Кіріспе
Мизорамның бас министрі (1927 жылы 11 маусым - 1990 жылы 7 шілде) Лалденга (1927 жылы 11 маусым - 1990 жылы 7 шілде) - Мизорамның сепаратисі және саясаткері. Ол Мизо ұлттық майданының негізін қалаушы, саяси партияға айналған әлеуметтік ұйым. Ол 1986 жылдан 1988 жылға дейін Мизорамның федеративтік мемлекет ретінде бірінші бас министрі болды. Бастапқыда ол Үндістан армиясының хавильдар болып қызмет еткен, кейін Ассам үкіметінде есепші болып жұмыс істеген. 1950 жылдардың аяғында Мизо ауданында болған қатты ашаршылыққа үкіметтің бей-жай қарауынан көңілі қалды, ол үкіметке қарсы көтерілді. Мизо ұлттық майданының (МММ) басшысы ретінде ол Мизо аумағының Үндістаннан тәуелсіздігін іздейтін сепаратистік соғысқа басқарды. Ол бірнеше рет тұтқындалып, уақытының көп бөлігін Бангладеште сүргінде өткізді. Партизандық қозғалыс он алты жыл бойы жалғасты, 1986 жылы Мизо келісімге қол қойылды, ол жаңа Мизорам штатының бас министрі болды. 1987 жылы штаттық мәртебеге ие болған кездегі алғашқы Мизорам заң шығарушы жиналысына сайлауда жеңіске жетіп, тағы бір жыл бойы бас министр лауазымында қызмет етті. 1990 жылы өкпе қатерінен қайтыс болды.
Laldenga (11 June 1927 – 7 July 1990) was a Mizo separatist and politician from Mizoram in northeast India. He was the founder of the Mizo National Front, a social organisation turned political party. He was the first Chief Minister of Mizoram as a federated state, the office of which he held from 1986 to 1988. Originally a Havildar in the Indian Army, Laldenga later worked as an Accounts Clerk in the Government of Assam. Disappointed by the government's indifference to the severe famine in the Mizo district in the late 1950s, he rebelled against the government. As a leader of the Mizo National Front (MNF), he led a secessionist war seeking Mizo territory's independence from India. He was captured many times, and spent most of his time in exile in Bangladesh. The guerrilla movement lasted for sixteen years till the Mizo Accord was signed in 1986, by which he became the Chief Minister of the new state of Mizoram. He won the first Mizoram Legislative Assembly election under statehood in 1987, and continued at the Chief Minister office for another year. He died of lung cancer in 1990.
Алғашқы жылдар
Лалденга 1927 жылы 11 маусымда Ассамның Мизо ауданындағы (қазіргі Мизорамның Лунгли ауданындағы) Пукпуи ауылында туған. 1944 жылы Үндістан армиясына қосылып, Хавильдар әскерінде қызмет етті. Армиядан кетіп, Айзолдағы аудандық кеңес кеңсесінің есеп қадағалаушысы болып мемлекеттік қызметке орналасты.
Сепаратистік қозғалыстар
Лалденга 1955 жылы құрылған Мизо мәдени қоғамы деп аталатын ерікті ұйымға хатшы ретінде қосылды. 1966 жылы 28 ақпан түнінде МНФ ауданның ірі қалаларына батыл және амбициялық шабуыл жасады, нәтижесінде 1966 жылғы наурыз айында Мизо ұлттық майданының көтерілісі болды. Ол тәуелсіздік жариялап, мизоларды Үндістанға қарсы көтерілуге шақырды. Үндістан үкіметі соған жауап ретінде әскер мен ұшақтарды бомбалау миссиясына жіберді. Ауыл тұрғындары таулы аймақтардан өз еркімен емес, жол бойындағы қайта топтастырылған ауылдарға жіберілді. Келесі 20 жыл бойы Мизо тауында зорлық-зомбылық жалғасты, жауынгерлер Мизорамда (Үндістан) және Шығыс Пәкістанда қоныстанды. 1971 жылы Шығыс Пәкістан құлағаннан кейін Лалденганың адамдары Мьянмаға тарап, ал ол Пәкістанға көшті. Еуропадағы Үндістанның ресми өкілдерімен құпия кездесулерден кейін ол мәселені бейбіт жолмен шешуді іздеп қайтып келді. Партизандық өмірінде Лалденга бірнеше рет тұтқындалып, 10 жыл бойы елден тыс өмір сүрді, көбінесе Бангладеште және Пәкістанда. Ол 1976 жылы Үндістанға бейбітшілік келіссөздер үшін оралды, бірақ келіссөздердің шарттары 1982 жылы сәтсіз аяқталды. Қаңтар айында МНФ ресми түрде заңсыз деп танылды, ал ол кейбір туыстарымен бірге тұтқындалды. Оны сәуір айында Үндістан үкіметі ұстап берген болатын.
Бейбіт келісім және соңғы күндер
1984 жылы Раджив Ганди Үндістанның премьер-министрі болғанда, ол келіссөздердің жаңа толқынына шақырды. Лалденга оны 1985 жылдың 15 ақпанында кездестірді, сонда бейбіт келісімге қол жеткізілді. 1986 жылы 30 маусымда ресми құжат Мизорам келісімін, 1986 жылы келісім туралы меморандумға Лалденга, Р.Д.Прадхан, Ішкі істер министрі және Лалхама, бас хатшы қол қойды. Лалденга уақытша бас министр болды, өйткені қазіргі бас министр Лалтанхаула бас министрдің орынбасары болды. Келісімнің шарттарына сәйкес 1987 жылы ақпанда Мизорамға мемлекет мәртебесі берілді. Лалденга мен оның партиясы МНФ штаттық заң шығарушы органға алғашқы сайлауда жеңіске жетті.
Өлім
Лалденга өкпе қатерлі ісігіне шалдыққандықтан, саяси аренаға енді ешқашан шықпады. 1990 жылдың басында Нью-Йорктегі Мемориал Слоан Кеттерринг онкологиялық орталығында емделеді.