп барды. 1990-1991 жылдары Jim Stafford, Ray Stevens, Mickey Gilley және Moe Bandy сияқты бірнеше ұлттық танымал жұлдыздар өз театрларын ашты. Осы ұлттық жұлдыздармен бірге көптеген жергілікті шоулар да театрлар ашты. Лоу отбасы өздерінің шоуын көрсетті және Conway Twitty, Loretta Lynn, Vern Gosdin, Waylon Jennings және басқалар сияқты ұлттық танымал жұлдыздарды қабылдады. 76 Music Hall (қазіргі Grand Country Music Hall) күніне үш түрлі шоумен әр түрлі уақыт аралығында өнер көрсеткен алғашқы театр болды. 1991 жылы жергілікті продюсер және әртіс Боб Николс алғашқы таңғы шоуды ашты, ал келесі жылы Бак Трент таңғы шоуда ойнаған алғашқы ұлттық танымал жұлдыз болды. Брэнсонда театрлар мен басқа да көңіл көтеру орындарының саны артып, 1991 жылдың 8 желтоқсанында Брэнсон туралы эпизодты көрсеткен 60 Minutes телеарнасы оны «күлкілі әлемнің тікелей музыка астанасы» деп атады. Энди Уильямс Брэнсонда өзінің театрын салып, 1992 жылдың 1 мамырында ашты, оны Moon River Theatre деп атады. Глен Кэмпбелл Гудтайм Театры 1994 жылы ашылды, онда Глен өзінің «Goodtime Band» тобымен, қызы Дебби Кэмпбеллмен, Мэтью Диккенс бишілерімен және комик-қуырша ойыншысы Жим Барбермен бірге өнер көрсетті. Сондай-ақ, Тони Орландо (Yellow Ribbon Theater) және Бобби Винтон (Blue Velvet Theater) өз театрларында жетекшілік етті. 1998 жылы Қытай акробаттары Брэнсонға келді, бұл оларды Брэнсонды үйі деп атаған алғашқы халықаралық шоулардың біріне айналдырды. Олар 2005 жылы New Shanghai Theatre театрын ашты. 2006 жылы Dick Clark’s American Bandstand Theatre ашылды, ол 76-шы шосседе салынған соңғы жаңа театр болды. Брэнсон театрлар мен шоуларды ашуын жалғастырып келеді (соңғысы Sight & Sound Theatres), ол өзін «әлемдегі тікелей музыкалық шоулардың астанасы» деп таныстырады. Әлеуметтік желілерді пайдалану қазір Брэнсонға назар аудару үшін маңызды фактор болып табылады. Мысалы, COVID-19 салдарынан 2020 жылдың көп бөлігінде Брэнсонның Little Opry Theatre-ында тікелей өнер көрсетуден және гастрольдеуден бас тартуға мәжбүр болған The Petersens отбасы bluegrass тобы YouTube-ты балама ретінде тапты, олардың бейнелері 70 миллионнан астам қаралым жинады. Сонымен қатар, олардың шамамен 600 000 жазылушыларының 65% АҚШ-тан тыс жерде тұрады. (2021 жылғы қазан айының мәліметтері YouTube-та немесе The Petersens-тердің мәлімдемесінде келтірілген). Осылайша, «америкалық тамырлар» тобы Брэнсонды туристік орталық ретінде кең қызығушылық тудырып жатыр.
2012 жылғы торнадо
2012 жылдың 29 ақпанында таңғы сағат 1-ден кейін Брэнсон қаласы EF 2 торнадосынан зардап шекті, бұл 2012 жылғы Leap Day торнадосының салдарынан болды. Кем дегенде 37 адам жарақаттанды, көбінесе кесіктер мен көкшілдер болды, ең ауыр жарақат 80 жастағы әйелдің бас жарақаты болды. Көптеген туристік орындар мен кәсіпорындар зақымдалмады және дауылдан кейін жұмысын жалғастырды, бірақ кем дегенде 11 ғимарат 3 миллион доллардан астам жалпы залал көріп, қирады. 2012 жылдың қараша айына қарай, көптеген зақымдар жөнделді. Брэнсон аймағының сауда палатасының өкілі Мэри Джейн Райс AP агенттігіне ақпан айының әдетте бизнес үшін жай уақыт екенін және алдағы бірнеше күнде көптеген зақымдар жойылатынын айтты. Торнадо Миссури штатының Кимберлинг қаласынан 35 км (22 миль) қашықтықта, Table Rock көлі арқылы және 76 тас жолы (қазіргі 76 Country Boulevard) бойындағы ойын-сауық аймағынан өтіп, қала орталығына жеткенде, 12 қабаттан (295 бөлмелі) Hilton Branson Convention Center қонақүйінің 219 бөлмесіндегі терезелерді жарып немесе сынып тастады. Торнадо Брэнсонның 50-ден астам театрларының үшеуіне (Americana Theater, Branson Variety Theater және Dick Clark's American Bandstand Theater) айтарлықтай зақым келтірді, сондай-ақ Танеикомо көліндегі Branson Landing және Ардагерлер ескерткіш мұражайының бір бөлігіне де зақым келді. "Ride the Ducks" су/құрлық аттракционындағы көліктер аударылып кетті, бірақ олардың жұмыстан шығаратын сияқты зақымдары жоқ еді.
Көңіл көтеру және сахналық өнер
Брэнсон көптеген ойын-сауық театрларымен әйгілі, онда музыка, би, әдемі өнер және басқа да сахналық өнер түрлерінде тұрақты шоулар қойылады. Брэнсон қаласындағы ең танымал театрлардың бірі – Энди Уильямс атындағы өнер орталығы мен театры. Онда жыл бойы жыл сайынғы шаралар өтеді, бірақ ең бастысы – The Osmonds және The Lennon Sisters ұйымдастыратын Рождестволық концерттері.
Көрермендер мен іс-шаралар
Брэнсонның жергіліктік тартымдылықтары: Boardwalk-тағы аквариум, Beyond The Lens!, Голливудтық балауыз мұражайы Брэнсон, Wonderworks, Silver Dollar City, White Water, Ripley's Super Fun Zone, Mount Pleasant Winery, Dolly Parton's Stampede, тікұшақ саяхаттары, сырғанау жолдары (ziplines), үңгірлерге саяхаттар, гокарттар, мини-гольф және тағы да басқалары. Ripley's Odditorium ғимараты жер сілкінісі немесе басқа да апаттан жарылғандай көрінеді, ал Титаник мұражайы әйгілі кеме мен айсбергтің жартылай көшірмесі болып табылады. Брэнсон Лэндинг 2006 жылдың жазында Брэнсон қаласының орталығындағы Таникомо көлінің жағасында ашылды. Көл жағалауындағы жобаға Bass Pro Shops және Belk дүкендерімен бірге ашық сауда орталығындағы дүкендер мен мейрамханалар кіреді. Сонымен қатар, мұнда көл жағалауындағы әдемі жағажай және Брэнсон Лэндинг фонтаны, сондай-ақ Hilton қонақ үйі орналасқан. Брэнсон Лэндинг жазғы концерттер мен жыл бойында өтетін басқа да арнайы шаралармен танымал. Брэнсон Лэндинг пен тарихи Брэнсон қалалық орталығының арасында орналасқан конгресс орталығы 2007 жылдың 7 қыркүйегінде ашылды. Брэнсон көліктік темір жолы Брэнсон Лэндингтің қарсы бетіндегі ескі депода орналасқан. Брэнсон отбасылық демалысқа бағытталғандықтан, казинолардағы құмар ойындарға қарсы тұрылады және бұл аймақта мұндай ойын-сауықтар жоқ. Дегенмен, Брэнсонның көршілес қалалары құмар ойындарды ұнататындарға осындай мүмкіндіктер ұсынады. Соңында, 2016 жылы Чикагодағы Navy Pier-ден көшірілген Брэнсон айналмалы дөңгелегі (ferris wheel) Озарк тауларының 150 фут биіктігінен әдемі көрінісін ұсынады.
География
Брэнсон (36.637706, 93.254965) координаталарында орналасқан. Ақ өзен/Таникомо көлі қаланың шығыс және оңтүстік жағынан иіліс түзеді. АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 20.80 шаршы миль (54 км²), оның ішінде 20.63 шаршы миль (53 км²) құрлық және 0.17 шаршы миль (0 км²) су алабын құрайды.
Климат
Брэнсон ылғалды субтропикалық (Cfa) климатқа және континенттік климаттың белгілі бір ерекшеліктеріне ие. Өсімдіктердің қыстың суына төзімділік аймағы 7а.
Демография
Брэнсон Микрополитендік Статистикалық Аймағы Тейни округімен толық сәйкес келеді және оны қамтиды.
2020 жылғы халық санағы
2020 жылғы АҚШ халық санағында Брэнсон қаласында 12 638 адам, 4 857 үй шаруашылығы және 2 809 отбасы тіркелді. Халық тығыздығы бір шаршы мильге 591,9 адамды (228,6/км²) құрады. Тұрғын үй бірліктерінің орташа тығыздығы 391,0 бір шаршы мильге (151,0/км²) 8 347 болды. Халықтың этникалық құрамы: 80,57% (10 182) ақ нәсілді, 2,46% (311) қара немесе афроамерикалық, 0,9% (114) американдық үндістер, 2,68% (339) азиялық, 0,09% (12) Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 4,69% (593) басқа нәсілдер және 8,6% (1 087) екі немесе одан көп нәсілдің өкілдері. Кез келген нәсілге жататын испандықтар мен латын американдықтары халықтың 12,9% құрады (1 489 адам). 4 857 үй шаруашылығының 22,5%-ында 18 жасқа дейінгі балалар бар; 42,4%-ы бірге тұратын некедегі жұбайлар; 38,9%-ы күйеуі жоқ әйелдер басқарады. Барлық үй шаруашылықтарының 33,1%-ы жеке адамдардан тұрады, ал 15,3%-ы 65 жасқа толған немесе одан асып кеткен жалғыз тұратын адамдардан құралған. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,3 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 2,9 адамды құрады. Халықтың 19,3%-ы 18 жасқа дейінгілер, 10,5%-ы 18-24 жас аралығындағылар, 21,3%-ы 25-44 жас аралығындағылар, 19,8%-ы 45-64 жас аралығындағылар және 20,3%-ы 65 жасқа толған немесе одан асып кеткен адамдарды құрады. Орташа жас 38,9 жас. Әр 100 әйелге 73,2 еркек келеді. 18 және одан жоғары жастағы әр 100 әйелге 70,6 еркек сәйкес келеді. 2016-2020 жылдарға жасалған Америкалық қоғамдық сауалнаманың бағалауынша, үй шаруашылығының орташа табысы 44 184 долларды (+/- 6 551 доллар қателік шегімен) құрады, ал отбасының орташа табысы 50 216 долларды (+/- 10 990 доллар) құрады. Ер адамдардың орташа табысы 23 413 долларды (+/- 3 429 доллар) құрады, ал әйелдердің орташа табысы 22 091 долларды (+/- 3 304 доллар) құрады. 16 жастан асқандардың орташа табысы 22 771 долларды құрады (+/- 2 713 доллар). Шамамен отбасылардың 15,9%-ы және халықтың 22,3%-ы кедейлік шегінен төмен тұрады, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 40,2%-ы және 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендердің 10,3%-ы.
2010 жылғы санақ
2010 жылғы халық санауы бойынша қалада 10 520 адам, 4 688 шаруашылық және 2 695 отбасы тұрды. Халық тығыздығы 8 599 тұрғын үйден құралды, орташа тығыздық – ... (мәлімет жоқ). Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 89,0% ақ нәсілді, 2,0% афроамерикалық, 0,9% американдық үндістер, 1,5% азиялық, 0,1% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 3,9% басқа нәсілдер және 2,6% екі немесе одан көп нәсілге жататын азаматтар. Кез келген нәсілге жататын испан немесе латын америкалықтары халықтың 8,8% құрады. 4 688 шаруашылықтың 23,2%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, 42,8%-ы бірге тұратын жұбайлар, 10,7%-ы күйеуі жоқ әйелдер, 3,9%-ы күйеуі жоқ еркектер және 42,5%-ы отбасы емес. Барлық шаруашылықтың 32,8%-ы жеке адамдардан тұрады, ал 13,5%-ы 65 жасқа толған жалғыз тұратын азаматтардан құралған. Шаруашылықтың орташа мөлшері 2,20 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 2,77 адамды құрайды. Қаладағы орташа жас 41,2 жасқа тең. Тұрғындардың 18,8%-ы 18 жасқа дейін, 10,2%-ы 18 мен 24 жас аралығында, 25,7%-ы 25 пен 44 жас аралығында, 25,6%-ы 45 пен 64 жас аралығында және 19,6%-ы 65 жастан асқан. Қала тұрғындарының жыныстық құрамы: 47,9% еркек және 52,1% әйел.
2000 жылғы халық санағы
Халық санауы бойынша қалада кітапхана бар, ол Танейхиллс қауымдастық кітапханасы.
Автомобиль жолдары
65-ші АҚШ тас жолы солтүстікке және оңтүстікке қарай созылады, Брэнсонды солтүстікке Спрингфилдке, ал оңтүстікке Литтл-Рокке байланыстырады. Миссуридің 76-шы тас жолы Брэнсон қаласынан өтетін. 2020 жылы 76-шы тас жолдың бағыты 465-ші тас жолдың орнына Озарк тау жоғарғы жолына ауыстырылды. Ескі бағыт қазір 76 Кантри бульвары болып табылады.
Ауа
Брэнсон қаласын негізінен Брэнсон әуежайы қамтамасыз етеді, ол ең жақын коммерциялық әуежай және 2009 жылдың мамыр айында ашылды. Бұл АҚШ-тағы ең ірі жеке меншік коммерциялық әуежай. Өткен жылдар ішінде AirTran, Sun Country және Frontier сияқты әуе тасымалдаушылары әуежайды пайдаланды. Брэнсонға ең жақын екі коммерциялық әуежай: Спрингфилд, Миссури штатында орналасқан Спрингфилд Брэнсон ұлттық әуежайы (SGF), Брэнсоннан шамамен 52 миль қашықтықта, және Арканзас штатының Бенттонвилл қаласындағы Солтүстік-Батыс Арканзас ұлттық әуежайы (XNA), Брэнсоннан шамамен 96 миль қашықтықта. Бұл екі әуежай Чикаго, Даллас, Хьюстон, Атланта және Денвер сияқты қалаларға рейстер ұсынады, бұл басқа қалалармен байланысуға мүмкіндік береді. Брэнсон қаласындағы М. Грэм Кларк алаңы – негізінен бір қозғалтқышты ұшақтарға қызмет көрсететін жалпы авиациялық әуежай.
Темір жол
Брэнсон қаласын Миссури және Солтүстік Арканзас темір жолы (MNA) қызмет көрсетеді, оған қысқа желілік холдинг компаниясы Genesee & Wyoming иелік етеді. MNA – Канзас-Сити, Миссури және Ньюпорт, Арканзас қалалары арасындағы маңызды байланыс. "Брэнсон көрікті темір жолы" MNA-мен жасалған жалға алу шарты бойынша Брэнсон қаласынан барып-қайтатын саяхалық пойыздарды іске қосады. Аталған жолдар 1900 жылдардың басында Сент-Луис, Айрон-Маунтин және Оңтүстік темір жолымен салынған, кейіннен Миссури-Тынық мұхиты темір жолына қосылған.