Кіріспе
Ылғалдылықтың әсерін ескеретін температура индексі. Жылу индексі (HI) – көлеңкедегі ауа температурасы мен салыстырмалы ылғалдылықты біріктіретін индекс, адам сезіміне сәйкес келетін температураны анықтауға арналған, яғни ылғалдылықтың басқа мәні болғанда қаншалықты ыстық сезінетінін көрсетеді. Мысалы, температура 70% салыстырмалы ылғалдылықпен болғанда, жылу индексі (төмендегі кестеге қараңыз). Жылу индексі көлеңкедегі сезілетін температураны сипаттауға арналған, бірақ тікелей күн сәулесінен, физикалық белсенділіктен немесе желдің салқындату әсерінен туындайтын жылуды ескермейді. Адам организмі әдетте тердің булануы арқылы салқындатады. Жоғары салыстырмалы ылғалдылық булануды және салқындатуды төмендетіп, дискомфортты және ыстықтан стресске ұшырау мүмкіндігін арттырады. Әр адам дене пішініне, метаболизміне, сулылық деңгейіне, жүктілігіне немесе басқа да физиологиялық жағдайларына байланысты жылуды әртүрлі сезінеді. Сезілетін температураны өлшеу, бақыланатын температура және ылғалдылық жағдайында адамдардың қаншалықты ыстық сезінгендері туралы хабарларға негізделген. Жылу индексінен басқа, сезілетін температураны анықтау үшін Канаданың ылғалдылық индексі, ылғалды термометр температурасы, «сыртқы температураның салыстырмалы көрсеткіші» және «RealFeel» сияқты авторлық өлшемдер де қолданылады.
The heat index (HI) is an index that combines air temperature and relative humidity, in shaded areas, to posit a human perceived equivalent temperature, as how hot it would feel if the humidity were some other value in the shade. For example, when the temperature is with 70% relative humidity, the heat index is (see table below). The heat index is meant to describe experienced temperatures in the shade, but it does not take into account heating from direct sunlight, physical activity or cooling from wind. The human body normally cools itself by evaporation of sweat. High relative humidity reduces evaporation and cooling, increasing discomfort and potential heat stress. Different individuals perceive heat differently due to body shape, metabolism, level of hydration, pregnancy, or other physical conditions. Measurement of perceived temperature has been based on reports of how hot subjects feel under controlled conditions of temperature and humidity. Besides the heat index, other measures of apparent temperature include the Canadian humidex, the wet bulb globe temperature, "relative outdoor temperature", and the proprietary "RealFeel".
Тарих
Жылу индексі 1979 жылы Роберт Г. Стейдман жасаған. Желдің суық сезімі сияқты, жылу индексі де адамның дене массасы мен бойы, киім, физикалық белсенділіктің деңгейі, жеке жылуға төзімділігі, күн сәулесі мен ультракүлгін сәулелерге ұшырау және желдің жылдамдығы туралы болжамдарды қамтиды. Осылардан айтарлықтай ауытқулар жылу индексінің нақты температураны дұрыс көрсетпейтін мәндеріне алып келеді. Канадада жылу индексінің орнына 1965 жылы енгізілген ұқсас ылғалдық индекс (Канадалық жаңалық) қолданылады. Екі индекс – ылғалдық және жылу – да нүктелік температураны пайдалана отырып есептеледі, бірақ ылғалдық индекс нүктелік температураны база ретінде пайдаланса, жылу индексі басқа нүктелік температура базасын қолданады. Сонымен қатар, жылу индексі бу қысымына ғана сүйенетін ылғалдық индекс есептеуінен өзге көптеген факторларды ескеретін жылу тепе-теңдігі теңдеулерін қолданады. АҚШ және Канада тарапынан құрылған, дауларды шешуге бағытталған бірлескен комиссия кейін таратылды.
Анықтама
(Құрғақ шамның) температура мен ылғалдылықтың белгілі бір комбинациясының жылу индексі – су буының қысымы 1,6 кПа болғандағы сезімге бірдей келетін құрғақ шамның температурасы ретінде анықталады. Стейдманның айтуынша, "Осылайша, мысалы, сезілетін температура, 1,6 кПа бу қысымы бар құрғақ шамның температурасымен бірдей ыстық сезім мен киім талаптарын білдіреді". Аталған теңдеудің температурасы 0,7°C немесе одан жоғары болғанда ғана қолданылатыны айтылған. Жылу индексін есептегенде ауа температурасынан төмен немесе оған тең мән беретін салыстырмалы ылғалдылық шегі (төмен жылу индексі әдетте жарамсыз деп есептеледі) температураға байланысты өзгереді және сызықтық емес. Бұл шек әдетте 40% деп белгіленеді. "Ылғалды шамның жаһандық температурасы", "сыртқы температура", "сезімтал температура" немесе "RealFeel" сияқты жалпыға ортақ сезілетін температураны жасауға әрекеттер жасалған.
Метеорологиялық ескертулер
Ашық жағдайда салыстырмалы ылғалдылық артқан сайын, бірінші кезде тұман, ал соңында қалың бұлт пайда болып, жер бетіне жететін тікелей күн сәулесінің мөлшерін азайтады. Осылайша, максималды потенциалды температура мен максималды потенциалды салыстырмалы ылғалдылық арасында кері байланыс бар. Бір кезде, Жер бетінде ең жоғары жылу индексінің көрсеткіші шамамен деп есептелген. Алайда, 2003 жылдың 8 шілдесінде Сауд Арабиясының Дахран қаласындағы ауаның температурасы болса, нөмілдік температурасы болды, нәтижесінде жылу индексіне жетті.
The human body requires evaporative cooling to prevent overheating. Wet bulb temperature and Wet Bulb Globe Temperature are used to determine the ability of a body to eliminate excess heat. A sustained wet bulb temperature of about can be fatal to healthy people; at this temperature our bodies switch from shedding heat to the environment, to gaining heat from it. Thus a wet bulb temperature of is the threshold beyond which the body is no longer able to adequately cool itself.
Адам организмі қызып кетпеуі үшін булану салқындауын қажет етеді. Ылғалды термометр температурасы және Ылғалды Глобус температурасы организмнің артық жылуды жою қабілетін анықтау үшін қолданылады. Шамамен ылғалды термометр температурасы салауатты адамдар үшін қауіпті болуы мүмкін; осы температурада біздің денелеріміз қоршаған ортаға жылу беруден, одан жылу алуға көшеді. Осылайша, ылғалды термометр температурасы - бұл организмнің өзін жеткілікті түрде салқындата алмайтын шегі.
The human body requires evaporative cooling to prevent overheating. Wet bulb temperature and Wet Bulb Globe Temperature are used to determine the ability of a body to eliminate excess heat. A sustained wet bulb temperature of about can be fatal to healthy people; at this temperature our bodies switch from shedding heat to the environment, to gaining heat from it. Thus a wet bulb temperature of is the threshold beyond which the body is no longer able to adequately cool itself.
Жылу индексінің әсері (көктемдік мәндер)
Цельсий температурасы 27–32 °C Абайлаңыз: ұзақ уақыт әсер ету және белсенділік кезінде шаршау мүмкін. Жұмысты жалғастыру ыстықтан ұстамаға алып келуі мүмкін. 32–41 °C Аса сақ болу керек: ыстықтан ұстама және ыстықтан шаршау мүмкін. Жұмысты жалғастыру ыстық соққыға алып келуі мүмкін. 41–54 °C Қауіпті: ыстықтан ұстама және ыстықтан шаршау болуы мүмкін; жұмысты жалғастыру ыстық соққына әкелуі мүмкін. 54 °C-тан жоғары Өте қауіпті: ыстық соққының пайда болуы мүмкін. Тікелей күн сәулесінің әсерінен жылу индексі 8 °C (14 °F) дейін артуы мүмкін.
Шектеулер
Жылу индексі ауаның сумен толық қанығуы сияқты, ауа 100% -дан аса қаныққан экстремалды жағдайларда тиімді жұмыс істемейді. Калифорния университетінің (Беркли) физигі және климаттанушысы Дэвид Ромпс және оның аспиранты И Чуан Лу жылу индексінің 1995 жылғы Чикагодағы ыстық толқын сияқты күшті ыстық толқындардың қауіптілігін төмен бағалайтынын анықтады. Жылу индексімен байланысты басқа да мәселелер: көптеген географиялық аймақтардағы нақты ылғалдылық деректерінің жетіспеуі, адамның денсаулығы жақсы деген болжам, сондай-ақ адамның суға және көлеңкеге оңай қол жеткізе алатыны туралы ескереу.