Кіріспе
Ваупун қаласы – Висконсин штатының Додж және Фонд-дю-Лак округтерінде орналасқан қала. 2020 жылғы халық санауы бойынша, қаланың халқы 11 344 адамды құрайды. Уилкокс 1838 жылдың күзінде жерді өзі зерттеп, қыста Грин-Бэйге қайтып оралды. 1839 жылдың ақпан айында ол Джон Н. Акерман және Хирам Уокер есімді екі адаммен бірге бұрын белгілеп қойған жеріне оралды. Олар күшті өзен мен құнарлы жерге қызығушылық танытқан еді. Олар дереу төрт бұршақ еменге шатыр тігіп, Уилкокс отбасы үшін лайықты үй салуға кірісті. Акерман мен Уокерді жұмысты аяқтау үшін қалдырып, Уилкокс отбасын жаңа үйлеріне әкелу үшін Грин-Бэйге қайтып оралды. Олар 1839 жылдың 20 наурызында Ваупунға жетті. Ваупун атауы оджибве тіліндегі "Waubun" сөзінен шыққан, ол "шығыс", "таң", "күн шығу алды" және "күннің тууы" деген мағыналарды білдіреді. Ваупун қаласы бастапқыда "Waubun" деп аталуы тиіс болған, бірақ Висконсин штаты орфографиялық қате жіберіп, Ваупун оны өзгертуге ұмтылмады. Сол атаумен көрші орналасқан қала да бірге өзгертілді.
Waupun is a city in Dodge and Fond du Lac counties in the U. S. state of Wisconsin. The population was 11,344 at the 2020 census. Wilcox surveyed the land himself in late fall of 1838, returning to Green Bay for the winter. In February 1839 he returned to the plot he laid out accompanied by two men, John N. Ackerman and Hiram Walker, who were interested in the powerful river and fertile land. They quickly nailed together a shanty to four bur oaks and began building a suitable cabin for the Wilcox homestead. Leaving Ackerman and Walker to finish, Wilcox returned to Green Bay to bring his family to their new home. They reached Waupun on March 20, 1839. Waupun comes from the Ojibwe word "Waubun" which means "the east," "the morning," "the twilight of dawn" and "dawn of day." Waupun was originally supposed to be named "Waubun" but the state of Wisconsin made a spelling error, and Waupun never bothered to change it. An adjacent town with the same name was changed along with the village.
Ерте тарих
Бірінші қала сайлауы 1842 жылы Уилкокс үйінде өтті, он бір дауыс берілді. 15 жыл өткен соң, ауылдық харта бекітілгеннен кейін, алғашқы сайлауда 323 дауыс салынды. Ауылдың үнемі өсуіне байланысты, 15 наурызда 1878 жылы қалалық харта берілді. Джон Н. Акерман алғашқы қала мэрі болып сайланды. Ваупун кітапхана қоғамы 1858 жылы Уильям Юэн мен Эдвин Хиллэйердің күш-жігері арқасында құрылды. Хиллэйер 37 жыл бойы кітапхананы өзінің сақтандыру кеңсесінен жалақысыз басқарды. 1895 жылы қала кітапхананы өз меншігіне алды және Эдвин Хиллэйер мен Люциус Д. Хинкли кіретін жаңа кітапхана кеңесін тағайындады. Қала меншігіне алғаннан кейін, ол көп ұзамай Уайтинг театрының ішкі бөлмесіне көшірілді, ол кітапхана орналасқан кезде Дэвисон театры болып өзгерді. 1900 жылы Ваупун әйелдер клубының қаржы жинау арқасында ол тегін қоғамдық кітапханаға айналды. Ваупун Карнеги кітапханасы, қазір Ваупун мұражайы, 1904 жылы Эндрю Карнегиден алған 10 000 долларлық грантпен салынды.
Екінші дүниежүзілік соғыс
1945 жылы Ваупун неміс соғыс тұтқындары лагерінің орны ретінде таңдалды. Халықтың наразылығына қарамастан, лагерь Доти көшесінің оңтүстігінде, консерва зауытының қасында салынды. Тұтқындар аймақтың зауыттары мен шаруашылықтарындағы жұмыс күшінің жетіспеушілігін толықтыру үшін Висконсин штатына әкелінді. Ваупун лагерінде 200-ге жуық соғыс тұтқыны болды, олар Ваупундағы «Консервіленген азық-түлік» компаниясында немесе Висконсин штатының Брэндон қаласындағы «Стокли азық-түлік» компаниясында жұмыс істеуге жіберілді.
География
Ваупун (43.631577, -88.735835) орналасқан. АҚШ Халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 4,68 шаршы миль (12 км2), оның ішінде 4,62 шаршы миль (12 км2) құрлық және 0,06 шаршы миль (0 км2) су алабын құрайды. Қаланың жер бедері орташа, Рок өзеніндегі 870 футтан (265 м) теңіз деңгейінен ең жоғары нүктесі 941 футқа (287 м) дейін жетеді. Ваупун АҚШ-тағы ең ірі қамысты батпақ – Хорикон батпағының жанында орналасқан және Хорикон қорықтарындағы жануарлар дүниесін тамашалауға арналған басты кіру нүктесі болып табылады. Ваупунның шетіндегі Фонд-дю-Лак округі саябағында, бір кезде Оңтүстік Висконсиннің 3 миллион акрдан астам аумағын жапқан ежелгі оңтүстік мезикалық орманның қалдықтары сақталған. Фонд-дю-Лак округі саябағында кемпинг жасауға да мүмкіндік бар.
2020 жылғы халық санағы
2020 жылғы санақ бойынша халық саны 11 344 адамды құрады. Халық тығыздығы көрсетілмеген. 3863 тұрғын үй бар, орташа тығыздығы көрсетілмеген. Ұлттық құрамы бойынша халықтың 4,8%-ы испаниялық немесе латиноамерикандықтар. Ұлттық белгісі бойынша испаниялық және испаниялық емес халықты біріктіргенде, қаланың 80,7%-ы ақ нәсілді, 12,8%-ы қара немесе африкалық-американдықтар, 1,4%-ы американдық индейлер, 0,6%-ы азиялықтар, 1,3%-ы басқа нәсілдерден және 3,3%-ы екі немесе одан көп нәсілдерден құралған. Қаланың 2020 жылғы санақ бойынша халық саны ересектердің түзеу мекемелеріндегі 2867 тұтқынды қамтиды. 2016-2020 жылдарға арналған Америкалық қоғамдық сауалнаманың бағалауынша, қаладағы үй шаруашылығының орташа табысы 55 621 доллар, ал отбасының орташа табысы 67 078 долларды құрады. Толық жұмыс күнімен жұмыс істейтін еркектердің орташа табысы 44 250 доллар, ал әйелдердің табысы 38 947 долларға тең. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 26 763 доллар. Отбасылардың 5,3%-ы және халықтың 7,7%-ы кедейлік шегінен төмен, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 7,1%-ы және 65 жастан асқандардың 7,8%-ы. 25 жастан асқан халықтың 84,7%-ы орта мектепті немесе одан жоғары бітірген, ал 16,3%-ы бакалавр дәрежесі немесе одан жоғары білім алған.
2010 жылғы санақ
2010 жылғы санақ бойынша қалада 11 340 адам, 3485 үй шаруашылығы және 2259 отбасы тұрды. Халық тығыздығы – 3703 тұрғын үй бірлігі, орташа тығыздығы көрсетілген. Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 84,7% ақ нәсілді, 12,2% афроамерикалық, 1,2% американдық үндістер, 0,3% азиялық, 0,2% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 0,5% басқа нәсілдер, 0,9% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілдегі испан немесе латын американдықтары халықтың 1,9% құрады. 3485 үй шаруашылығының 30,8%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, 50,1%-ы бірге тұратын ерлі-зайыптылар, 9,2%-ында күйеуі жоқ әйелдер, 5,5%-ында күйеуі жоқ ерлер, ал 35,2%-ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 30,4%-ы жеке адамдардан тұрады, ал 13,1%-ы 65 жасқа толған жалғыз тұратын адамдардан тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,35 адам, ал отбасының орташа мөлшері 2,91 адам. Қаладағы орташа жас 36,4 жас. Тұрғындардың 17,6%-ы 18 жасқа дейін, 11%-ы 18 мен 24 жас аралығында, 35,1%-ы 25 пен 44 жас аралығында, 23,4%-ы 45 пен 64 жас аралығында, ал 12,9%-ы 65 жастан асқан. Қаланың жыныстық құрамы: 61,0% ер адам және 39,0% әйел адам.
2000 жылғы халық санағы
Халық санауы бойынша Ваупун қаласының әкімі - Рон В. Бишоп. Қала халқының шамамен төрттен бірі Додж түзеу мекемесінде, Джон К. Берк түзеу орталығында және Ваупун түзеу мекемесінде жазасын өтеуде. Бұл штаттың әртүрлі аймақтарынан келген 3000-нан астам адам дауыс беру құқығынан айырылған, бірақ екі округте көпшілікті құрайды. Бұл түрмелерді пайдаланып округтерді бөлу, сол округтердегі басқа тұрғындарға өзгелерге қарағанда артық сайлау күші береді.
Білім
Ваупун қаласын Ваупун аймақтық мектеп округі қамтамасыз етеді. Округ құрамына бірнеше мектеп кіреді, оның ішінде SAGES, Meadow View бастауыш мектебі, Rock River аралық мектебі және Waupun жоғары мектебі. SAGES (Ауыл шаруашылығы және экологиялық зерттеулер мектебі) Фокс-Лейк қаласында орналасқан. Meadow View бастауыш мектебі, Rock River аралық мектебі және Waupun жоғары мектебі – барлығы Ваупун қаласында. Сонымен қатар, қалада жекеменшік Орталық Висконсин христиандық жоғары мектебі де бар.
Экономика
Алто сүт кооперативі, Ваупундағы фермерлерге тиесілі сүт кооперативі 2008 жылы Saputo Inc. компаниясына сатылды. National Rivet, бұрғыш өндіруші, 90 жылдан бері Ваупун қаласында орналасқан, сондай-ақ оның ізашары және еншілес компаниясы Шейлер компаниясы да осы қалада жұмыс істейді.
Мүсіндер қаласы
Уопунда жергілікті өндіруші, өнертапқыш және мүсінші Кларенс Аддисон Шейлердің ашық аспандағы мүсіндер жинағы орналасқан. Олардың ішінде "Күннің шығуы", "Егін егетін Құдайға сенеді", "Пионерлер" және "Жазушы періште" сияқты мүсіндер бар. Шалер паркінде Джеймс Эрл Фрейзердің танымал "Жолдың соңы" мүсінінің қола көшірмесі тұр. Шейлер бұл көшірмені 1926 жылы тапсырыс берді. Ат үстінде мүңкіген жергілікті американдықты бейнелейтін бұл мүсін, американдық түпкіліктің тағдырын көрсетеді. Ол 1929 жылдың 23 маусымында паркте ашылды.