Кіріспе
АҚШ-тың жаппай анықтау бағдарламасы
Total Information Awareness (TIA) – АҚШ Ақпараттандыру кеңсесінің жаппай анықтау бағдарламасы. Ол 2003 жылдың ақпаннан мамырға дейін осы атаумен жұмыс істеді, содан кейін «Терроризм туралы ақпараттық хабардарлық» деп қайта аталды. Алдын ала болжамды полициялау тұжырымына негізделген TIA мақсаты – террористік оқиғаларды орындаудан бұрын болжап, алдын алу үшін адамдар туралы толыққанды ақпаратты байланыстыру болды. Бағдарлама әлем бойынша террористерді іздеуде нақты ақпарат жиынтықтарын модельдеді. Адмирал Джон Поиндекстер оны «Терроризмге қарсы Манхэттен жобасы» деп атады. Сенатор Рон Уайденнің сөзіне қарағанда, TIA – «АҚШ тарихындағы ең ірі бақылау бағдарламасы». Конгресс 2003 жылдың соңында Ақпараттандыру кеңсесінің қаржыландыруын тоқтатты, себебі бұқаралық ақпарат құралдары үкіметті барлық азаматтар туралы «Толық ақпаратты білуге» тырысқаны үшін сынады. Бағдарлама ресми түрде тоқтатылғанымен, кейіннен басқа мемлекеттік органдар оның кейбір бағдарламалық құралдарын, тек сыртқы өзгерістер енгізіп, қабылдады. TIA-ның негізгі архитектурасы «Баскетбол» кодолық атымен дамуын жалғастырды. 2012 жылғы New York Times басылымында жарияланған мәліметке сәйкес, TIA-ның қалдырған мұрасы Ұлттық қауіпсіздік агенттігінде (NSA) «жайлы дамып» жатты.
Генуя
Бағдарламаның басқа компоненттерінен өзгеше, Генуя TIA-дан ертерек жасалған және оның құрылуына негіз болды. Генуяның басты міндеті – адамдарға талдау жұмысында көмектесу үшін ақпаратты талдау болды.
Жаратылыс
Genisys "өте ірі, барлық дереккөздердегі ақпаратты жинақтау орындарын" құруға бағытталған технологияларды әзірлеуді көздеді. Осы мақсатта көп көлемде ақпарат жиналып, талдау жүргізілуі тиіс еді, бірақ сол кездегі деректер базасы технологиясы мұндай үлкен деректерді сақтау және ұйымдастыру үшін жеткіліксіз болды. Сондықтан олар әртүрлі деректер базаларымен және World Wide Web сияқты құрылымдалмаған ашық дерек көздерінен тиімді талдау жасау үшін виртуалды деректерді біріктіру әдістерін жасады. "Әртүрлі деректер базасын тиімді талдау" дегеніміз – әр түрлі деректерді сақтауға арналған деректер базаларынан, мысалы, қылмыстық істер туралы деректер базасынан, телефон қоңыраулары туралы деректер базасынан және шетелдік барлау дерекқорынан ақпарат алу мүмкіндігі. Веб көпшілікке қолжетімді және блогтар, электрондық хаттар, веб-сайттарға кіру туралы жазбалар және т.б. сияқты әртүрлі деректерді қамтитындықтан "құрылымдалмаған ашық дерек көзі" ретінде қарастырылады, олардың барлығын тиімді талдап, сақтау қажет.
Дәлелдерді алу және байланыс табу
Дәлелдерді алу және сілтемелерді табу (EELD) үлкен көлемдегі құпия және құпия емес дерек көздерінде сақталатын сирек кездесетін дәлелдерді автоматты түрде табу, алу және байланыстыру үшін технологиялар мен құралдарды әзірледі (мысалы, NSA қоңыраулар дерекқорынан телефон қоңырауларының тізімдері, интернет тарихы немесе банк деректері). EELD бірнеше дерек көзінен (мысалы, мәтіндік хабарламалар, әлеуметтік желілер, қаржылық деректер және веб-беттер) деректерді алуға қабілетті жүйелерді құру үшін жобаланған. Ол дерек элементтері немесе байланыстар арасындағы әртүрлі байланыстарды қамтитын үлгілерді анықтау мүмкіндігін дамытуға бағытталған (мысалы, қаржылық операциялар, байланыстар, саяхаттар және т.б.).
Тілден тыс ақпаратты анықтау, алу және қорытындылау
Тілден тыс ақпаратты анықтау, алу және қорытындылау (TIDES) жүйесі ағылшын тілін білетін адамдарға басқа тілдерді білмей тұрып, маңызды ақпаратты табуға және түсінуге мүмкіндік беретін жетілдірілген тілді өңдеу технологиясын жасады. Сыртқы ұйымдар (университеттер, корпорациялар және т.б.) NIST жүргізетін жылдық ақпаратты іздеу, тақырыптарды анықтау және қадағалау, автоматты мазмұн алу және машиналық аударманы бағалау іс-шараларына қатысуға шақырылды. Диалогтық өзара әрекеттесу бағдарламалық құралы диалогтың контекстін түсініп, өнімділікті арттыру және жаңа тақырыптарға автоматты түрде бейімделу үшін жасалды, соның арқасында әңгіме табиғи және тиімді болады. Communicator табиғи тілдің әсерін және қыңыр қоршаған ортаны ескере отырып, міндеттік білімге баса назар аударды. Табиғи тілдің автоматты аудармасымен салыстырғанда, бұл аудармада шексіз сөздік қоры мен грамматикасы бар, сондықтан Communicator нақты міндеттерге қатысты, сөздік қоры шектеулі (жүйе соғысқа қатысты тілді ғана түсінуі керек). Сонымен қатар, шетел тілдерінде компьютермен өзара әрекеттесу бойынша зерттеулер басталды. HumanID-тің мақсаттары: Адамдар жүргенде олардың денесінің және қадамдарының статикалық параметрлерін анықтайтын жүйені жасау, сондай-ақ жүріс жазықтығындағы уақыт бойынша нормаланған буын бұрышының траекторияларын жүріс стилін тану үшін пайдалану жоспарланды. Университет сонымен қатар бет-әлпет пен сөйлеуді анықтау және қадағалау бойынша жұмыс істеді. Карнеги Меллон университетінің Робототехника институты (Компьютерлік ғылымдар мектебінің бөлігі) бет-әлпеттің динамикалық тануымен айналысты. Зерттеулер негізінен бейнеден дене биометриялық ерекшеліктерін алуға және осы ерекшеліктер бойынша адамдарды анықтауға бағытталды. Зерттеулер жүргізу үшін университет дене қозғалысының синхронды көп камералы бейне тізбектерін, әртүрлі бейнелеу жағдайларындағы адам бет-әлпеттерін, AU кодталған экспрессия бейнелерін, сондай-ақ бет-әлпеттердің гиперспектралдық және поляриметрлік суреттерін қамтитын деректер базасын құрды. Дене қозғалысы туралы бейне деректері 25 адамның жүгіру таспасында жүргенін көрсететін алты түрлі көзқарасқа ие болды. Әрқайсысы үшін төрт түрлі жүріс сынақтан өтті: баяу, жылдам, көлбеу және доп ұстап жүру. Сынақтарда әртүрлі этникалық топтар мен физикалық ерекшеліктері бар 38 ер адам мен 6 әйел адам Т-тәрізді жолмен әртүрлі бұрыштардан жүргенде бейнеге түсірілді. Саутгемптон университетінің Электроника және компьютерлік ғылымдар бөлімі "автоматты жүріс тану" жүйесін жасады және оны сынау үшін деректер базасын құрастырумен айналысты. Техас университеті (Даллас) бет-әлпет жүйелерін сынау үшін деректер базасын құрастырды. Деректерге әртүрлі көзқарастардан алынған тоғыз статикалық сурет, әр адамның бөлмеде қарап тұрған бейнесі, сөйлейтін бейнесі және бет-әлпет экспрессияларын көрсететін бір немесе бірнеше бейнелер кірді. Колорадо штаты университеті бет-әлпетті тану арқылы сәйкестендіруге арналған бірнеше жүйелерді жасады. Колумбия университеті нашар ауа-райы жағдайында HumanID-ті іске асыруға қатысты. Бақылауға алынған мәліметтерге: кредиттік картамен жасалған сатып алулар, журналдарға жазылу, интернеттегі шолу тарихы, телефон тіркелгілері, академиялық үлгерім, банк шоты, құмар ойындары, паспорт өтініштері, әуе және теміржол билеттері, жүргізуші куәлігі, қару лицензиясы, жол ақысы, сот тіркелгілері және ажырасу туралы мәліметтер кірді. Саусақ іздері, жүріс, бет және көздің қабықшасы туралы деректер.
Құпиялылық
TIA-ның Genisys компоненті, жеке деректер қорын біріктіру мен ұйымдастырудан өзге, ішкі "жеке құпияны қорғау бағдарламасын" іске қосуы тиіс еді. Бұл бағдарламаның мақсаты – талдаушылардың АҚШ азаматтарының жеке өміріне қатысы жоқ ақпаратқа қолжеткізуін шектеу, жеке құпияны қорғау заңдарын және ережелерін сақтау, сондай-ақ деректердің заңсыз пайдаланылу жағдайларын тіркеу болып табылды. TIA-ның деректерді "анонимдеуге" мүмкіндік беретін қосымшасын жасау да жоспарланған еді, осылайша ақпаратты тек сот шешімімен ғана нақты тұлғамен байланыстыруға болады (әсіресе, биологиялық бақылау жобасы аясында жиналған медициналық деректер үшін). Сондай-ақ, бейкүнә америкалықтардың байланыс ақпараты қажетті деректерге ілігіп қалмауы үшін, аудиторлық журналдар жүйесін сақтау көзделіпті.
Алғашқы дамуы
ТИА 2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдардан кейін көп ұзамай контр-адмирал Джон Поиндекстер ұсынған бағдарлама ретінде көтерілді. Президент Рональд Рейганның ұлттық қауіпсіздік жөніндегі бұрынғы кеңесшісі және Иран-Контра ісінің негізгі тұлғасы болған ол, Syntek Technologies компаниясымен жұмыс істеді, бұл компания қорғаныс жобалары бойынша үкіметпен жиі келісімшарттар жасады. TIA 2002 қаржы жылында ресми түрде іске қосылды. 2002 жылдың қаңтар айында Поиндекстер жаңа құрылған DARPA-ның Ақпараттық хабардарлық кеңсесінің директоры болып тағайындалды, ол TIA-ның дамуын басқарды. Кеңсе уақытша DARPA штаб-пәтерінің төртінші қабатында орналасты, ал Поиндекстер TIA зерттеушілері үшін тұрақты орын іздеді. Сол жылдың соңында Ақпараттық хабардарлық кеңсесі Science Applications International Corporation (SAIC) компаниясына 19 миллион долларлық келісімшарт тапсырды. Бұл келісімшарт TIA-ның ақпаратты жинау, талдау және тарату құралдарын біріктіретін негізгі архитектура – "Ақпараттық хабардарлық прототипі жүйесін" әзірлеуге бағытталған. Бұл, көптеген бұрынғы Қорғаныс министрлігі мен әскери шенеуніктерді жұмысқа алған Hicks & Associates консалтингтік бөлімі арқылы іске асырылды.
Конгресс шектеулері мен тоқтату
2003 жылдың 24 қаңтарында АҚШ Сенаты TIA-ның электрондық поштадан және денсаулық сақтау, қаржы және саяхат компанияларының коммерциялық деректер базаларынан ақпарат жинау мүмкіндігін шектеу арқылы оны шектеу туралы дауыс берді. 2003 жылғы біріктірілген қаржыландыру туралы қаулыға сәйкес, Pub. L. No. 108-7, M бөлімі, § 111(b), ақпанда қабылданған, Қорғаныс министрлігіне 90 күн ішінде TIA-ның даму жоспарын және бөлінген қаражатты пайдалану жолдарын көрсететін есепті дайындауға, әйтпесе қолдау тоқтатылатынына рұқсат берілді. Есеп 20 мамырда келіп түсті. Онда бағдарламаның компьютерлік құралдары әлі алдын ала сынақ сатысында екені хабарланды. Транзакциялық мәліметтерді тану үлгісіне қатысты, ғана зерттеушілер жасаған синтетикалық деректер өңделді. Сондай-ақ, TIA-ның толық прототипі 2007 қаржы жылына дейін дайын болмайтыны белгілі болды. 2003 жылдың басында Ұлттық қауіпсіздік агенттігі TIA-ның құпия желісіне кіру нүктелерін орнатуды бастады. 2003 жылдың 30 қыркүйегінде Конгресс TIA-ның және Ақпараттық хабардарлық кеңсесінің қаржыландыруын ресми түрде тоқтатты (Сенат оған бірауыздан қарсы дауыс берді), себебі ол халық пен БАҚ арасында танымал болмады. Сенаторлар Рон Уайден және Байрон Дорган бұл бастаманы жетекшілік етті.
2003 жылдан кейін
2006 жылдың ақпан айында TIA-ның құрамдас бөліктері ҰҚА-ның (NSA) қарауына берілді деген хабарлар тарады. Қорғаныс министрлігінің 2004 қаржы жылына арналған қаражатты бөлу туралы заңға құпия қосымша қоса берілді, ол қаржыландыруды қамтамасыз етті. Бұл технологиялардың тек әскери немесе шетелдік барлау мақсатында, АҚШ азаматтары емес адамдарға қарсы қолданылуы шектелгені айқындалды. Бастапқы жобаның мақсаттары мен зерттеу нәтижелерінің көп бөлігі сақталды, бірақ жеке құпияны қорғау жүйесі тоқтатылды.
Сын
Сыншылар бұл бағдарламаны АҚШ-тағы бұқаралық бақылау практикасының бір бөлігі ретінде үкіметтік органдардың теріс пайдалануы мүмкін деп айыптайды. "Нью-Йорк Таймс" газетінде жарияланған мақаласында Уильям Сафайр оны "супер-шпионның арманы: АҚШ-тың әрбір азаматы туралы толық хабардар болу" деп атады. Техас университетінің қорғаныс зерттеу және инженерия департаментінің бұрынғы директоры Ханс Марк оны "DARPA-ны адалсыздықпен пайдалану" деп сипаттады. Америкалық Азаматтық Бостандықтар Одағы TIA-ны іске асыруды тоқтату үшін науқан ұйымдастырды, бұл бағдарлама "Америкадағы жеке өмірге қатысты құпиялылықты жояды", себебі "өміріміздің барлық жағы тізімделеді" деп мәлімдеді. "Сан-Франциско Хроникалы" газеті бұл бағдарламаны "АҚШ азаматтарын қорқытып терроризммен күресу" деп сынады. Алайда, 2013 жылы Ұлттық барлау директорының бұрынғы өкілі Джеймс Клэппер АҚШ азаматтары және басқалар туралы үлкен көлемдегі деректерді жинау туралы жалған мәлімдеме жасады. Эдвард Сноуден Клэппердің жалғандығының арқасында, ол жағдайды ресми түрде өзгерту үмітін жоғалтқанын айтты.
Танымал мәдениетте
2008 жылғы британдық "Соңғы жау" телесериалында TIA – Ұлыбританиядағы барлық қолжетімді үкіметтік ақпаратты бір орынға жинап, кез келген адамды іздеуге және бақылауға мүмкіндік беретін бақылау дерекқоры ретінде бейнеленген.