Кіріспе

Бейсбол 1872 жылы Жапонияға енгізілді және Жапонияның ең танымал қатысу және көрермендер спорты болып табылады. Алғашқы кәсіби жарыстар 1920 жылдары пайда болды. Жапониядағы бейсболдың ең жоғары деңгейі - Ниппон кәсіби бейсболы (NPB), ол екі лигадан тұрады, Орталық лига және Тынық мұхит лигасы, әр лигада алты команда бар. Орта мектепте бейсбол әсіресе көпшілік арасында танымал және жанкүйерлер базасы бар, АҚШ-тағы колледж футболы мен колледж баскетболы сияқты; Жапонияның жоғары мектептердегі бейсбол чемпионаты ("Жазғы Кошиен"), әр тамыз сайын өткізіледі, ұлттық теледидар арқылы көрсетіліп, Жапонияның 47 префектурасының әрқайсысынан аймақтық чемпиондар кіреді. Жапон тілінде бейсбол 2=野球 (3=яку) деп аталады, бұл ойын алаңы мен доптың таңбаларын біріктіреді. Жапонияның ұлттық туристік ұйымының (JNTO) айтуынша, жапондық бейсбол ойындарының атмосферасы Америка Құрама Штаттарынан гөрі аз, жанкүйерлер команда әндеріне үнемі ән салып, би билейді. Оның үстіне, американдық жазушы Роберт Уайтинг өзінің 1977 жылы жарық көрген "Хризантема және жарғанақ" атты кітабында былай деп жазды: "Жапондықтардың өмірге деген көзқарасы, топтық сәйкестікті, ынтымақтастықты, еңбекті, жасқа, үлкендікке және "тұлғаға" деген құрметті баса атап, спорттың барлық жағына ене түсті. Жапонияға ойнауға келген американдықтар бейсболдың самурай стилі басқаша екенін тез түсінеді". Жапонияда Шохеи Охтани, Ичиро Судзуки, Хидеки Мацуи, Шигео Нагасима және Садахару О сияқты Nippon Professional Baseball ойыншылары ұлттық жұлдыздар ретінде танымал және олардың ерекше өнер көрсетуі Жапонияда бейсболдың танымалдылығын арттырды. Олардың барлығы жетістіктері мен танымалдығы үшін Халықтың құрметті сыйлығын (国民栄誉賞) алды немесе оларға жақындады.

Тарих

Бейсболды Жапонияға алғаш рет 1872 жылы Токиодағы Кайсей академиясының ағылшын тілі профессоры америкалық Хорас Уилсон мектеп спорты ретінде енгізді. Бірінші ұйымдастырылған ересектер бейсбол командасы, Шимбаши атлетика клубы деп аталады, ол 1878 жылы құрылды. Жапон үкіметі мемлекеттік жаңғырту процесін бастау үшін американдық оятоиді тағайындады. Бұл спортты дене тәрбиесі бағдарламасына енгізу арқылы бейсболды балаларға қолжетімді етіп жасайтын білім беру министрлігіне қатысты. Спорттың қызығушылығына толы АҚШ-тан оқуын аяқтап оралған жапондық студенттер үкіметте қызмет атқарды. Клубтар мен жеке командалар, мысалы, Шинбаши спорт клубы, орта мектептер мен колледждер командаларымен бірге бейсбол инфрақұрылымын бастады. 1896 жылы Йокогама қаласында өткен матчта Токиодағы Ичико орта мектебінің командасы Йокогама Контри & Атлетик Клубының шетелдік командасын ойдағыдай жеңді. Жапон тіліндегі баспасөз команданы ұлттық батыр деп мақтады және осы матч туралы хабарлар бейсболдың мектеп спорты ретінде танымал болуына үлкен үлес қосты. Цунео Мацудайра өзінің "Заманауи Жапониядағы спорт және дене шынықтыру" атты 1907 жылы Лондондағы Ұлыбританияның Жапон қоғамына арнаған сөзінде жеңістен кейін "ойын жазда құрғақ даладағы от сияқты бүкіл елге тарады, ал бірнеше айдан кейін тіпті Токиодан алыс жердегі бастауыш мектептердегі балалардың да сыбызғы мен доппен ойнағанын көруге болады" деп баяндады.

Кәсіби бейсбол

Жапониядағы кәсіби бейсбол 1920 жылдары басталды, бірақ 1934 жылы медиа-магнат Мацутаро Шорики құрған барлық жұлдыздар командасы - Үлкен Жапония Токио бейсбол клубы (2=大日本東京野球クラブ) - ға дейін, қазіргі кәсіби ойынның табысы жалғасты. Әсіресе Шорики клубы американдық All Star командасына қарсы шыққаннан кейін, оның құрамында Бейб Рут, Джимми Фокс, Лу Гериг және Чарли Герингер бар. Бұрынғы жапондық барлық жұлдыздар контингенттері таратылған кезде, Шорики осы топпен кәсібилікке өтіп, тәуелсіз лигада ойнады. Бірінші жапондық кәсіби лига 1936 жылы құрылды, ал 1950 жылға қарай ол екі лигаға, Орталық лигаға және Тынық мұхит лигасына, бірге Nippon Professional Baseball (NPB) деп аталатын екі лигаға бөліну үшін жеткілікті болды. Бұл 2=プロ野球 (3=Puro Yakyū) деп аталады, яғни кәсіби бейсбол. Бейсболдың кәсіби маусымы сегіз айға созылады, ойындар сәуірде басталады. Командалар 144 ойын ойнайды (америкалық бас лига командаларының 162 ойынымен салыстырғанда), содан кейін плей-офф жүйесі, қазан айында өткен чемпионатпен аяқталады, ол Жапония сериясы деп аталады. Командалардың көпшілігі бейсболдан басқа да мүдделері бар корпорацияларға тиесілі. Тарихи тұрғыдан алғанда, командалар команданың орналасқан жерімен емес, олардың иелерімен анықталды. Алайда, соңғы жылдары көптеген иелер өз командаларының аттарына жер атауын қосуды таңдады; 12 NPB командаларының көпшілігі қазіргі уақытта корпоративтік және географиялық жер атауларымен аталады.

Кіші лигалар

АҚШ-тағы кіші лигалы бейсбол сияқты Жапонияда да екі кіші лига арқылы фермалық жүйе бар, олардың әрқайсысы Nippon Professional Baseball-мен байланысты. Шығыс лигасы жеті командадан тұрады және Орталық лигаға тиесілі. Батыс лигасы бес командадан тұрады және Тынық мұхиты лигасына тиесілі. Екі кіші лига да 80 ойындық маусым ойнайды.

Үлкен бейсбол лигасынан айырмашылықтары

Ережелер негізінен МЛБ-ға ұқсас, бірақ техникалық элементтері сәл өзгеше: Ниппон лигасы кіші бейсбол, соққы аймағы мен ойын алабын қолданады. Бес команданың шағын алаңдары бейсболдың ресми ережелерін бұзады. Сондай-ақ, MLB-ден айырмашылығы, ойын ұзақтығы шектеулі және тең ойынға рұқсат етіледі. Регламенттік маусымда шектеу он екі иннингке тең, ал плей-оффта он бес иннингке дейін шектеу бар (салыстырмалы түрде, баскетбол лигасының ойындары жеңімпазы болғанға дейін жалғасады). Сонымен қатар, 2011 жылғы Тохоку жер сілкінісі мен цунамиден кейін орнатылған қуат шектеулеріне байланысты, 2011 жылғы NPB тұрақты маусымы ойынның ұзақтығын шектеді. Бұл шектеу бірінші ойыннан кейін үш сағат отыз минуттан кейін басталуы мүмкін емес. NPB командаларының белсенді тізімінде 28 ойыншы бар, ал MLB-де 26 (27 екі рет ойнаған күндері). Алайда, ойын тізімінде 25 ойыншы бар. Әр ойын алдында NPB командалары белсенді тізімнен үш ойыншыны белгілейді, олар сол жарысқа қатыспайды. Командада 25 адамнан тұратын ойын тізімінде төрт шетелдік ойыншыдан артық болмауы керек, бірақ шетелдік ойыншылардың саны шектелмейді. Егер төрт адам болса, олардың бәрі де құмыра салатын не позициялық ойыншылар бола алмайды. Бұл басқа ұлттардың қымбат ойыншыларына арналған шығындар мен бәсекелестікті шектейді және көптеген еуропалық спорт лигаларының еуропалық емес ойыншыларға арналған ережелеріне ұқсас. Екі Nippon Professional Baseball лигасының әрқайсысында ең жақсы жеңіс пайызы бар командалар баспалдақ форматындағы плей-оффқа (3-ке қарсы 2, жеңімпаз 1-ге қарсы) өтеді. Кейде жалпы жеңісі көп команда, көбірек теңдіктер мен аз жеңілістерге ие болған командадан төмен, сондықтан жеңіске жету пайызы жақсы. Әр лиганың жеңімпаздары Жапон сериясында бәсекелеседі.

2004 жылғы ереуіл

2004 жылдың 18 қыркүйегінде кәсіби бейсболшылар Orix BlueWave мен Osaka Kintetsu Buffaloes арасындағы бірігуге қарсылық білдіру үшін және иелері бірігуден туындаған бос орынды толтыру үшін жаңа команда құруға келіспегендігі үшін екі күндік ереуілге шықты. Шабуыл 2004 жылы 23 қыркүйекте шешілді, онда иелері Тынық мұхиты лигасында жаңа франшиза беруге және екі лига, 12 командалық жүйені жалғастыруға келісті. Жаңа команда, Тохоку Ракутен Алтын Бөркіттер, 2005 жылғы маусымда ойнай бастады.

Орта мектеп бейсболы

Жапонияда жоғары сынып бейсболы (高校野球) жалпы алғанда екі жылдық бейсбол турнирін білдіреді, олар бүкіл ел бойынша жоғары мектептер арасында өткізіледі. Оларды Жапонияның жоғары мектептердегі бейсбол федерациясы жазғы ұлттық жоғары мектептердегі бейсбол шақыру турнирі үшін (сонымен қатар "Жазғы Кошиен" деп аталады) Маиничи Шимбунмен және жазғы ұлттық жоғары мектептердегі бейсбол чемпионаты үшін Асахи Шимбунмен бірлесіп ұйымдастырады. Бұл ұлттық турнирлер кеңінен танымал, кәсіби бейсболдан да жоғары. Талаптау турнирлері көбінесе жергілікті жерде көрсетіліп тұрады, ал Кошиендегі соңғы кезеңнің әрбір ойыны NHK телеарнасында ұлттық деңгейде көрсетіледі. Бұл турнирлер ұлттық дәстүрге айналды, ал көптеген оқушылар мен ата-аналар өздерінің жергілікті командаларын көтермелеу үшін туған қалаларынан саяхаттайды. Бұл турнирлердің танымалдылығы АҚШ-тағы "Март айындағы ақылсыздық" (англ. March Madness) сияқты танымалдылыққа ие болды.

Әуесқойлық бейсбол

Жапонияның барлық жерінде әуесқой бейсбол лигалары бар, көптеген командалар компаниялар тарапынан демеушілік етеді. Аматорлық бейсболды Жапонияның Аматорлық Бейсбол Ассоциациясы (JABA) басқарады. Бұл командалардың ойыншыларын компаниялар жалдап, олар бейсболшы ретінде емес, компания қызметкерлері ретінде жалақы алады. Бұл турнирлердегі ең үздік командалар қалааралық бейсбол турнирі мен Индустриалды лиганың ұлттық турнирі арқылы анықталады. Бұл лигаларда ойын деңгейі өте бәсекеге қабілетті; Индустриалды лига ойыншылары Жапонияның халықаралық турнирлерде ойнауға таңдалады. Джуничи Тазава (Ниппон Ойл) және Косуке Фукудоме (Нихон Сеймэй) кәсіби клубтармен өнеркәсіптік бейсбол ойнай отырып, анықталды.

Халықаралық ойын

Жапония құрамасы әлем чемпионатының алғашқы кезеңінде үш рет жеңімпаз атанды. 2006 жылғы Әлемдік бейсбол классикасында олар Кубаны финалда жеңді, ал 2009 жылғы Әлемдік бейсбол классикасында Жапония өзінің атақты қарсыласы Оңтүстік Кореяны 10 айналымда жеңіп, өз атағын қорғады. 2023 жылғы Әлемдік бейсбол классикасында олар Чемпиондық ойынында АҚШ-ты 32 есебімен жеңіп, өз атағын қайтарып алды. Ұлттық құрама әлемдегі үздіктердің бірі болып табылады.