Кіріспе
Электромагниттік спектр 300–3000 МГц
Өте жоғары жиілік (UHF) – 300 мегагерц (МГц) пен 3 гигагерц (ГГц) аралығындағы радиожиіліктердің Халықаралық телекоммуникациялық одақтың (ITU) белгісі, сондай-ақ дециметрлік жолақ деп те аталады, себебі толқын ұзындығы бір метрден метрдің оннан бір бөлігіне дейін (бір дециметр) аралықта болады. UHF жолағынан жоғары жиілікті радио толқындар өте жоғары жиілікті (SHF) немесе микротолқынды жиілік диапазонына жатады. Төмен жиілікті сигналдар VHF (өте жоғары жиілік) немесе төменгі диапазондарға жатады. UHF радио толқындары көбінесе тікелей көру арқылы таралады; оларды төбелер мен ірі ғимараттар тосқауылдайды, бірақ ғимарат қабырғалары арқылы берілу үй ішінде қабылдау үшін жеткілікті күшті. Олар теледидар хабарларын тарату, ұялы телефондар, GPS-ті қоса алғанда спутниктік байланыс, Wi-Fi және Bluetooth сияқты жеке радио қызметтері, рациялар, сымсыз телефондар, спутниктік телефондар және көптеген басқа да қолданулар үшін пайдаланылады. IEEE UHF радиолокациялық жолағын 300 МГц мен 1 ГГц арасындағы жиіліктер деп анықтайды. IEEE-нің тағы екі радиолокациялық жолағы ITU UHF жолағымен келіседі: 1 және 2 ГГц арасындағы L жолағы және 2 және 4 ГГц арасындағы S жолағы.
Көбею ерекшеліктері
UHF жолағындағы радио толқындар негізінен көріс шебі арқылы (LOS) және жер бетінен шағылысу арқылы тарайды; HF жолағынан айырмашылығы, ионосферадан (аспан толқыны таралуы) немесе жер толқынынан шағылысу өте аз болады. UHF радио толқындары төбелермен тоқтатылып, көкжиектен әрі тарамайды, бірақ үй ішінде қабылдау үшін жапырақтар мен ғимараттарды тесіп өте алады. UHF толқындарының ұзындығы ғимараттардың, ағаштардың, көліктердің және басқа да кең таралған нысандардың мөлшерімен салыстырылатындықтан, осы нысандардан шағылысу мен дифракция, әсіресе құрылыс көп қалаларда, көп жолмен таралу салдарынан сигналдың әлсіреуіне алып келуі мүмкін. Атмосфералық ылғал UHF сигналдарының күшін ұзақ қашықтықта азайтады немесе жұмсартады, ал жұмсарту жиілікпен бірге артады. UHF теледидар сигналдары, әдетте, VHF теледидар сигналдары сияқты төменгі жиіліктік диапазонға қарағанда ылғалға көбірек сезімтал. Көрнекі көкжиек UHF таратудың максималды радиусын жергілікті жерге байланысты 30-дан 40 мильге (48-ден 64 км-ге) дейін не одан да азға белгілейді, сондықтан осы жиілікті каналдар көршілес географиялық аймақтардағы басқа пайдаланушылармен қайта пайдаланылуы мүмкін (жиілікті қайта пайдалану). Радио ретрансляторлар UHF сигналдарын көріс шебінен асып түсетін қашықтықта қайта тарату үшін қолданылады. Кейде, жағдайлар қолайлы болғанда, UHF радио толқындары күннің барысында атмосфера жылынып, салқындаған кезде тропосфералық арна арқылы ұзақ қашықтыққа тарай алады.
Антенналар
Антеннаның ұзындығы қолданылатын радио толқындардың ұзындығымен байланысты. Толқын ұзындығы қысқа болғандықтан, КӨЖ (UHF) антенналары ыңғайлы түрде қысқа болып келеді; КӨЖ жиіліктерінде, ең көп таралған бағыттық емес антенна – толқынның төрттен бірін құрайтын монополь, 2,5 пен 25 см аралығында болады. КӨЖ толқын ұзындығы тиімді тарату антенналарын қолмен ұсталатын және жылдам қозғалатын құрылғыларға орнатуға жететіндей қысқа, сондықтан бұл жиіліктер екі тараптан байланысқа арналған жерлік мобильді радио жүйелерінде, мысалы, қолды радиостанцияларда, көліктердегі екі тараптан байланыс радиоларында, сондай-ақ портативті сымсыз құрылғыларда қолданылады: сымсыз телефондар мен ұялы телефондарда. Мобильді құрылғыларда қолданылатын КӨЖ антенналары әдетте қысқа сымдар, жеңді дипольдер, резеңке иек антенналары немесе ұялы телефондарда қолданылатын жазық инвертті F антеннасы (PIFA) болып табылады. Жоғары күшейтуге ие бағыттық емес КӨЖ антенналарын дипольдердің тізбектік массивтерінен жасауға болады және олар мобильдік базалық станциялар мен ұялы байланыс базалық станцияларының антенналары үшін қолданылады. Қысқа толқын ұзындығы жоғары күшейтуге ие антенналардың ыңғайлы түрде кішкентай болуына мүмкіндік береді. Нүктеден нүктеге байланыс желілері мен КӨЖ теледидар қабылдау үшін жоғары күшейтуге ие антенналар әдетте Яги, логарифмдік-периодтық, бұрыштық рефлекторлар немесе рефлективті массив антенналары болып табылады. Толық спектрдің жоғарғы шегінде саңылаулы антенналар мен параболалық тарелкалар қолданысқа енгізіледі. Спутниктік байланыс үшін спиральді және айналмалы антенналар қолданылады, себебі спутниктер көбінесе таратушы және қабылдаушы антенналардың өзара орналасуына сезімтал емес дөңгелек поляризацияны қолданады. Телевизиялық хабар тарату үшін көбінесе слот антеннасының немесе рефлективті массив антеннасының модификациялары болып табылатын арнайы тік радиаторлар қолданылады: слотты цилиндр, зигзаг және панельді антенналар.
Қолданбалар
UHF теледидар хабарларын тарату қалалық аймақтарда қосымша телеарналарға деген қажеттілікті қанағаттандырды. Бүгінде, осы жиіліктердің көп бөлігі құрлықтағы ұялы радио жүйелеріне, транк радио байланысына және ұялы телефондарды пайдалануға қайта бағытталды. UHF арналары әлі де цифрлық теледидар үшін қолданылады. UHF жиіліктеріндегі хабар тарату антенналары портативті құрылғыларға орнатуға қолайлы өлшемде болғандықтан, UHF спектрі бүкіл әлемде құрлықтағы ұялы радио жүйелерінде, коммерциялық, өнеркәсіптік, қоғамдық қауіпсіздік және әскери мақсаттардағы дауыстық байланысқа арналған екі жақты радиобайланыста кеңінен қолданылады. Жеке радио байланыс түрлерінің мысалдары – GMRS, PMR446 және UHF CB. Кейбір сымсыз компьютер желілері UHF жиіліктерін пайдаланады. GSM және UMTS ұялы желілері UHF жиіліктерінде жұмыс істейді. Ірі телекоммуникация операторлары VHF/UHF диапазонында дауыс және деректерді жіберуге арналған ұялы желілерді іске қосты. Бұл ұялы телефондар мен ұялы есептеу құрылғыларын жалпыға ортақ телефон желісіне және Интернетке қосуға мүмкіндік береді. Спутниктік телефондар да осы жиілікті L және S диапазондарында пайдаланады. UHF радарларының жасырын соғыс машиналарын, тіпті жасырын бомбалаушыларды да анықтауда тиімді екендігі айтылады. Wi-Fi 2,412 және 2,484 МГц аралығында жұмыс істейді. LTE де UHF жиіліктерінде жұмыс істейді.