Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сербиялық футболшы Петар Борота (, ; 5 наурыз 1952 - 12 ақпан 2010) - Сербияның футболшысы, голкипер, негізінен сербиялық клубтар ОФК Белград және Партизан және ағылшын клубы Челси үшін ойнады. Боротаның қақпашы ретінде танымал болғанынан басқа, қақпадағы ойынның ерекше стилі де есінде сақталған.
Serbian footballer
Petar Borota (, ; 5 March 1952 – 12 February 2010) was a Serbian footballer who played as a goalkeeper, most notably for Serbian clubs OFK Beograd and Partizan and English club Chelsea. In addition to great goalkeeping ability, Borota is also remembered for his eccentric style of play in goal that occasionally led to him conceding bizarre goals.
Клубтық мансап
Борота 1969 жылы OFK Beograd командасында кәсіби футбол ойнай бастады, маусым соңына дейін клуб үшін 8 лигалық кездесу өткізді. Келесі жылдары ол өзін қабілетті қақпашы ретінде танытты, Югославияның 21 жасқа дейінгі құрамасына орын алды және үлкен клубтардың қызығушылығын тудырды.
Borota started playing professional football with OFK Beograd in 1969, recording 8 league appearances for the club by the end of the season. Over the coming years he marked himself out as an able goalkeeper, earning a spot on the Yugoslav under 21 team and attracting interest from bigger clubs.
Партизан
Ақырында 1975 жылы ол ФК Партизанмен келісімге келді, алты маусымнан кейін ОФК-дан кетіп қалды. Алайда, ол "Крно Белиге" қосылғанға дейін міндетті әскер қатарына кірді, бұл оны 1975-76 жылғы маусым бойы әрекетсіз қалдырды.
Eventually in 1975, he agreed terms with FK Partizan across town, leaving OFK after six seasons. However, before joining the crno beli he went to serve the mandatory army stint that kept him out of action for the entire 1975–76 season.
1976-77 жылғы маусым
Борота 1976 жылдың соңында лига чемпионы Партизанға қосылды. 23 жастағы футболшы бірден гол бағаналарының арасында орын алды, маусымның соңына дейін 27 лигалық кездесуде жаңадан келген бас бапкер Биче Младиничтің басшылығымен.
Borota finally joined the reigning league champion Partizan in late 1976 with the season already in progress. The 23 year old claimed a place between the goal posts right away, making 27 league appearances until the end of the season under also newly arrived head coach Biće Mladinić.
1977-1978 жылғы маусым
Келесі 1977-1978 жылдар маусымында Борота команданың тұрақты мүшесі болды. Бас бапкер Младиничпен бірге "Партизан" клуб аңызы Мока Вукотич пен жаңа сатып алынған Слободан Сантрактың гол соғу күш-жігерінің арқасында отандық титулды иеленді (қысқы трансферлік терезесіне келді және жарты маусымда 16 матчта 11 гол соқты), сонымен қатар 34 лигалық матчта 19 гол жіберген Боротаның арқасында (орталық қорғаушылар Ненад Стойкович пен Юсуф Хатунич пен толық қорғаушылар Никика Клинчарски мен Иван Голачтан басқа).
For the following 1977–78 season, Borota was an established squad member. With head coach Mladinić behind the bench, Partizan claimed the domestic title in dominating fashion behind the goalscoring efforts of club legend Moca Vukotić and new acquisition Slobodan Santrač (arrived in the winter transfer window, and scored 11 goals in 16 matches during the half season), but also thanks in no small part to Borota (in addition to rugged central defenders Nenad Stojković and Jusuf Hatunić as well as full backs Nikica Klinčarski and Ivan Golac) who let in only 19 goals in 34 league matches.
1978-1979 жылғы маусым
1978-1979 жылғы маусымда "Партизан" Еуропа Чемпиондары Кубогына қатысып, отандық чемпион атағын қорғады. Бірінші раундта Шығыс Германия чемпиондары Динамо Дрезденге қарсы жекпе-жекте Боротаның бұрыннан белгілі болған тағы бір ғажап қателігі орын алды. 1978 жылы 27 қыркүйекте өткен екінші кездесуде "Партизан" Дрезденге Белградтағы алғашқы кездесуден (2-ден 0-ге дейін) екі гол артықшылығымен келді. Алайда екінші таймның 8-ші минутында ойынның тоқтатылмайтынын ұмытып, гол да, фол да аталмағандықтан, Борота 5 метрлік сызыққа топты қойып, қашықтықта жүгіріп, ойнауға ұмтылды. Ол шайбадан соншалықты алыстап кетті, сондықтан "Динамоның" форвард Ханс Юрген Дёрнердің оған кіріп, оны қорғалмаған торға итеріп жіберуге уақыты болды. Дәл осы сәл сәл гол соқты, сонда "Динамо" 0:2 есебіне тағы бір гол соқты да, ойынды қосымша уақытқа дейін өткізді. Динамо 4 - 5 есебімен жеңіске жетіп, "Партизанды" жеңіп алды. Лиганың қорғалушы чемпиондары да лигада төмендеуге ұмтылды, өйткені күтпеген жеңілістер оларды кестедегі төменгі жартысына бекітті. Бірнеше айдан кейін Борота Дрездендегі апатты қателікті қайталайды, бұл жолы 1978 жылы 29 қарашада 63-ші лигалық "Мәңгілік дерби" қарсыласы Ред Стар Белградқа қарсы. Қар жамылған JNA стадионында 15 000 жанкүйердің алдында ойнаған қақпашы қарсыластардың бірінің алдындағы кресттен допты жинап алды, ал тағы да ойын тоқтатылды деп қате ойлады, осылайша допты қорғамай жерге түсірді. Крагуевацтан келген төреші Десми́р Павичеви́ч шын мәнінде айыпты жарияламады, өйткені Борота әуедегі сынақ кезінде допты қатты ұстады, сондықтан Борота оны жерге түсірген кезде, Қызыл Жұлдыз форварды Милош Шестич кіріп, оны бос торға жіберді. Қызыл Жұлдыз 1 - 3 есебімен жеңіске жетті. Бұл оқиға туралы әртүрлі қалалық аңыздар сақталады: Шестич шын мәнінде Боротаны әдейі алдап, қақпашы қолында доппен жерде жатқанда, төреші фол деп атағанын, Боротаны трибунадағы Қызыл Жұлдыз жанкүйерінен шыққан сыбызғының дыбысынан шатастырған. Өзінің әлсіз көріністері мен команданың жалпы аяусыз формасына байланысты Борота жаттықтырушының сенімінен айырылып, сол маусымда посттар арасында 16 кездесуде ғана өнер көрсетті. Бас бапкер Младинич желтоқсан айының соңында қысқы демалыс кезінде дербиден екі апта өткен соң Флориян Матекалоның қаңтардан бастап орнынан кеткенін айтты. Наурыз айында, маусымның аяғына дейін, команда төмендеу қаупімен күресіп жатқанда, Борота (ол 27 жасқа толар алдында) Челсиге сатылды.
The 1978–79 season saw Partizan defend the domestic title in addition to competing in the European Champions Cup. The first round tie versus East German champions Dynamo Dresden was marked by another one of Borota's bizarre blunders that he was already known for. The return leg on 27 September 1978 had Partizan arriving to Dresden with a comfortable two goal advantage from the first match in Belgrade (2–0). However, in the 8th minute of the second leg match, forgetting that play hasn't been stopped after making a save since neither goal out nor foul got called, Borota placed the ball onto the 5 meter line and moved far away to take a run and kick it into play. He moved so far away from the ball that Dynamo forward Hans Jürgen Dörner had enough time to step in and nudge it into the unguarded net. The strange goal stood, and by the end Dynamo managed to score another one for 0–2 final score and thus take the match into extra time. Dynamo won 4–5 on penalties thus eliminating Partizan as Borota faced a barrage of criticism from the Partizan faithful. The defending league champions were on a downward spiral in the league, too, as unexpected losses tied them firmly to the bottom half of the table. Only a few months later, Borota would repeat the calamitous mistake from Dresden, this time in on 29 November 1978 during the 63rd league edition of the Eternal Derby versus bitter cross town rivals Red Star Belgrade. Playing in the snow covered JNA Stadium in front of only 15,000 fans, the goalkeeper again collected the ball from a cross in front of opposing forwards while colliding with one of them, and again wrongly assumed that play stoppage had been called, thus placing the ball down unguarded. The referee Desimir Pavićević from Kragujevac actually didn't call a foul since Borota firmly held control of the ball during the aerial challenge so when Borota put it down, Red Star forward Miloš Šestić snuck in and pushed it into empty net for the match's opening goal. Red Star eventually recorded a 1–3 victory. Various urban legends persist about this event: from the one that Šestić actually mislead Borota on purpose by telling him, while the keeper was down on the ground with the ball in his hands, that the ref had called a foul to the one that Borota was confused by the sound of a whistle that came from a Red Star fan in the stands. Due to his shaky displays and the team's overall atrocious form, Borota lost the coach's trust, making only 16 appearances between the posts that season. Head coach Mladinić resigned two weeks after the derby in late December during the winter break as Florijan Matekalo took over from January. In March, before the season's end, with the team battling relegation threat, Borota (who was about to turn 27 years of age) got sold to Chelsea.
Челси
Борота 1979 жылы наурыз айында "Челсиге" 70,000 фунт стерлингтік трансфер ақысына қол қойды. Менеджер Дэнни Бланчфлауэр Легендарлық қақпашы Питер Бонеттидің орнына әкелген Борота 1979 жылы 4 наурызда чемпион Ливерпульге қарсы тұңғыш рет өнер көрсетті және 0:0 есебімен тең түсті. Алайда, келесі бес лигалық матчтың бәрі жеңіліспен аяқталды, бұл Ноттингем Форестінің 6-0 есебімен жеңілуімен аяқталды, өйткені Борота ақыр соңында Екінші дивизионға түсуді болдырмай алмады. Ол өзінің жарқын және сәл эксцентрикалық стилін жалғастырды - кейде ол алаңға шығып, қарсыластардың ойыншыларынан өтіп кетуге тырысты немесе гол соққысын алған кезде допты қиылысқа тастады - бұл оны Челси жанкүйерлерінің сүйіспеншілігіне бөленді және оны клубта құрметті кейіпкерге айналдырды. 1979-1980 жылғы екінші дивизионның бас бапкері Бланчфлауэр 1979 жылдың қыркүйегінде орнынан кетті, оның орнына Англияның легендасы Джефф Херст келді. Борота Хёрст командасының тұрақты ойыншысы ретінде жалғастырды, команда төртінші орынды иеленді, ал гол айырмашылығы бойынша жоғарылатуды жіберді. 1980-81 жылғы маусым алдында Хёрст Боротаны команда капитаны етіп тағайындады. Борота 1981 жылы 16 рет таза алаңға шықпағаннан кейін "Челсидің" үздік ойыншысы атанды; ол клуб үшін 114 кездесу өткізді. Ол "Челси" клубының барлық турнирлерінде 114 кездесу өткізіп, 36 рет алаңнан шықпады.
Borota signed for Chelsea in March 1979 for a transfer fee of £70,000 with the club on the verge of relegation from the First Division. Brought in by manager Danny Blanchflower as a replacement for legendary goalie Peter Bonetti, Borota made his debut against champions elect Liverpool on 4 March 1979 and impressed in a 0–0 draw. However, the next five league matches all ended in defeat, culminating in a 6–0 thrashing by Nottingham Forest as Borota ultimately could not prevent relegation to the Second Division. He continued with his flamboyant and somewhat eccentric style – on occasions, he would dribble up the field and attempt to get past opposition players or throw the ball against the crossbar when taking a goal kick – which endeared him to the Chelsea fans and helped make him a cult hero at the club. As the 1979–80 season in Second Division began, manager Blanchflower resigned in September 1979 and England legend Geoff Hurst was brought in as replacement. Borota continued as a regular under Hurst as the team finished fourth in the standings, missing the promotion on goal difference. Ahead of the 1980–81 season Hurst named Borota to be the squad captain. Borota was voted Chelsea Player of the Year in 1981 after keeping 16 clean sheets that season; he made 114 appearances for the club. He made 114 appearances in all competitions for Chelsea and kept 36 clean sheets.
Халықаралық мансап
1977-1978 жылдардағы лига жеңімпазы болған ФК Партизанмен бірге өзінің жеке басына келгеннен кейін, Борота ұлттық командаға шақыру ала бастады. 26 жастағы Хаджук Сплит қақпашысы Иван Каталинич сол кезде ұлттық құраманың бірінші таңдау қақпашысы болды. 3 адам бас бапкерлік комиссия (Марко Валоктан, Стеван Вилотич пен Гойко Зектен тұрады), сондай-ақ алдыңғы бас бапкер Иван Топлактың басшылығымен, бірақ команданың 1978 жылғы әлем чемпионатының іріктеу кезеңінде екі жеңіліске ұшырауы Топлакты алып кетуге әкелді. Валок, Вилотич және Зеч жаттықтырушылық триумвираты 25 жасар Боротаға 1977 жылы 5 қазанда Каталиничтің екінші жартысындағы орнына Венгрияға қарсы жолдастық кездесуде дебют жасады.
As he came into his own with FK Partizan during the league winning 1977–78 season, Borota started getting national team callups as well. The 26 year old Hajduk Split's keeper Ivan Katalinić had been the national team's first choice goalie at the time under 3 man head coaching commission (consisting of Marko Valok, Stevan Vilotić, and Gojko Zec) as well as under previous head coach Ivan Toplak, however, the team's faltering 1978 World Cup qualifying campaign with two opening losses that led to Toplak's removal prompted a need to look at other options in goal as well. The coaching triumvirate of Valok, Vilotić and Zec gave 25 year old Borota a debut as second half substitute for Katalinić on 5 October 1977 in the away friendly versus Hungary.
1978 жылғы әлем чемпионатының іріктеу кезеңі
Дебютінен бір ай өткен соң Борота Югославияның жеңісі үшін маңызды болған Румынияға қарсы маңызды іріктеу матчында алаңға шығуға мүмкіндік алды. Байқау өте қызу өтті, Борота 4 минуттан кейін Иосиф Вигудің қашықтықтан ұрған ұранын жеңіп алды. Плави 18-ші минутта Сафет Сушичтің голы мен Дражен Мужиничтің 25 метрлік шабуылда ұпайды 12 есебіне дейін өзгертті, бірақ Ангел Иорданеску мен Ласло Болони жартыға дейін Боротаны тағы екі рет жеңіп, 32 румындықтардың басымдылығын жойған кезде, Югославия қорғаушыларының әуедегі нашар күш-жігері мен жаман позициялық ойыны екі голға да ықпал етті. Екінші таймның басында жас Сушич қайтадан билікті өз қолына алды: алдымен бірнеше қорғаушылардан ұтып алған керемет жеке қозғалысы, содан кейін он минуттан кейін еркін соққыдан қатты төменгі соққымен 34 Югославияға көш алды. Румыниялықтар 4-4 есебіне Дуду Жоржескудің бас салуымен жартылай болса да, тағы бір рет қайта оралды, бірақ югославиялықтар 4-6 есебіне Александар Трифунович пен Зоран Филипович арқылы жауап берді. Жеңіске қарамастан, Борота орындыққа ауыстырылды, өйткені Каталинич келесі жеңіске жетуі керек болатын Испанияға қарсы үйдегі квалификациялық кездесуге оралды. Испанияны жеңіп, әлем чемпионатына қатыса алмағанынан кейін жаттықтырушылар комиссиясы таратылды, ал қазіргі уақытта тек Вилотич бас бапкер болып қалды. Ол екі жолдастық кездесуде команданы басқарды және Боротаға Италияға қарсы кездесуде орынбасар болды.
One month after his debut, Borota got a surprise opportunity to start in the crucial qualifier away versus Romania that was a must win for Yugoslavia. The contest turned into a furious and epic scoring affair with Borota amateurishly conceding a long range lob effort by Iosif Vigu only 4 minutes in. Plavi overturned the score to 1–2 by the 18th minute on a goal from Safet Sušić and a superb 25 meter strike by Dražen Mužinić, but the momentum shifted again as Anghel Iordănescu and László Bölöni managed to beat Borota twice more by halftime for 3–2 Romanian lead with poor aerial heading effort and bad positional play of Yugoslav defenders contributing to both goals. Early into the second half young Sušić took over again: first with a great individual move blowing by several defenders before scoring followed ten minutes later by a hard driven low shot off a laid on free kick, for a 3–4 Yugoslavia lead. Still, Romanians mustered up one more comeback, albeit partial with a headed goal by Dudu Georgescu for 4–4, but Yugoslavs responded right back through Aleksandar Trifunović and Zoran Filipović by the end for a 4–6 final score. Despite a win being recorded, Borota was demoted to the bench as Katalinić went back between the posts for the next must win qualifier at home versus Spain that Yugoslavia had to win by 2 goals in order to qualify. Following the failure to beat Spain and qualify for the World Cup, the coaching commission was disbanded with only Vilotić continuing as the head coach for the time being. He led the team in two friendlies and gave Borota a substitute appearance against Italy.
Еуро-1980 іріктеу
1978 жылдың күзінде Еуро-1980 іріктеуінің басталуы үшін ФСЖ келесі ұлттық құраманың бас бапкері ретінде сол кезде Партизанды басқарған Биче Младиничті қайтарып алды. Бұл жолы Испания мен Югославия қарсыластарымен кездесуде Борота қайтадан жеңіліске ұшырады. 1978 жылы 25 қазанда Румынияда өткен келесі іріктеу матчында Младинич Боротаға (Партизандағы қақпашысы) старт берді. Алдыңғы жылы өткен іріктеу кезеңіндегі жоғары көрсеткіш қайталанды, бірақ бұл жолы Румыния 32 жеңді. Владимир Петрович жарты ойынның соңында Югославияны 0:0 есебімен айыппұл соққысына ұшырды, бірақ румындар екінші жартысында үш жауапсыз голмен (қорғаушы Штефан Самес пен Иорданеску айыппұл соққысы) қайта оралды. Бұл Боротаның ұлттық құрамадағы соңғы кездесуі болды. Ол халықаралық карьерасын жалпы 4 рет ойнаған, оның екеуі бәсекелестік матчтарда басталған.
For the start of Euro 1980 qualifying in the autumn of 1978 FSJ brought back Biće Mladinić, who at the time also led FK Partizan, to be the next national team head coach. The campaign began at home versus old rivals Spain and Yugoslavia lost again as Borota sat on the bench. For the next qualifier away at Romania on 25 October 1978, Mladinić gave Borota (his goalie at Partizan) a start. The high scoring from the previous qualifying cycle from a year earlier repeated again, but this time Romania won 3–2. Vladimir Petrović put Yugoslavia up on a penalty kick for 0–1 at halftime, but Romanians came back in the second half with three unanswered goals (a brace by defender Ștefan Sameș followed by Iordănescu penalty kick). This was Borota's last national team appearance. He finished his international career with 4 caps in total, two of which were starts in competitive matches.
Ойын-сауық мансабынан кейін
Борота жаттықтырушылыққа қол ұшын соқты, бірақ 1980 жылдары Оңтүстік Африкада бірнеше рет қарапайым кездесулерден басқа ештеңе алмады. 1990 жылдардың басында ол Белградқа оралды. Уақытының көп бөлігін абстрактты суретке арнаған (оның жұмысы 1981 жылы Лондонда белсенді ойыншы болған кезде) Борота Белградтың СКК-дегі Srećna nova umetnost галереясында көрме ұйымдастырды. 1994 жылы ол Пая Йованович суреттерін ұрлау желісіне қатысып, алты ай тергеу қамауында болды. Түрмеден шыққаннан кейін Борота Вуджадин Бошков пен Синиша Михайловичпен достық қарым-қатынас орнатып, Италияның Генуя қаласына көшіп барды. 2010 жылы 12 ақпанда Генуяда ұзақ ауырып, 57 жасында қайтыс болды. 2010 жылы 25 ақпанда Белградтағы Жаңа зиратта жерленді. Оған оның достары мен әріптестері Момчило Вукотич, Слободан Сантрач, Владимир Петрович Пижон, Шеват Прекази және Милутин Шоскич қатысты.
Borota tried his hand at coaching, but didn't get further than several low profile appointments in South Africa during the 1980s. By the early 1990s he came back to Belgrade. Already devoting much of his time to abstract painting (he had his work displayed in London in 1981 while an active player), Borota put together an exhibition in Srećna nova umetnost gallery in Belgrade's SKC. In 1994, he was implicated in an art theft ring of Paja Jovanović paintings and served a six month spell in investigative detention. After getting out of prison, through his friendship with Vujadin Boškov and Siniša Mihajlović, Borota moved to Genoa in Italy where he made a living by painting. He died on 12 February 2010 in Genoa, after a long illness, aged 57. He was buried at the New Cemetery in Belgrade on 25 February 2010 with the ceremony attended by his friends and colleagues such as Momčilo Vukotić, Slobodan Santrač, Vladimir Petrović Pižon, Xhevat Prekazi, and Milutin Šoškić among others.