Кіріспе
Өртке қарсы күзету мұнарасы - "өрт күзету" деп аталатын адамға баспана және қорғаныш беретін мұнара. Оның міндеті - даладағы орман өртті іздеу. Бұл әдетте таудың басында немесе басқа биік нүктеде орналасқан, көру қашықтығы мен ауқымын көбейту үшін, көру үйі деп аталатын кішкентай ғимарат. Осы жерден өрт сөндіруші түтінді көре алады, Осборнның өрт сөндіру құрылғысы деп аталатын құрылғыны қолдана отырып, оның орнын анықтайды және өрт сөндіруші топтарды шақырады. Сондай-ақ, күзетшілер ауа райының өзгеруін хабарлап, дауыл кезінде найзағайдың қай жерде соғатынын белгілейді. Жарылыс болған жер бірнеше күн бойы бақыланады. Өртке қарсы күзет мұнарасы үлкен болат немесе ағаш мұнараның үстінде орналасқан шағын бөлмеден тұрады. Тарихи тұрғыдан алғанда, биік ағаштардың шыңдары тұрақты платформаларды орнату үшін де қолданылған. Кейде төменгі платформаны құру үшін табиғи жынысты пайдалану мүмкін. Жер бедері мұнараны қажетсіз ететін жағдайларда, құрылым жер кабинасы деп аталады. Жердегі таксилер мұнарада отырмаса да, мұнара деп аталады. Таулар 1900 жылдардың басында танымал болды, ал өрттер туралы телефон, хатшы көгершіндер мен гелиографтар арқылы хабарланды. Көптеген өртке қарсы бақылау мұнаралары назардан тыс қалу, тастап кету және бюджеттің төмендеуінен зақымдануға ұшырағанмен, кейбір өрт сөндіру қызметі қызметкерлері ескі өрт сөндіру мұнараларын сақтауға күш салды, өйткені орман өртін бақылайтын адам өртке қарсы тиімді және арзан шара бола алады.
A fire lookout tower, fire tower, or lookout tower is a tower that provides housing and protection for a person known as a "fire lookout", whose duty it is to search for wildfires in the wilderness. It is a small building, usually on the summit of a mountain or other high vantage point to maximize viewing distance and range, known as view shed. From this vantage point the fire lookout can see smoke that may develop, determine the location by using a device known as an Osborne Fire Finder, and call for wildfire suppression crews. Lookouts also report weather changes and plot the location of lightning strikes during storms. The location of the strike is monitored for a period of days afterwards, in case of ignition. A typical fire lookout tower consists of a small room, known as a cab, atop a large steel or wooden tower. Historically, the tops of tall trees have also been used to mount permanent platforms. Sometimes natural rock may be used to create a lower platform. In cases where the terrain makes a tower unnecessary, the structure is known as a ground cab. Ground cabs are called towers, even if they don't sit on a tower. Towers gained popularity in the early 1900s, and fires were reported using telephones, carrier pigeons and heliographs. Although many fire lookout towers have fallen into disrepair from neglect, abandonment and declining budgets, some fire service personnel have made efforts to preserve older fire towers, arguing that a person watching the forest for wildfire can be an effective and cheap fire control measure.
Америка Құрама Штаттары
Өртке қарсы бақылау мұнараларының тарихы 1905 жылы құрылған АҚШ Орман қызметіне дейінгі. Көптеген қалалар, жеке ағаш өндіруші компаниялар және мемлекеттік орман ұйымдары өз еркімен өртке қарсы бақылау мұнараларын іске қосты. 1910 жылғы Ұлы өрт, сонымен қатар Үлкен жарылыс деп те аталады, Вашингтон, Айдахо және Монтана штаттарын өртеп жіберді. Бұл өрттен түтін бүкіл ел бойынша Вашингтонға дейін тарады. - физикалық және саяси жағынан - және ол бес жасар орман қызметіне өрт сөндіруге қатысты жаңа саясатты қарастыруға шақырды, ал өрт өртке қарсы ережелердің, ұйымдардың және саясаттың заманауи жүйесін құруға көп септігін тигізді. 1910 жылғы өрт салдарынан қабылданған ережелердің бірі "барлық өрт келесі күні таңғы сағат 10-ға дейін сөндірілуі тиіс" деп жазылған. Өрттерді алдын алу және жою үшін АҚШ Орман қызметі тағы бір ережеге сәйкес, қалалар, корпорациялар және штаттар өрт сөндіру қызметтерін келісімшартпен алудың құнын көтереді, өйткені сол кезде бүгінгідей орман қызметінің өрт сөндіру бөлімі болмаған. Жоғарыда аталған ережелердің нәтижесінде өртті ерте анықтау және жою бірінші кезекте тұрды. Құрылыс басталды. Бұрынғы күзетшілер пана болу үшін биік ағаштарды, шатырлы биік шыңдарды қолданған болса, 1911 жылы тау басында тұрақты кабиналар мен күмбездер салынды. 1910 жылдан бастап өртке қарсы қорғаныс тобы Нью-Гэмпширдің Timberlands Owners Association құрылды және көп ұзамай осыған ұқсас ұйымдар Мэн мен Вермонтта құрылды. Бұл күштердің жетекшісі, 400,000 акр ағаш алқаптарына ие Браун компаниясының офицері В. Р. Браун, бірқатар тиімді орман өртін бақылау мұнараларын құрды, мүмкін, бұл елдегі алғашқы, ал 1917 жылы орман өртін сақтандыру компаниясын құруға көмектесті. 1933 жылы Ұлы депрессия кезінде президент Франклин Делано Рузвельт Бірінші дүниежүзілік соғыстың жас ерлер мен ардагерлерінен тұратын Азаматтық қорғау корпусын (CCC) құрды. Осы уақыт аралығында CCC өртке қарсы бақылау мұнараларын және осы мұнараларға кіретін жолдарды салуға кірісті. АҚШ Орман қызметі CCC жұмыс күшін пайдаланып, өртке қарсы бақылау мұнараларын қоса алғанда, құрылыс жобаларының үлкен бағдарламасын бастады. Тек Калифорнияда ғана 1933-1942 жылдар аралығында 250-ге жуық күзет мұнаралары мен кабиналар CCC жұмысшыларымен салынған. Өртке қарсы бақылау мұнараларының ең жақсы кезеңдері 1930 жылдан 1950 жылға дейін болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1941 жылдың ортасынан 1944 жылдың ортасына дейін жұмыс істеген Әуе кемесін ескерту қызметі құрылды. Өрт бақылаушылары қосымша міндеттерді атқарды, әсіресе АҚШ-тың батыс жағалауында. 1960 жылдан 1990 жылға дейін мұнаралар жаңа технологияларға, ұшақтарға және радионың жақсаруына артта қалды. Ғарыш серіктері өрт сөндіруді және заманауи ұялы телефондармен жарысуға тырысты, бірақ бірнеше жағдайда технология сәтсіз аяқталды. Ғарыштан байқалған өрттер бақылау үшін дәл бағалау жасауға тым үлкен. Даладағы ұялы телефондар әлі де сигналсыз. Бүгінгі таңда кейбір өртке қарсы бақылау мұнаралары қызмет етуде, өйткені адам көзі түтінді байқайтын және өрт туралы хабарлай алатын өртке қарсы басқару қызметкерлеріне өртті қалай басқаруға болатынын ертерек шешуге мүмкіндік береді. Қазіргі заманғы саясат - "өртпен күресу", оны жай ғана сөндіру емес. Өртке қарсы бақылау мұнаралары өрттің анықталу уақытын өртке қарсы басқаруды бағалау уақытына дейін қысқартады. Айдахода ең танымал қарау орындары (966) болды; олардың 196-ы әлі де бар, әр жазда шамамен 60-қа жуық адам жұмыс істейді. Канзас - АҚШ-тың күзетшілері болмаған жалғыз штаты. Бірқатар өрт бақылау мұнаралары, соның ішінде Нью-Йорк штатындағы Адриондак орман қоры мен Кэтскилл саябағының маңында орналасқан көптеген ғимараттар Ұлттық тарихи орындар тізілімінде тіркелген.
Жапония
Эдо дәуірінде Жапонияда өртке қарсы бақылау мұнаралары (火の見) қала өрт сөндіру тобын (町火消) орналастырды. Әдетте өртке қарсы бақылау мұнарасы өрт сөндіру станциясына (番屋) жақын жерде салынған және сатымен, бақылау платформасымен және дабыл қоңырауымен жабдықталған. Осы мұнаралардан күзетшілер бүкіл қаланы бақылай алатын, ал өрт болған жағдайда олар дабыл қағып, өрт сөндірушілерді шақырып, қала тұрғындарын ескертетін. Кейбір қалаларда қоңыраулар уақытты белгілеу үшін де қолданылған. Өртке қарсы бақылау мұнаралары Шова дәуірінде толық жабдықталған болса да, кейінірек көптеген қалаларда телефон және радио хабар тарату жүйелерімен ауыстырылды.
Канада
АҚШ-та сияқты Канадада да орман шаруашылығы үшін құнды ағаштарды қорғау үшін өрт сөндіру мұнаралары салынды. Қалған мұнаралар 1920-1950 жылдары салынған. 1960 жылдары Онтарионың пейзажына жалпы саны 325 мұнаралар орналасқан, ал бүгінгі таңда шамамен. Облыс бойынша 156 мұнара бар, бірақ 1970 жылдан кейін олардың тек аз ғана пайдаланылып келді. Олар әлі күнге дейін Британдық Колумбияда, Альбертада, Саскачеванда, Манитобада, Онтариода және бірнеше теңіз провинцияларында қолданылады. Жаңа Шотландия 2015 жылы 32 өрт сөндіру мұнарасының соңғысын пайдалануға беруден бас тартты және оларды мердігерлер бұзды.
Германия
1890-1900 жылдар аралығында "Мускауэр Форст" деп аталатын жерде орналасқан алғашқы өрт бақылау мұнарасы Форстмейстер Вальтер Зайцтың жобасына салынған. Ескертулер жарық сигналы арқылы жіберілді. Орналасуын беру үшін Сейтс орманды аймақты "Яген" деп аталатын, нөмірленген аймақтарға бөліп, сол нөмірді қалаға жіберді. Ол бұл жүйеге 1902 жылы патент алды. 1904 жылы Сейц өзінің идеясын АҚШ-та таныстыру үшін Луизиана сатып алу көрмесіне барды.
Ресей
Орыс елінде ағаш ғасырлар бойы құрылыс материалдарының бірі болғандықтан, қала өрттері қалалар мен қалаларға үнемі қауіп төндіріп тұрды. Бұл мәселені шешу үшін XIX ғасырдың басында өрт сөндіру станцияларын салу бағдарламасы басталды. Қарауылдар қарапайым сигналдарды қолдана отырып, басқа станциялар мен өздерін де белгілей алады. Қалған мұнаралар көбінесе жергілікті көрнекі орындар болып табылады.
Австралия
Австралияда, әсіресе оңтүстік-шығыс штаттарының таулы аймақтарында өрт сөндіру мұнаралары әлі де қолданылуда. Викторияның орман өрттерін басқару басқармасы өрт маусымы кезінде штаттың 72 мұнарасын басқарады, мұнаралар 2016 жылы ғана салынған. Оңтүстік-шығыс Квинслендтегі Джимна өрт сөндіру мұнарасы - жер бетінен 47 метр биіктіктегі елдегі ең биік өрт сөндіру мұнарасы.
Америка Құрама Штаттары
Бүгінде жүздеген мұнаралар әлі де ақылы қызметкерлермен және/немесе ерікті азаматтармен қызмет етеді. Кейбір аудандарда өртке қарсы бақылау операторы демалыс күндері жүздеген орман келушілерін қабылдайды және "Смоки-Барс" немесе "Woodsy Owl" білім беру науқанынан қолөнермен қамтамасыз етілген қажетті "өрт сөндіруге дейінгі" хабарламаны ұсынады. Бұл білім беретін ақпарат көбінесе өртке қарсы бақылау мұнарасына көтерілген жас туристерге таратылады. Осы тұрғыдан алғанда, мұнаралар - қашықтағы жол станциялары мен түсіндіру орталықтары. Өртке қарсы бақылау мұнарасы орманның күзетшісі ретінде әрекет етеді, ол жоғалған немесе жарақат алған туристерді тартады, олар мұнараға көмек ала алатынын біліп келеді. Кейбір жерлерде өртке қарсы бақылау мұнараларын рұқсат алған туристер жалға алады. Бұл орындар кемперге ерекше тәжірибе береді, ал кейбір жалға берілетін жерлерде тексеру уақыты өрт сөндіруші қызметте болған кезде және күндізгі ауысымда кабинаны басқарып алғанда қолданылады. Өрт күзет мұнаралары Америка тарихының маңызды бөлігі болып табылады және өрт күзет мұнараларын сақтау, қайта құру, қалпына келтіру және пайдалану үшін бірнеше ұйымдар құрылды.
Германия
2002 жылдан бастап дәстүрлі өртке қарсы сағаттың орнына "FireWatch" орнатылды, бұл ескі қарауыл мұнараларында немесе ұялы телефон мачталарында орналасқан оптикалық сенсорлар. DLR ғарышқа газдар мен бөлшектерді талдау үшін әзірлеген жүйенің негізінде орман өртінің түтінін анықтау үшін жер бетіндегі нұсқасын DLR және IQ Wireless әзірледі. Қазіргі уақытта Германияда 200-ге жуық осындай сенсор орнатылған, ал ұқсас жүйелер Еуропаның басқа елдерінде, Мексикада, Қазақстанда және АҚШ-та орналастырылған.
Канада
Канаданың бірнеше провинциясында өртке қарсы бақылау мұнаралары бар. Дорсет, Онтарионың көрікті мұнарасы бұрынғы өртке қарсы бақылау мұнарасының (1922-1962) орнына салынған.
Қарауыл ағаштары
Ең қарапайым түрінде баспалдақ орнатылады. Мұндай ағаштардың жанында карталар мен өрт сөндіру құрылғылары орнатылатын платформалар болуы мүмкін. Австралиядағы Глостер ағашы сияқты күрделірек нұсқада ағаштың басына ағаштан немесе кейіннен металдан жасалған құрылым жасап, бұтаға металл тікенектермен түйіліп, спиральді баспалдақ жасайтын тұрақты платформа қосылды. Бұл "ағаш платформалар" көбінесе телефонмен, өрт сөндіру үстелдерімен, орындықтармен және сымдармен жабдықталған.
Басқа түрлері
Қараушылардың көптеген түрлері бар. Бұрын өрт сөндіруші жалаңаш ағашқа көтеріліп, оның үстіндегі орындыққа отыратын. Бірде балық аулайтын қайық биік төбенің басына сүйреліп, өртке қарсы бақылау мұнарасы ретінде пайдаланылды. Ат үстіндегі өрт күзетшісі туралы аз мәлімет бар, бірақ олар да орманды аңшылықтан аңшылыққа алып баратын.