Кіріспе
Эмбриональды ішкі жасушалық масса - эмбрионның өзін құрайтын үш түйе қабаты арқылы эмбриональды эмбриональды дамуда эпибласт (алғашқы эктодерма деп те аталады) - сүтқоректілердің бластоцистеріндегі ішкі жасушалық массадан немесе бауырымен жорғалаушылар мен құстардың бластуласынан пайда болатын екі бөлек жасушалық қабаттың бірі, екінші қабаты - гипобласт. Ол гаструляция кезінде эмбриондарды негізгі үш түйіршік қабатына, эктодерма, мезодерма және эндодермаға, дифференциациялау арқылы жетелейді. Амниотиялық эктодерма мен экстраэмбриональды мезодерма да эпибластан пайда болады. Ішкі жасуша массасының екінші қабаты - гипобласт - сары қабықты пайда етеді, ал ол өз кезегінде хорионды пайда етеді.
In amniote embryonic development, the epiblast (also known as the primitive ectoderm) is one of two distinct cell layers arising from the inner cell mass in the mammalian blastocyst, or from the blastula in reptiles and birds, the other layer is the hypoblast. It drives the embryo proper through its differentiation into the three primary germ layers, ectoderm, mesoderm and endoderm, during gastrulation. The amniotic ectoderm and extraembryonic mesoderm also originate from the epiblast. The other layer of the inner cell mass, the hypoblast, gives rise to the yolk sac, which in turn gives rise to the chorion.
Эпибластты табу
Эпибласты алғаш рет батыс неміс биологы және эмбриологы Кристиан Генрих Пандер (1794-1865) ашқан. Анатомист Игнац Деллингтердің (1770-1841) және суретші Эдуард Джозеф д'Альтонның (1772-1840) көмегімен Пандер микроскоппен мыңдаған тауық жұмыртқаларын бақылады және ақыр соңында тауық бластодермасын және оның құрылыстарын, соның ішінде эпибластты да анықтады және сипаттады. Ол бұл зерттеулерін "Beißräge zur Entwickelungsgeschichte des Hühnchens im Eye" атты еңбегінде жариялаған. Эпибласты және бластодерманы зерттеген ертедегі басқа эмбриологтарға Карл Эрнст фон Баер (1792-1876) және Вильгельм Хис (1831-1904) жатады.
Сүтқоректілер
сүтқоректілердің эмбриогенезінде бластоцистің ішкі жасушалық массасын құрайтын жасушалардың дифференциациясы мен бөлінуі екі бөлек қабатты - эпибласт ("примитивті эктодерма") және гипобласт ("примитивті эндодерма") береді. Гипопласттың қабатындағы жасушалар эмбриональды полюстен алыста, блястоцельді қаптау үшін, блендерден бөлінеді. Ал гипопласт пен полярлық трофобласттың арасында орналасқан ішкі жасуша массасының қалған жасушалары эпибластқа айналып, бағаналы жасушалардан тұрады. Тышқанда бастапқы түйіршік жасушалары эпибласт жасушаларынан анықталады. Бұл ерекшелік эпигенетикалық қайта бағдарламалаумен бірге жүреді, ол жалпы ДНК-ның метилденуін, хроматиннің қайта ұйымдастырылуын және тотипотенцияға әкелетін импренсті жоюды қамтиды. Гаструляция басталғаннан кейін, бастапқы жолақ, көзге көрінетін, морфологиялық сызықты жасушалар тобы, артқы эпибласта пайда болады және эмбрионның алдыңғы артқы осьінің бойымен бағытталады. Бастапқы гипобласттан келетін сигналдар басталғанда, бастапқы сызықтың пайда болуы эпибласт жасушаларының эпибласттың артқы жақтағы аймақтарынан ортаңғы орта сызыққа дейін эпибласттың миграциясына негізделеді. Бастапқы түйін бастапқы жолақтың алдыңғы шетінде орналасқан және гаструляция кезінде эпибласт жасушаларының көшіп-қонуын түрлендіре отырып, эпибласт жасушаларының тағдырын анықтайтын гаструляцияның ұйымдастырушысы болып табылады. Гаструляция кезінде көшіп бара жатқан эпибласт жасушалары эпителийлік мезенхималық ауысудан өтіп, клетка жасушаларының жабысуын (E кадерин) жоғалтады, эпибласт қабатынан деламинацияланады және эпибласттың арқалық бетімен көшіп, содан кейін бастапқы жолақ арқылы төмендейді. Эпибласт жасушаларының алғашқы толқыны алғашқы сызық арқылы инвагинацияланады және гипобласты ығыстырып, эмбрионалды эндодермаға айналады. Мезодерма қабаты келесіде эпибласт жасушаларының көшіп-қонуымен бастапқы жолақ арқылы қозғалады, содан кейін эндодерма мен қалған эпибласт арасындағы кеңістікке таралады, ол мезодерма қабаты қалыптасқаннан кейін түпкілікті эктодермаға айналады. Гаструляция процесінің нәтижесінде эктодермалық, мезодермалық және эндодермалық қабаттардан тұратын триламинарлық түйіндік диск пайда болады.
Эпибластардың әртүрлілігі
Эпибластар түрлер арасында ертедегі эмбриондар морфогенезінің нәтижесінде әртүрлі құрылымды көрсетеді. Адамның эпибласы эмбриональды диск морфологиясына сәйкес диск пішінін алады, ал тышқан эпибласы цилиндрлі эмбрионда тостаған пішінде дамыйды. Бластоцистіні имплантациялау кезінде адам мен тышқан эпибластары полярлану деп аталатын процесте розетка пішініне ие болады. Поляризация сүтқоректілердің бластоцистері мен қосалқы эмбрионалдық тіндерінен алынған клеткадан тыс матрицадан алынған β1 интегранының өзара әрекеттесуінен пайда болады. Бұл кезеңде адамның және тышқанның эпибластары псевдостратифицированный бағаналы эпителийден тұрады. Көп ұзамай адам эпибласты диск пішініне айналады, ал амниотиялық қуыс пайда болады. Трофобластқа іргелес эпибласт жасушалары амнион жасушаларына айналады. Тышқанның эпибласты розеткалық құрылымнан тостағанға ауысады. Эпибласт ыдысымен қоршалған, экстраэмбрионалды эктодермамен біріккен проамниоттық қуыс пайда болады. Тышқанның эпибласты жасушалары амнион жасушаларының тағдырына бейімделмеген.
Құстар
Гаструляция құс эмбриондарының эпибластарында жүреді. Эпибластың жергілікті қалыңдауы, Коллер қыраны деп аталады, бұл гаструляция болатын құрылымның бастапқы жолын тудырады. Балапан эмбриондарындағы зерттеулер гаструляцияға дейін медиолатеральды жасушалардың интеркалациялануын көрсетті. Интеркалация процесін гипобласттың фибробласт өсу факторлары басқарады. Амниоттық примитивті сызықтың бластопордан эволюциясы примитивті сызықты орналастыратын және мезендорма түзілуінен тәуелсіз әрекет ететін медиолатеральді интеркалация оқиғасының пайда болуына байланысты болды деп болжанады.
Жыртқыш жануарлар
Амниоттардың (сүтқоректілер, құстар, бауырымен жорғалаушылар) ата-бабалары гаструляцияға негізінен эпибласт қабатының бүлінуі (инволюция) арқылы ұшырады. Сүтқоректілер мен құстар гаструляция кезінде эпибласт жасушаларының орта сызықта жиналып, бастапқы жолаққа енуіне сүйену үшін дамыды. Жыртқыш жануарлардың гаструляциясы құстар мен сүтқоректілерден сәл өзгеше. Жыландар эмбриогенез кезінде бимодальды гаструляцияны көрсетеді және примитивті жолақсыз. Бимодальды гаструляция бластопордың алдыңғы және бүйірлік аймақтарындағы жасушалардың инволюциясымен және бластопорлық пластинканың жасушаларының артқы аймаққа енуімен сипатталады. Бластопорлық пластинка мен примитивті сызықтың арасындағы ұқсастықтар бластопорлық пластинка сүтқоректілер мен құстардың примитивті сызығының алғысы болғанын көрсетеді.