Кіріспе
орталықсыздандырылған платформадағы келісімшарттық операциялар Орталықсыздандырылған платформадағы келісімшарттық операциялар Ақылды келісімшарт - келісімшарт немесе келісімшарт талаптарына сәйкес оқиғалар мен әрекеттерді автоматты түрде орындау, бақылау немесе құжаттау үшін арналған компьютерлік бағдарлама немесе транзакциялық хаттама. Ақылды келісімшарттардың мақсаттары сенімді делдалдарға, төрелік шығындарына және алаяқтықтан болатын шығындарға қажеттілікті азайту, сондай-ақ қастандықпен жасалған және кездейсоқ ерекшеліктерді азайту болып табылады. Виталик Бутериннің 2014 жылғы Ethereum ақ қағазы Биткойн протоколын бастапқыда Ник Сабо анықтаған ақылды келісім-шарт тұжырымдамасының әлсіз нұсқасы ретінде сипаттайды және Тьюринг толық болып табылатын Solidity тіліне негізделген мықты нұсқасын ұсынды. Биткоиннен бері әртүрлі криптовалюталар бағдарламалау тілдерін қолдады, олар сенімді емес тараптар арасындағы озық ақылды келісімшарттарды жасауға мүмкіндік береді. Ақылды келісім-шартты әдеттегі, табиғи тілмен жазылған, заңды түрде міндетті шартты білдіретін, машинамен оқылатын кодпен көрсетілген және іске асырылған шарттарды қамтитын ақылды заңдық келісім-шартпен шатастыруға болмайды. 1998 жылы бұл термин Стэнфорд Цифрлық Кітапхана Жобасының бір бөлігі болған Стэнфорд Инфобусы жүйесінің құқықтарды басқару қызметіндегі нысандарды сипаттау үшін қолданылды. Ақылды келісімдер заңды келісімдер емес, олар компьютерлік бағдарламамен немесе транзакциялық протоколмен автоматты түрде орындалатын транзакциялар, мысалы, криптовалюталар немесе басқа токендерді аудару сияқты төлем міндеттемелерін автоматтандыру үшін технологиялық құралдар. Кейбір ғалымдар бағдарламалау тілдерінің императивті немесе декларативтік сипаты ақылды келісімшарттардың заңды күшіне әсер ететінін айтады. 2015 жылы Ethereum блокчейнінің іске қосылуынан бастап "ақылды келісімшарт" термині блокчейнде жүргізілетін жалпы мақсаттағы есептеулерге қолданылды. АҚШ Ұлттық стандарттар және технологиялар институты "ақылды келісімшартты" "код пен деректердің жиынтығы" деп атайды (кейде функциялар мен күй деп аталады), ол блокчейн желісінде криптографиялық қол қойылған транзакцияларды пайдалана отырып орналастырылады. Бұл түсінікте "ақылды келісімшарт" - блокчейнді пайдаланатын кез келген компьютерлік бағдарлама. Ақылды келісімшартты қауіпсіз сақталған процедура ретінде қарастыруға болады, өйткені оның орындалуы мен кодталған әсерлері (мысалы, тараптар арасындағы токендерді беру) блокчейнді өзгертпей қолға алынбайды. Бұл түсініктемеде келісімшарттардың орындалуын платформамен байланыстыратын кездейсоқ серверлік бағдарламалармен емес, платформамен бақылайды және тексеріп отырады. 2018 жылы АҚШ Сенатының баяндамасында былай делінген: "Ақылды келісімшарттар жаңа болып көрінсе де, бұл тұжырымдама негізгі келісім-шарт заңына негізделген. Әдетте сот жүйесі келісімшарттық дауларды шешеді және шарттарды орындайды, бірақ басқа төрелік әдісі де жиі кездеседі, әсіресе халықаралық мәмілелер үшін. Ақылды келісімшарттарда бағдарлама кодқа енгізілген келісімшартты орындайды". АҚШ-та ақылды келісімшарттарды қолдану туралы заң қабылдаған штаттар: Аризона, Айова, Невада, Теннесси және Вайоминг. 2020 жылдың сәуір айында 2021 жылдың сәуір айында Ұлыбританияның юрисдикциялық жұмыс тобы (UKJT) Британиядағы блокчейн және крипто құқықтық дауларды тез шешуді қамтамасыз ету үшін Цифрлық дауларды шешу ережесін (Цифрлық ДР ережесі) жариялады.
Contractual transaction on a decentralized platform
A smart contract is a computer program or a transaction protocol that is intended to automatically execute, control or document events and actions according to the terms of a contract or an agreement. The objectives of smart contracts are the reduction of need for trusted intermediators, arbitration costs, and fraud losses, as well as the reduction of malicious and accidental exceptions. The original Ethereum white paper by Vitalik Buterin in 2014 describes the Bitcoin protocol as a weak version of the smart contract concept as originally defined by Nick Szabo, and proposed a stronger version based on the Solidity language, which is Turing complete. Since Bitcoin, various cryptocurrencies have supported programming languages which allow for more advanced smart contracts between untrusted parties. A smart contract should not be confused with a smart legal contract, which refers to a traditional, natural language, legally binding agreement that has selected terms expressed and implemented in machine readable code. In 1998, the term was used to describe objects in rights management service layer of the system The Stanford Infobus, which was a part of Stanford Digital Library Project. Smart contracts are not legal agreements, but instead transactions which are executed automatically by a computer program or a transaction protocol, such as technological means for the automation of payment obligations such as by transferring cryptocurrencies or other tokens. Some scholars have argued that the imperative or declarative nature of programming languages would impact the legal validity of smart contracts. Since the 2015 launch of the Ethereum blockchain, the term "smart contract" has been applied to general purpose computation that takes place on a blockchain. The US National Institute of Standards and Technology describes a "smart contract" as a "collection of code and data (sometimes referred to as functions and state) that is deployed using cryptographically signed transactions on the blockchain network". In this interpretation a smart contract is any kind of computer program which uses a blockchain. A smart contract also can be regarded as a secured stored procedure, as its execution and codified effects (like the transfer of tokens between parties) cannot be manipulated without modifying the blockchain itself. In this interpretation, the execution of contracts is controlled and audited by the platform, not by arbitrary server side programs connecting to the platform. In 2018, a US Senate report said: "While smart contracts might sound new, the concept is rooted in basic contract law. Usually, the judicial system adjudicates contractual disputes and enforces terms, but it is also common to have another arbitration method, especially for international transactions. With smart contracts, a program enforces the contract built into the code." States in the US which have passed legislation on the use of smart contracts include Arizona, Iowa, Nevada, Tennessee, and Wyoming. In April 2020,
In April 2021, the UK Jurisdiction Taskforce (UKJT) published the Digital Dispute Resolution Rules (the Digital DR Rules) which was intended to enable the rapid resolution of blockchain and crypto legal disputes in Britain.
Қауіпсіздік мәселелері
Блокчейнге негізделген ақылды келісімшарттың транзакциялық деректері блокчейндегі барлық пайдаланушыларға көрінеді. Деректер транзакциялардың криптографиялық көрінісін ұсынады, алайда бұл барлық адамдарға көрінетін, бірақ тез түзетілмейтін, қауіпсіздік тесіктерін қоса алғанда, қателер бар жағдайға әкеледі. Мұндай шабуылды тез арада жөндеу қиын, 2016 жылдың маусым айында DAO-да сәтті орындалды, сол кезде шамамен миллионға жуық Эфирді құйып, әзірлеушілер консенсусқа жететін шешімге қол жеткізуге тырысты. DAO бағдарламасында хакер қаражатты алып тастамас бұрын уақыт кідірісі болды; Ethereum бағдарламасының қатты бұрылысы уақыт шегі аяқталғанға дейін шабуылшыдан қаражатты қайтарып алу үшін жасалды. Басқа да жоғары деңгейдегі шабуылдарға Parity көп қолтаңбалы әмиян шабуылдары және бүтін сандық ағынды/ағынды шабуыл (2018), барлығы миллионнан астам. Ethereum ақылды келісімшарттарында, атап айтқанда, түсініксіздіктер мен оның келісімшарт тіліндегі оңай, бірақ қауіпсіз емес конструкциялар, компилятор қателері, Ethereum виртуалды машина қателері, блокчейн желісіне шабуылдар, қателердің өзгермеуі және белгілі осалдықтарды, шабуылдар мен проблемалық конструкцияларды құжаттайтын орталық көз жоқ. Заң саласында ақылды заңдық келісімшарттың ресми анықтамасы жоқ. Рикардолық келісім-шарт - ақылды заңдық келісім-шарттың бір түрі.