Кіріспе

Григориан күнтізбесі бойынша жылдың 85-ші күні.

1600 жылға дейінгі

590 – Император Морис өзінің ұлы Теодосийді Византия империясының әріптес императоры деп жариялайды. 624 – Бірінші Ораза мейрамы тойланады. 1021 – Фатимид халифасы әл-Хаким би Амр Алланың өлімі, алты апта бойы құпия сақталғаннан кейін жарияланады, сонымен бірге оның ұлы әл-Захир ли и'заз Дин Алланың таққа отыруы туралы хабар беріледі. 1027 – Папа Иоанн XIX Конрад II-ні Киелі Рим императоры деп коронациялайды. 1169 – Саладин Мысырдың әмірі болады. 1344 – Алгесирас қоршауы, оқ-дәрі қолданылған еуропалық әскери қақтығыстардың біріншілерінің бірі аяқталады. 1351 – Отыздың айқасы: Отыз бретон рыцарі отыз ағылшын рыцарін жекпе-жекке шақырып, жеңіске жетеді. 1484 – Уильям Кэкстон Эзоптың нақылдарының аудармасын басып шығарады. 1552 – Гуру Амар Дас үшінші сикх гуруы болады.

1601 1900

1636 жылы Нидерландыда Утрехт университеті құрылды. 1640 жылы Швеция королевасы Кристинаның ұсынысы бойынша, граф Пер Брагенің бастамасымен Финляндияның алғашқы университеті – Түрку қаласындағы Түрку Корольдік академиясы құрылды. 1651 жылы күміспен жүктелген испандық «Сан-Хосе» кемесін күшті желдер оңтүстікке итеріп, салдарынан Чилидің оңтүстік жағалауында құлап, аман қалған экипажы жергілікті кунко тайпасы тарапынан өлтірілді. 1697 жылы Сафави үкімет әскерлері Басра қаласын басып алды. 1700 жылы Уильям Дампиер Жаңа Британияны айналып өтіп, оның Жаңа Гвинеяның бөлігі емес, жеке арал (ол оны Nova Britannia деп атады) екенін анықтаған алғашқы еуропалық болды. 1812 жылы Венесуэланың Каракас қаласында құлдила жер сілкінісі болды. 1812 жылы Бостон газетіндегі саяси карикатурада сайлау округтерінің өзгеше пішінін сипаттау үшін «герримандер» термині қолданылды. 1830 жылы Мормон кітабы Нью-Йорк штатының Пальмира қаласында жарық көрді. 1839 жылы алғашқы Хенли Корольдік регатасы өткізілді. 1871 жылы Париж Коммунасының коммуналық кеңесіне сайлау өтті. 1885 жылы Луи Риел басшылығындағы Саскачеван округінің метистері Канадаға қарсы Солтүстік-Батыс көтерілісін бастады. 1896 жылы Жаңа Зеландияның Грейммут қаласының жанындағы Бруннер кенішінде болған жарылыстан 65 көмірші қаза тапты, бұл елдегі ең ірі өнеркәсіптік апат болды.

1901 жылдан қазіргі уақытқа дейін

1913 – Бірінші Балқан соғысы: Болгария әскерлері Адрианопольді басып алды. 1915 – Ванкувер Миллионерлері 1915 жылғы Стэнли кубогының финалында жеңіске жетті, бұл Тынық мұхит жағалауы хоккей қауымдастығы мен Ұлттық хоккей қауымдастығы арасында өткен алғашқы чемпионат. 1917 – Бірінші дүниежүзілік соғыс: Газаның бірінші шайқасы: 17 000 түрік әскерінің алға жылжуын тоқтатуынан кейін британдық әскерлер тоқтатылды. 1922 – Польшада Германияның Социал-демократиялық партиясы құрылды. 1931 – Swissair Швейцарияның ұлттық әуе компаниясы ретінде құрылды. 1931 – Вьетнамда Хо Ши Мин атындағы Коммунистік жастар одағы құрылды. 1934 – Ұлыбританияда жүргізуші куәлігі енгізілді. 1939 – Испания азаматтық соғысы: Ұлтшылдар соғысты аяқтау үшін соңғы шабуылға кірісті. 1942 – Екінші дүниежүзілік соғыс: Аушвиц концлагеріне алғашқы әйел тұтқындар келді. 1945 – Екінші дүниежүзілік соғыс: Иво Джима шайқасы аяқталды, арал американдық күштермен ресми түрде бақылауға алынды. 1954 – Ядролық қару сынағы: «Қала» операциясының «Ромео» атымен белгіленген сынағы Бикини атолында жасалды. Күші: 11 мегатонна. 1955 – Pan Am рейсі 845/26 Орегон жағалауындағы Тынық мұхитында апатқа ұшырап, төрт адам қаза тапты. 1958 – АҚШ армиясы Explorer 3 спутнигін ұшырды. 1958 – Парижде өткен жиын кезінде Африкалық қайта топтастыру партиясы құрылды. 1967 – Нью-Йорк қаласындағы Орталық саябақта он мыңдай адам жиналып, наразылық акциясын өткізді. 1970 – Оңтүстік Вьетнам президенті Нгуен Ван Тхю жерді жалға алу мәселесін шешу үшін жер реформасын іске қосты. 1971 – Шығыс Пәкістан Пәкістаннан тәуелсіздігін жариялап, Бангладеш мемлекеті құрылды және Бангладеш Азаттық соғысы басталды. 1975 – Биологиялық қаруға қатысты конвенция күшіне енді. 1979 – Анвар Садат, Менахем Бегин және Джимми Картер Вашингтонда Египет-Израиль бейбіт шартына қол қойды. 1979 – Interflug әуе компаниясының Ilyushin Il 18 ұшағы Кватро-де-Феврейро әуежайында ұшудан бас тарту кезінде апатқа ұшырап, 10 адам қаза тапты. 1981 – Ұлыбританиядағы Социал-демократиялық партия құрылды. 1982 – Вашингтонда Вьетнам соғысы ардагерлерінің ескерткішінің іргетасы салынды. 1991 – Аргентина, Бразилия, Уругвай және Парагвай Оңтүстік Америка ортақ нарығы – Меркосур құру туралы Асунсьон шартына қол қойды. 1991 – Сингапур әуе компаниясының 117 рейсін төрт пакистандық террорист басып алып, Чанги әуежайына бұрды. 1997 – «Аспан қақпасы» культының жаппай өзіне-өзі қол жұмсауынан 39 адамның денесі табылды. 1998 – Алжир азаматтық соғысы кезінде Уэд-Буаишадағы қырғын кезінде 52 адам, көбінесе нәрестелер балта мен пышақпен өлтірілді. 2005 – Тайбэйде Қытайдың «Бөлінуге қарсы» заңына қарсы 200 000-300 000 тайваньдық наразылық акциясын өткізді. 2010 – Оңтүстік Кореяның «Чеонан» корветі торпедаға ұшырап, 46 теңізші қаза тапты. Халықаралық тергеуден кейін БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің төрағасы Солтүстік Кореяны кінәлады. 2017 – Ресейдің 99 қаласында сыбайлас жемқорлыққа қарсы наразылық акциялары өтті. Левада орталығының сауалнамасы бойынша, сауалнамаға қатысқан ресейліктердің 38%-ы наразылық акцияларын қолдаған, ал 67%-ы Путинді жоғары деңгейдегі сыбайлас жемқорлыққа жауапты деп санайды. 2024 – Фрэнсис Скотт Ки көпірі контейнерлік кеме «MV Dali» мен көпірдің тірегіне соқтығысқаннан кейін құлап, 6 адам қаза тапты.

1600 жылға дейінгі

1516 – Конрад Гесснер, швейцариялық ботаник және зоолог (1565 ж. қайтыс болды)
1554 – Лотарингиялық Карл, Майенн герцогы (1611 ж. қайтыс болды)
1584 – Иоанн II, Цвайбрюккен герцогы (1635 ж. қайтыс болды)

1601 1900

1633 – Мэри Бил, британдық суретші (қайтыс 1699)
1634 – Доменико Фреши, итальяндық діни қызметкер және композитор (қайтыс 1710)
1656 – Николас Хартсокер, голландтық математик және физик (қайтыс 1725)
1687 – София Доротея Гоандық, Пруссия королевасы (қайтыс 1757)
1698 – Прокоп Дивиш, чех діни қызметкері, ғалым және ойлап табушы (қайтыс 1765)
1749 – Уильям Блант, американдық саясаткер (қайтыс 1800)
1753 – Бенджамин Томпсон, американдық-француз физигі және саясаткері, Колониялар Мемлекеттік хатшысының орынбасары (қайтыс 1814)
1773 – Натанэль Боудич, американдық математик және теңізші (қайтыс 1838)
1794 – Юлиус Шнорр фон Карольсфельд, неміс суретшісі (қайтыс 1872)
1804 – Дэвид Хамфрис Сторер, американдық дәрігер және ғалым (қайтыс 1891)
1824 – Жюли Виктория Добиэ, француз журналисі (қайтыс 1874)
1829 – Теодор Обанель, француз ақыны (қайтыс 1886)
1829 – Георг Андреас Булл, норвег сәулетшісі (қайтыс 1917)
1830 – Дьюитт Клинтон Сентер, американдық саясаткер, Теннесси штатының 18-ші губернаторы (қайтыс 1898)
1842 – Александр Сен-Ив д’Альвейдр, француз оккультисі (қайтыс 1909)
1850 – Эдвард Беллами, американдық жазушы, социалист және утопиялық көреген (қайтыс 1898)
1852 – Элемир Бурже, француз жазушысы (қайтыс 1925)
1854 – Морис Лекок, француз нысана атушы (қайтыс 1925)
1856 – Уильям Массей, ирландиялық-жаңазеландиялық фермер және саясаткер, Жаңа Зеландияның 19-шы премьер-министрі (қайтыс 1925)
1857 – Теодор Тюфье, француз хирург (қайтыс 1929)
1859 – А. Е. Хаусман, ағылшын ақыны және ғалымы (қайтыс 1936)
1859 – Адольф Гурвиц, неміс-швейцар математигі және ғалымы (қайтыс 1919)
1860 – Андре Прево, француз теннисшісі (қайтыс 1919)
1866 – Фред Карно, ағылшыз продюсер және менеджер (қайтыс 1941)
1868 – Мысырдың Фуад I патшасы (қайтыс 1936)
1873 – Доротея Блек, Оңтүстік Африкалық неміс антропологі және тіл білгіші (қайтыс 1948)
1874 – Роберт Фрост, американдық ақын және драматург (қайтыс 1963)
1875 – Макс Абрахам, поляк-неміс физигі және ғалымы (қайтыс 1922)
1875 – Ли Сынман, Оңтүстік Корея журналисі және саясаткері, Оңтүстік Кореяның 1-ші президенті (қайтыс 1965)
1876 – Видтің Уильям, Албания князі (қайтыс 1945)
1876 – Кейт Ричардс О’Харе, американдық Социалистік партия белсендісі және редакторы (қайтыс 1948)
1879 – Отмар Амманн, швейцариялық-американдық инженер, Джордж Вашингтон көпірі мен Верразано-Нарроуз көпірін жобалаған (қайтыс 1965)
1879 – Вальдемар Тиетгенс, неміс гребшісі (қайтыс 1917)
1881 – Гуччо Гуччи, итальяндық сәндесуші, Gucci брендін құрған (қайтыс 1953)
1882 – Германн Обрехт, швейцар саясаткері (қайтыс 1940)
1884 – Вильгельм Бакхаус, неміс пианиношысы және педагогы (қайтыс 1969)
1884 – Жорж Имбер, француз химиялық инженеры және ойлап табушы (қайтыс 1950)
1886 – Хью Малзак, винсенттік-американдық әскерші және саясаткер (қайтыс 1971)
1888 – Эльса Брандстрём, швед медбикесі және қайырымдылық жасаушы (қайтыс 1948)
1893 – Джеймс Брайант Конант, американдық химик, ғалым және дипломат, Батыс Германияға алғашқы АҚШ елшісі (қайтыс 1978)
1893 – Пальмиро Тольятти, итальяндық журналист және саясаткер, Италия Әділет министрі (қайтыс 1964)
1894 – Виорика Урсулеак, украиндық-румындық сопрано және актриса (қайтыс 1985)
1895 – Вилхо Туулос, фин үш қадаммен секірушісі (қайтыс 1967)
1898 – Рудольф Дасслер, неміс кәсіпкері, Puma SE брендін құрған (қайтыс 1974)
1898 – Чарльз Шэдуэлл, ағылшыз дирижер және оркестр жетекшісі (қайтыс 1979)
1900 – Ангела Мария Ауч, неміс қарындасы, еврей тұтқындарын көмектесу үшін Освенцимде қайтыс болды (қайтыс 1941)

1901 жылдан қазіргі уақытқа дейін

1902 – Сесил Родс, ағылшын Оңтүстік Африка колониалисі, бизнесмен және саясаткер, Кейп колониясының 6-шы премьер-министрі (ту. 1853)
1905 – Морис Бэрримор, американдық актер (ту. 1849)
1910 – Огюст Шарлуа, француз астрономы (ту. 1864)
1920 – Уильям Честер Майнор, американдық хирург және лексикограф (ту. 1834)
1923 – Сара Бернхардт, француз актрисасы және сценарий авторы (ту. 1844)
1926 – Константин Фехренбах, неміс заңгері және саясаткер, Германияның канцлері (ту. 1852)
1932 – Генри М. Лиланд, американдық машина жасаушы, өнертапқыш, инженер, автомобиль кәсіпкері және Cadillac және Lincoln компанияларының негізін қалаушы (ту. 1843)
1934 – Джон Биллер, американдық секіруші және дискіні лақтырушы (ту. 1877)
1940 – Вильгельм Андерсон, неміс-эстондық астрофизигі (ту. 1880)
1940 – Спиридон Луи, грек жүгірушісі (ту. 1873)
1942 – Джимми Берк, американдық бейсболшы және менеджер (ту. 1874)
1942 – Кэролин Уэллс, американдық романист және ақын (ту. 1862)
1945 – Дэвид Ллойд Джордж, ағылшын-уэльстік заңгер және саясаткер, Ұлыбританияның премьер-министрі (ту. 1863)
1951 – Джеймс Ф. Хинкл, американдық банкир және саясаткер, Нью-Мексиконың 6-шы губернаторы (ту. 1864)
1954 – Шарль Перрен, француз ескекшісі (ту. 1875)
1957 – Эдуард Эррио, француз саясаткері, Францияның премьер-министрі (ту. 1872)
1957 – Макс Офюльс, неміс-американдық режиссер және сценарист (ту. 1902)
1958 – Фил Мид, ағылшын крикет және футболшы (ту. 1887)
1959 – Реймонд Чандлер, американдық криминалдық романист және сценарист (ту. 1888)
1966 – Виктор Хошепид, француз жүзушісі (ту. 1883)
1966 – Сирил Юм, американдық романист және сценарист (ту. 1900)
1969 – Джон Кеннеди Туль, американдық романист (ту. 1937)
1973 – Ноэль Ковард, ағылшын драматургі, актер және композитор (ту. 1899)
1973 – Джонни Дрейк, американдық футболшы (ту. 1916)
1979 – Бофорд Делани, американдық француз суретшісі (ту. 1901)
1979 – Жан Стаффорд, американдық жазушы және ғалым (ту. 1915)
1980 – Ролан Барт, француз тіл білімі маманы және сыншысы (ту. 1915)
1983 – Энтони Блант, ағылшын тарихшысы және тыңшы (ту. 1907)
1984 – Ахмед Секу Туре, Гвинеялық саясаткер, Гвинеяның 1-ші президенті (ту. 1922)
1987 – Юген Йохум, неміс дирижері (ту. 1902)
1987 – Уолтер Абель, американдық актер (ту. 1898)
1990 – Халстон, американдық сәнгер (ту. 1932)
1992 – Барбара Фрум, америкалық-канад журналисі және радио жүргізушісі (ту. 1937)
1993 – Луис Фалько, американдық биші және хореограф (ту. 1942)
1995 – Eazy E, американдық рэпер және продюсер (ту. 1964)
1996 – Эдмунд Маски, американдық лейтенант, заңгер және саясаткер, АҚШ-тың 58-ші Мемлекеттік хатшысы (ту. 1914)
1996 – Дэвид Паккард, американдық инженер және бизнесмен, Hewlett Packard компаниясының негізін қалаушы (ту. 1912)
1996 – Джон Снагг, ағылшын журналисі (ту. 1904)
2000 – Алекс Комфорт, ағылшын дәрігері және жазушысы (ту. 1920)
2002 – Рэнди Кастильо, американдық барабаншы және әнші-күйші (ту. 1950)
2003 – Дэниел Патрик Мойнихен, американдық социолог және саясаткер, БҰҰ-дағы АҚШ-тың 12-ші елшісі (ту. 1927)
2004 – Ян Стерлинг, американдық актриса (ту. 1921)
2005 – Джеймс Каллаган, ағылшын лейтенанты және саясаткер, Ұлыбританияның премьер-министрі (ту. 1912)
2005 – Фредерик Ротими Уильямс, Нигериялық заңгер және саясаткер (ту. 1920)
2006 – Анил Бисвас, үнді журналисі және саясаткер (ту. 1944)
2006 – Пол Дана, американдық жарыс жүргізушісі (ту. 1975)
2006 – Никки Сэдден, ағылшын әншісі, әнші-күйші және гитарист (ту. 1956)
2008 – Роберт Фейджлз, американдық ақын және ғалым (ту. 1933)
2008 – Мануэль Маруланда, Колумбиялық көтерілісші көшбасшысы (ту. 1930)
2009 – Шейн Макконки, канадалық шаңғышы және BASE секіруші (ту. 1969)
2009 – Арне Бендиксен, норвегиялық әнші және композитор (ту. 1926)
2010 – Чарльз Рискамп, американдық өнер жинаушы және куратор (ту. 1928)
2011 – Роджер Эбботт, ағылшын-канад актері, продюсері және сценарий жазушысы (ту. 1946)
2011 – Джеральдин Ферраро, американдық заңгер және саясаткер (ту. 1935)
2011 – Диана Уинн Джонс, ағылшын жазушысы (ту. 1934)
2012 – Систо Аверно, американдық футболшы (ту. 1925)
2012 – Майкл Бегли, ирланд ағаш ұстасы және саясаткер (ту. 1932)
2012 – Томас М. Ковер, американдық теоретик және ғалым (ту. 1938)
2012 – Дэвид Крейхед, американдық органшы және педагог (ту. 1924)
2012 – Маник Годгат, үнді ақыны және педагог (ту. 1937)
2012 – Хельмер Ринггрен, швед теологы және ғалымы (ту. 1917)
2013 – Том Боервинкл, американдық баскетболшы және спорттық диктор (ту. 1945)
2013 – Кшиштоф Козловский, поляк журналисі және саясаткер, Польшаның ішкі істер министрі (ту. 1931)
2013 – Дэйв Леггет, американдық бейсболшы (ту. 1933)
2013 – Дон Пейн, американдық сценарист және продюсер (ту. 1964)
2014 – Роджер Биркман, американдық психолог және автор (ту. 1919)
2014 – Дик Гидри, американдық бизнесмен және саясаткер (ту. 1929)
2014 – Маркус Кимболл, Барон Кимболл, ағылшын саясаткері (ту. 1928)
2015 – Динкха IV, Ирактық патриарх (ту. 1935)
2015 – Фридрих Л. Бауэр, неміс математигі, компьютер ғалымы және ғалым (ту. 1924)
2015 – Томас Транстремер, швед ақыны, аудармашы және психолог, Нобель сыйлығының лауреаты (ту. 1931)
2016 – Джим Харрисон, американдық романист, эссеші және ақын (ту. 1937)
2018 – Фабрицио Фриззи, итальяндық тележүргізуші (ту. 1958)
2023 – Мария Кодама, аргентиналық жазушы және аудармашы (ту. 1937)
2023 – Иноцент Варид Теккетала, үнді актері және саясаткер (ту. 1948)
2023 – Яков Зив, израильдік электр инженері, LZ отбасының сығымдау алгоритмдерін жасаған (ту. 1931)
2024 – Эстер Куперсмит, американдық дипломат, ЮНЕСКО-ның ізгі ниет елшісі (ту. 1930)