Кіріспе

Компоненттерді қолмен конфигурацияламастан автоматты түрде табу

Есептеу техникасында, қосып ойнату (Plug and Play - PnP) құрылғысы немесе компьютерлік шина – жүйеде аппараттық компонентті физикалық құрылғыны конфигурациялау немесе ресурстар қақтығысын шешуде пайдаланушының араласуын қажет етпей тануды жеңілдететін сипаттамалары бар құрылғы. "Қосып ойнату" термині содан бері пайдаланушы орнатуын қажет етпейтін көптеген қолданбаларға тарады. Кеңейту құрылғылары анықталған жад немесе кіріс-шығыс (I/O) кеңістігіндегі порт мекенжайлары, тікелей жадқа қол жеткізу арналары, үзіліс сұрау желілері және басқа да механизмдер арқылы басқарылады және хост жүйесімен дерек алмасады, олардың жұмыс істеуі үшін әрбір құрылғыға бірегей түрде байланыстырылуы керек. Кейбір компьютерлер негізгі платаның немесе артқы панельдің әрбір ұясына осы ресурстардың бірегей комбинациясын берді. Басқа конструкциялар барлық ұяларға барлық ресурстарды қамтамасыз етті, ал әрбір сыртқы құрылғы хост жүйесімен байланыс үшін қажетті тізілімдер немесе жад блоктары үшін өзінің мекенжайын иеленді. Белгілі бір тағайындамалар жүйені кеңейтуді қиындатқандықтан, құрылғылар мекенжайлар мен басқа ресурстарды тағайындау үшін бірнеше қолмен әдістерді пайдаланды, мысалы, қатты сымдалған жалғағыштар, сыммен немесе алынып тасталатын таспалармен қосылатын штырғылар немесе белгілі бір мекенжайларға орнатылатын ауыстырғыштар. Микропроцессорлар көптеген тұтынушыларға қолжетімді компьютерлер жасағанда, маманданбаған пайдаланушыларға орнатуға мүмкіндік беру үшін кіріс-шығыс (I/O) құрылғыларының бағдарламалық конфигурациясы тиімді болды. Кіріс-шығыс (I/O) құрылғыларын бағдарламалық түрде конфигурациялаудың алғашқы жүйелеріне MSX стандарты, NuBus, Amiga Autoconfig және IBM Microchannel кірді. Бастапқыда IBM PC үшін барлық кеңейту карталарына платадағы кіріс-шығыс (I/O) конфигурациясын физикалық түрде таңдау қажет болды, бірақ ISA шина құрылғылары бағдарламалық конфигурация үшін жиі ұйымдастырылды. 1995 жылға қарай Microsoft Windows жүктелу кезінде аппаратты санау және ресурстарды бөлудің жан-жақты әдісін қамтыды, ол "Қосып ойнату" стандарты деп аталды. Қосып ойнату құрылғыларында ресурстар тек жүктелу кезінде бөлінеді немесе USB және IEEE 1394 (FireWire) сияқты ыстық қосылатын жүйелер болуы мүмкін.

Құрылғының конфигурациясы тарихы

Кейбір ерте микрокомпьютерлік перифериялық құрылғылар конфигурацияны өзгерту үшін соңғы пайдаланушыдан кейбір сымдарды кесіп, басқаларын тістеуді талап етті; мұндай өзгерістер аппараттық құралдың қызмет ету мерзімі бойына негізінен тұрақты болуы тиіс еді. Компьютерлер жалпы жұртшылыққа қолжетімді бола бастағанда, дәнекерлеу темірін қолдануды білмейтін компьютер пайдаланушылары үшін жиірек өзгерістер жасау қажеттілігі туды. Конфигурация сымдарды кесіп тістеу арқылы емес, джамперлер немесе DIP коммутаторлары арқылы жасалды. Кейіннен бұл конфигурация процесі автоматтандырылды: Plug and Play. бастапқыда қосып жұмыс істеуге арналған, және бұл әрқайсысының өз виртуалды адрестік кеңістігі бар слоттар мен субслоттар жүйесі арқылы іске асырылды, осылайша құрылғы адрестеу қақтығыстарын оның бастапқы көзінен жойды. Джамперлер немесе қолмен конфигурация қажет болмады, және әр слот үшін тәуелсіз адрестік кеңістік арзан және кең таралған микросхемаларды, сондай-ақ арзан логикалық тізбектерді пайдалануға мүмкіндік берді. Бағдарламалық қамтамасыздану жағынан драйверлер мен кеңейтулер картаның өзіндегі ROM-да келді, сондықтан бағдарламалық қамтамасыздануды конфигурациялау үшін дискілер немесе пайдаланушының араласуы қажет болмады. ROM кеңейтулері кез келген аппараттық айырмашылықтарды жойды және ASCII Corporation белгілеген стандартты API ұсынды.

NuBus

1984 жылы Массачусетс технология институты (MIT) NuBus архитектурасын, құрылғы конфигурациясын толық автоматтандыратын, платформадан тәуелсіз перифериялық интерфейс ретінде әзірледі. Техникалық сипаттамасы остік және кішік енділік компьютерлік платформалармен, бұрын өзара үйлесімсіз болғандармен де жұмыс істеуге жеткілікті мүмкіндік берді. Дегенмен, мұндай тәуелсіздік интерфейс құруды күрделендірді және әрбір құрылғыға қолдау микросхемаларын орнатуды қажет етті, бұл 1980-ші жылдары өте қымбат болды. Соның салдарынан, Apple Macintosh және NeXT машиналарында қолданылуынан басқа, бұл технология кеңінен таралған жоқ.

Amiga Autoconfig және Zorro шинасы

1984 жылы Commodore компаниясы Amiga кеңейтілетін компьютерлер тізімі үшін Autoconfig протоколын және Zorro кеңейту шинасын әзірледі. Алғашқы рет 1985 жылы Лас-Вегаста өткен CES компьютерлік көрмесінде "Лорейн" прототипімен таныстырылды. NuBus сияқты, Zorro құрылғыларында мүлдем джамперлер немесе DIP коммутаторлары болған жоқ. Конфигурациялық ақпарат әрбір перифериялық құрылғыда жазудан қорғалған құрылғыда сақталады, ал жүктелу кезінде хост-жүйе орнатылған картаға қажетті ресурстарды бөледі. Zorro архитектурасы Amiga өнімдерінен тыс жалпы есептеулерде қолданылған жоқ, бірақ кейін Amiga компьютерлерінің жаңа нұсқалары үшін Zorro II және Zorro III ретінде жаңартылды.

Микроарналық архитектура

1987 жылы IBM Micro Channel Architecture-ді қолданатын Personal System/2 компьютерлер желісін шығарды. PS/2 толық автоматты түрде өзін-өзі конфигурациялай алатын. Кез келген кеңейтім аппараттық құралы компьютермен жұмыс істеуі үшін арнайы файл сақталған дискетамен бірге келтірілетін. Пайдаланушы құрылғыны орнатып, компьютерді қосып, дискетадан конфигурациялық ақпаратты жүктейтін, содан кейін аппараттық өзі үзілістерді, DMA және басқа қажетті параметрлерді тағайындайтын. Бірақ дискеталар зақымданса немесе жоғалса қиындық тудыратын, себебі сол кезде оларды алмастырудың жалғыз жолы пошта арқылы немесе IBM-нің BBS қызметі арқылы ғана мүмкін болатын. Дискеталарсыз жаңа аппарат құралы мүлдем қолданыссыз болып, конфигурацияланбаған құрылғы алынып тасталғанша компьютер кейде тіпті қосылмайтын. Micro Channel кеңінен қолдау таппады, себебі IBM осы келесі буын есептеу платформасынан клондарды шығаруды қалады. MCA үшін дамытушылар құпиялылық сақтау шартына қол қойып, сатылған әрбір құрылғы үшін IBM-ге роялти төлеуге міндетті болды, бұл MCA құрылғыларының бағасын арттырды. Соңғы пайдаланушылар мен клондар IBM-ге қарсы шығып, EISA деп аталатын өздерінің ашық стандартты бусын жасады. Осының салдарынан MCA қолданылуы IBM-нің мейнфреймдерінен басқа азайды.

ISA және PCI өзіндік конфигурациясы

Уақыт өте келе көптеген Industry Standard Architecture (ISA) карталары меншік және әртүрлі техникалар арқылы жабдықты өздігінен конфигурациялауға немесе бағдарламалық жасақтама арқылы конфигурациялауға мүмкіндік берді; көбінесе карта дискіде бағдарламалық жасақтаманы автоматты түрде орната алатын конфигурациялық бағдарламамен бірге келеді (бірақ өзін-өзі конфигурацияламайтын). Кейбір карталарда сергітушілер де, бағдарламалық жасақтама да болды, ал кейбір параметрлер екеуімен де басқарылды; бұл келісім орнату қажетті сергітушілердің санын азайтты, сонымен қатар кейбір параметрлер үшін үлкен шығындардан сақтады, мысалы, базалық мекенжайды орнату үшін ұшпайтын регистрлер. Қажетті сергітушілерге қатысты мәселелер жалғасты, бірақ ISA және басқа типтердегі құрылғылардың саны артқан сайын, олардағы қосымша өздігінен конфигурацияланатын жабдықтардың арқасында баяу азайды. Дегенмен, бұл күш-жігерлер соңғы пайдаланушының жабдыққа арналған тиісті бағдарламалық драйверге ие болуын қамтамасыз ету мәселесін толық шешпеді. ISA PnP немесе (ескі) Plug & Play ISA – жабдыққа, жүйелік BIOS-қа және операциялық жүйелік бағдарламалық жасақтамаға енгізілген өзгерістердің комбинациясын пайдаланып, ресурстарды автоматты түрде басқаруға арналған қосылатын жүйе. 1990 жылдардың ортасында оны PCI шинасы ығыстырды. PCI Plug and Play (автоконфигурация) 1990 жылдардағы PCI BIOS спецификациясына негізделген, ал PCI BIOS спецификациясы 2000 жылдарда ACPI-мен алмастырылды.