Кіріспе

Cyrix Corporation – 1988 жылы Техас штатының Ричардсон қаласында 286 және 386 микропроцессорларына арналған жылжымалы нүктелік процессорларды (FPU) мамандандырылған жеткізуші ретінде құрылған американдық микропроцессор әзірлеуші компаниясы. Компанияны Том Брайтман мен Джерри Роджерс негіздеді. 1992 жылы Cyrix өзінің i386 үйлесімді 486SLC және 486DLC процессорларын ұсынды. Бұл процессорлар Intel-дің ұқсас өнімдерінен жоғары өнімділікке ие болды, бірақ бағасы арзан болды. Олар негізінен қолданыстағы жүйелерін жаңартуды көздеген пайдаланушыларға бағытталған. Олардың шығарылуы Intel компаниясымен ұзаққа созылған сот дауларына әкелді, ал олардың өндіріс серіктесі IBM сол дизайнды өз брендімен шығарды. Осы жағдайлардың салдарынан Cyrix қаржылық қиындыққа түсті және 1997 жылдың 11 қарашасында National Semiconductor компаниясымен бірікті. National компаниясы Cyrix-тің соңғы дизайнын MediaGX деген атпен, ал 1999 жылы Geode деп жаңартылған түрін шығарды. 2003 жылдың тамызында National компаниясы бұл өнімдерді AMD компаниясына Geode деген атпен сатты. Өнімдер желісі 2019 жылы тоқтатылды.

Тарих

1992 жылдың наурыз айының соңында Cyrix Cx486SLC шығарылды. 83D87 Intel 80387-ге қосылатын болса, 83S87 80387SX-ке қосылатын еді. Екеуі де 50%-ға дейін жоғары өнімділік көрсетті, сонымен қатар, төмен қуат режимінде жұмыс істегендіктен, күшін жоғалтқанда аз қуат тұтынып, үнемді болды. 83S87 шығарылғанда 16 МГц нұсқасы 506 доллармен, ал 20 МГц нұсқасы 556 доллармен сатылды. Cyrix FasMath 82S87, 80287-ге үйлесімді микросхема, Cyrix 83D87 негізінде жасалған және 1991 жылдан бері қолжетімді.

486 - сан

Оның алғашқы CPU өнімдеріне 1992 жылы шыққан 486SLC және 486DLC кірді, олар атауларына қарамастан, 386SX және DX процессорларымен сәйкес келетін болды. Олар L1 кэшін және 486 командалар жиынтығын қосты, бірақ өнімділік жағынан 386 мен 486 арасында қалды. Бұл чиптерді көбінесе ескі 386 жүйелерінің өнімділігін арттыруды көздеген пайдаланушылар, сондай-ақ дилерлер қолданды, олар процессорды ауыстыру арқылы жай сатылатын 386 тақталарын бюджеттік 486 тақталарына айналдыра алатын. Чиптер өнім туралы шолуларда олардың атауларынан күтілгендей өнімділік көрсетпегені және Intel-дің SL және IBM-нің SLC процессорларымен атауларының ұқсастығынан туындаған шатасу үшін сынға ұшырады, алайда бұл екі процессор да Cyrix-тің SLC процессорларымен байланысты емес еді. Чиптер өте төмен бағадағы PC клондары мен ноутбуктерде қолданылды. Кейін Cyrix 486SRX2 және 486DRX2 процессорларын шығарды, олар негізінен SLC және DLC процессорларының тактасы екі еселенген нұсқалары болатын және эксклюзивті түрде тұтынушыларға 386-дан 486-ға жаңарту ретінде сатылды. SLC/DLC процессорларынан айырмашылығы, бұл чиптерде ішкі кэш сәйкестігі схемасы болды, бұл оларды кэшті жаңартуға арналған қосымша схемалары немесе BIOS бағдарламалары жоқ ескі 386 аналық тақталарымен үйлесімді етті. Соңында, Cyrix Cyrix Cx486S және кейіннен Cyrix Cx486DX процессорларын шығарды, олар Intel 486 процессорларымен толық үйлесімді болды. Алайда, бұл чиптер AMD-нің 486 процессорларынан кейін нарыққа шықты және AMD және Intel процессорларынан сәл төмен өнімділік көрсетті, нәтижесінде олар бюджеттік және жаңарту нарығында қалды. AMD өзінің 486 процессорларының бір бөлігін ірі OEM өндірушілеріне, атап айтқанда Acer және Compaq компанияларына сата алды, ал Cyrix сата алмады. Cyrix чиптері жаңартуды қалайтын пайдаланушылардың арасында танымал болды, себебі олардың 50, 66 және 80 МГц 486 процессорлары AMD қолданған 3.3 В емес, 5 В кернеуде жұмыс істеді, бұл Cyrix чиптерін ескі 486 аналық тақталарында жаңарту ретінде пайдалануға мүмкіндік берді.

Cyrix 5x86

1995 жылы Pentium клоны әлі де жеткізілуге дайын болмаған кезде Cyrix өзінің тарихын қайталады және Cyrix Cx5x86 (M1sc) процессорын шығарды, ол 3.3V 486 ұясына орнатылып, 80, 100, 120 немесе 133 МГц жылдамдықпен жұмыс істейтін және 75 МГц жылдамдықтағы Pentium процессормен салыстырылатын өнімділік беретін. Cyrix 5x86 (M1sc) флагмандық 6x86 (M1) моделінің төмендетілген бағадағы нұсқасы болды. Intel Pentium Overdrive сияқты, Cyrix 5x86 процессоры да 32 биттік сыртқы деректер шинасын пайдаланды. AMD-нің Am5x86 процессоры жаңа атаумен ғана төрт есе жылдамдығы жоғары 486 процессор болса, ал Cyrix-тің 5x86 процессоры Pentium процессоры сияқты кейбір мүмкіндіктерді жүзеге асырды.

Cyrix 6x86

Кейін 1995 жылы Cyrix өзінің ең танымал чипін – Cyrix 6x86 (M1) шығарды. Бұл процессор Intel дизайнындағы сокеттерді жылдам алмастыру дәстүрін жалғастырды. Дегенмен, 6x86 моделінің өнімділігі Intel-дің «эквивалентінен» жоғары деп мәлімделді және ол модельдер қатарындағы ең жақсы көрсеткіштерді берді. 6x86 процессорлары Pentium 166 МГц процессорынан артық өнімділік беретінін көрсететін P166+ сияқты атаулармен белгіленді. Шындығында, 6x86 процессордың тактылық жиілігі Pentium-нің баламасынан едәуір төмен болды. Алғашқыда Cyrix артық өнімділік үшін қосымша төлем алуға тырысты, бірақ 6x86 математикалық копроцессоры Intel Pentium-дегіден гөрі баяу жұмыс істеді. Басты айырмашылық – копроцессордың нақты есептеу өнімділігінде емес, нұсқаулардың конвейерленуінің (құбыржолдарының) болмауында жатты. Бірінші тұлға 3D ойындардың танымалдылығы артып келе жатқандықтан, Cyrix бағасын төмендетуге мәжбүр болды. 6x86 компьютер энтузиастары мен тәуелсіз компьютер дүкендері арасында жылдам танымал болды, бірақ AMD-ден айырмашылығы, оның чиптерін әлі ең ірі OEM клиенттері қолданбаған еді. Ойын өнімділігінде ең көп мәселе тудырған Id Software компаниясының Quake ойыны болды. Бұрынғы 3D ойындардан өзгеше, Quake текстураларды жабатын кезде перспективалық түзету есептеулерін жүргізу үшін конвейерленген Pentium FPU-ын пайдаланды, тиімді түрде екі тапсырманы бір уақытта орындады. Егер Quake сол кезде, мысалы, Descent ойыны сияқты, FPU-сыз перспективалық түзетуге резервтік мүмкіндік берген болса, бұл 6x86 үшін үлкен проблема болмас еді. Алайда, id Software мұндай мүмкіндікті қоспады. Quake перспективалық түзетуді өшіру опциясын да ұсынбады, осылайша FPU-ы нашар процессорлар үшін жылдамдық арту мүмкіндігін жойды. Бұл жылдамдық арту тек Cyrix пайдаланушыларына ғана емес, сонымен қатар AMD K5 және әсіресе 486 пайдаланушыларына да пайдалы болар еді. Quake-тің Pentium үшін жасалған оптимизациясы FPU-ны пайдаланудан асып, Pentium-ге тән басқа архитектуралық ерекшеліктерге де сәйкес келді, бұл FPU операцияларынан тыс жерлерде де басқа процессорлардың жұмысын одан әрі қиындатты. Pentium-ге деген бұл бейімділік Intel Pentium процессорларының компьютер ойындары қауымдастығы арасында танымалдылығын арттыруға көмектесті.

Cyrix 6x86L және 6x86MX

Кейінгі 6x86L – энергияны аз тұтынатын, жаңартылған 6x86 болды, ал 6x86MX (M2) MMX командаларын және үлкен L1 кэшін қосты. 6x86MX дизайны негізінде жасалған Cyrix MII процессоры Pentium II-мен бәсекелесуге көмектесу мақсатындағы атау өзгертуден басқа ештеңе болған жоқ.

Cyrix MediaGX

1996 жылы Cyrix MediaGX процессорын шығарды, ол компьютердің дыбыс және бейне сияқты барлық негізгі дербес компоненттерін бір чипке біріктірді. Бастапқыда ескі 5x86 технологиясын пайдаланып, 120 немесе 133 МГц жиілікте жұмыс істеген процессордың өнімділігі жиі сынға ұшырады, бірақ арзан бағасы оның табысқа ие болуына мүмкіндік берді. MediaGX, Cyrix үшін алғашқы маңызды жеңіс болды, Compaq оны ең төмен бағадағы Presario 2100 және 2200 компьютерлерінде пайдаланды. Бұл Packard Bell компаниясына MediaGX процессорларын одан әрі сатуға әкелді, сондай-ақ Cyrix компаниясына сенімділік сыйлады, нәтижесінде 6x86 процессорлары Packard Bell және eMachines компанияларына сатылды. MediaGX процессорларының кейінгі нұсқалары 333 МГц дейін жылдамдықпен жұмыс істеді және MMX технологиясын қолдады. Видео мүмкіндіктерін кеңейту үшін қосымша чип орнатылды.

Cyrix Media GXi, Джедай және Гоби Кайен

Cyrix компаниясы Cayenne ядросын 6x86MX/MII процессорының жетілдірілген нұсқасы ретінде әзірледі, оған екі еселенген FPU, 3DNow нұсқауларын қолдау және 256 КБ, 8 жолды ассоциативті, чип үстіндегі L2 кэш кірді. Бұл ядро бірнеше өнімдерде қолданылуы жоспарланған, оның ішінде MediaGX чипінің ізбасары, Jedi кодовый атымен белгіленген Socket 7 үйлесімді процессоры, бірақ кейіннен Socket 370 үйлесімді Gobi кодовый атымен белгіленген процессор пайдасына тоқтатылды. Media GXi нұсқасы 1997 жылдың ақпанында шығарылды; мобильді есептеу нарығы үшін арналған, оның такталық жиілігі 120 МГц-ден 180 МГц-ге дейін болды, сондай-ақ интеграцияланған графикалық және дыбыстық контроллерлері болды, бұл оны ықшам ноутбуктер үшін пайдалы етті. Осы жылы Cyrix компаниясын National Semiconductor сатып алды.

Cyrix M3 Жалапено

Бұл екілік FPU, регистрді қайта атау және тапсырыссыз орындау негізінде 11 кезеңдік құбыр желісі мен 8 жолды ассоциативтік, 8 жолды араластырылған, толық құбыр желісі бар 256K L2 кэшін негізгі жиілікте жұмыс істейтін жаңа ядро болды. Jalapeño-ның жаңа жылжымалы нүктелік блогы екі тәуелсіз FPU/MMX блогына ие болды және толық құбырлы, тәуелсіз x87 қосушы мен x87 көбейтушіні қамтыды. Jalapeño дизайны өзек пен озық 3D графикалық қозғалтқыштың тығыз интеграциясын қамтамасыз етті, бұл екілік FPU-ді пайдаланған алғашқы графикалық жүйелердің бірі болды. Екі FPU MMX және 3DNow нұсқауларын орындауға қолдау көрсетті. Jalapeño-да RAMBUS технологиясына негізделген 3,2 ГБ/с өткізгіштікке ие жад контроллері және 233 МГц сағатта секундына 3 миллионға дейін көпбұрыш пен секундына 266 миллион пикселді өңдей алатын интеграцияланған 3D графикасы болды. Чиптегі графика текстураларды сақтау үшін CPU-ның L2 кэш-кешіне кіре алды. Дизайнның бастапқы сағаттық жылдамдық мақсаты 600-800 МГц болды, ал 1 ГГц және одан да жоғары деңгейге өсуге мүмкіндік болды. Ол 1999 жылдың 4-ші тоқсанында өндіріске кіріп, 2000 жылы 0,18 микрондық технологиямен 110–120 мм² өлшемімен іске қосылуы тиіс еді. Cyrix компаниясы National Semiconductor компаниясынан VIA Technologies компаниясына сатып алынғанда және жоба тоқтатылғанда, бұл ядроны дамытудың қаншалықты алға басып, жеткенін анықтау қиын. Алайда, VIA біршама уақыт бойы VIA Cyrix III (Cyrix 3 немесе VIA C3 деп те аталады) сияқты 100 МГц шиналы 600 МГц CPU сияқты соңғы буын Cyrix чиптерін өндіруді жалғастырды. Intel Cyrix ісі бойынша Техас штатының федералды және мемлекеттік соттарында бірнеше сот ісін жеңіп шықты. Кейбір мәселелер соттан тыс, ал кейбіреулері сот арқылы шешілді. Барлық шағымдардан кейін сот Cyrix-тің Intel лицензиясы бар кез-келген құю зауытында өз x86 дизайнын шығаруға құқығы бар деп шешті. Cyrix компаниясы Intel компаниясының патенттерін бұзбағаны анықталды. Intel Cyrix-тің монополияға қарсы талаптарымен бетпе-бет келуден қорқып, сондықтан Intel Cyrix-ке 12 миллион доллар төледі, Шерман, Техастағы федералды сот алдында монополияға қарсы талаптарды тыңдап, шешуге тиіс болды. Intel-ке қарсы монополиялық талаптарды реттеудің бір бөлігі ретінде Cyrix Intel-тің Cyrix бұзған деп мәлімдеген кейбір патенттерге лицензия алды. Cyrix компаниясы өз өнімдерін Intel компаниясымен лицензиясы бар кез келген өндірушіге, соның ішінде SGS Thomson, IBM және басқаларға, еркін шығара алды. 1997 жылы Cyrix–Intel сот ісі керісінше болды: Intel Cyrix 486 чиптері олардың патенттерін бұзғанын мәлімдегеннің орнына, енді Cyrix Intel Pentium Pro және Pentium II Cyrix патенттерін бұзғанын мәлімдеді, әсіресе қуатты басқару және тіркелімді қайта атау әдістері. Бұл іс бірнеше жыл бойы созылады деп күтілді, бірақ ол өте тез шешілді, тағы бір өзара лицензиялық келісіммен. Intel және Cyrix енді бір-бірінің патенттеріне толық және еркін қол жеткізе алды. Келісімде Pentium Pro Cyrix патенттерін бұзған-бұзбағаны айтылмады; ол жай ғана Intel компаниясына Cyrix лицензиясы бойынша өнімдер жасауды жалғастыруға рұқсат етті.

National Semiconductor компаниясымен бірігу

1997 жылдың тамызында, сот ісі әлі жалғасып жатқанда, Cyrix National Semiconductor компаниясымен бірікті (ол да Intel компаниясының лицензиясын иеленген). Бұл Cyrix-ке қосымша маркетингтік мүмкіндіктер мен National Semiconductor зауыттарына қол жеткізуді қамтамасыз етті, бұл зауыттар бастапқыда RAM және жоғары жылдамдықты телекоммуникациялық жабдықтарды өндіру үшін салынған болатын. RAM және процессорлардың өндірісі ұқсас болғандықтан, сол кездегі сарапшылар бұл бірігудің дұрыс екенін айтты. IBM-мен жасалған келісім біраз уақыт сақталды, бірақ Cyrix ақырында өндірісін толығымен National зауытына көшірді. Бірігу Cyrix-тің қаржылық жағдайын жақсартты және оларға жаңа әзірлеу орталықтарына қол жеткізуге мүмкіндік берді. Сонымен қатар, басымдық өзгерді: National Semiconductor-дың басымдығы 6x86 және MII сияқты жоғары өнімділікті чиптерге қарағанда MediaGX сияқты бюджеттік, бір чипті құрылғыларға бағытталды. National Semiconductor компаниясы Cyrix-тің жоғары өнімділікті чиптерді өндіру қабілетіне күмәнданып отыр ма, әлде Intel компаниясымен бәсекелесуден қорқып отыр ма, бұл сұрақ әлі де талқыланып жатыр. Нарықта тікелей бәсекелесі болмаған және OEM өндірушілерге арзан компьютерлерді шығару үшін үнемі қысым көрсетілген MediaGX, қауіпсіз таңдау сияқты көрінді. National Semiconductor Cyrix-пен біріккеннен кейін көп ұзамай қаржылық қиындықтарға тап болды, бұл қиындықтар Cyrix-ке де әсер етті. 1999 жылы AMD және Intel процессорлардың жылдамдығын 450 МГц және одан да жоғары деңгейге көтеріп, бір-бірін озыстырып, ал Cyrix MII-ді PR 300-ден PR 333-ке дейін көтеруге шамамен бір жыл жұмсады. Ешбір чип 300+ МГц жылдамдықпен жұмыс істемеді. MII модельдерінің көптеген түрлерінде стандартты емес 83 МГц шинасы қолданылған. Socket 7 негізгі платаларының көпшілігі PCI шинасын 30 МГц немесе 33 МГц жиілігінде жұмыс істеуі үшін 1/2 бөлгішін пайдаланды. MII-дің 83 МГц шинасы PCI шинасының 41.5 МГц жиілігінде жұмыс істеуіне себеп болды, бұл қалыпты көрсеткіштен ауытқуға алып келді. Бұл жылдамдықпен көптеген PCI құрылғылары тұрақсыз жұмыс істеуі немесе жұмыс істемей қалуы мүмкін. Кейбір негізгі платалар 1/3 бөлгішін қолдады, бұл Cyrix PCI шинасының 27.7 МГц жиілігінде жұмыс істеуіне әкелді. Бұл тұрақтырақ болды, бірақ жүйе өнімділігіне кері әсер етті. Мәселе соңғы бірнеше модельдерде ғана, 100 МГц шинасын қолдау арқылы шешілді. 6x86 процессорларының барлығы дерлік көп мөлшерде жылу шығарды және дұрыс жұмыс істеуі үшін (сол кездегі) үлкен салқындатқыш/желдеткіш комбинацияларын қажет етті. Сондай-ақ, 6x86 сол кезде танымал болған Sound Blaster AWE64 дыбыс картасымен үйлесімсіздік тудырды. WaveSynth/WG бағдарламалық синтезаторы 6x86-да болмаған Pentium процесорына тән нұсқауларды пайдаланғандықтан, оның 64 дауысты полифониясының тек 32-сі ғана қолданылуы мүмкін болды. Сонымен қатар, MediaGX Intel және AMD-нің бюджеттік процессорларынан қысым көрді, бұл процессорлар да арзандап, өнімділігін арттырып келе жатқан еді. 1996 жылы өнімді өнім ретінде қарастырылған Cyrix процессорлары орта деңгейге, содан кейін кіріс деңгейіне және содан кейін кіріс деңгейінің шегіне түсті, нарықтың толыққанды жоғалу қаупі туды. Cyrix белгісі бар соңғы микропроцессор Cyrix MII 433GP болды, ол 300 МГц (100 × 3) жылдамдықта жұмыс істеді және FPU есептеулерінде AMD K6/2 300-ден жылдам болды (Dr. Hardware бағалауынша). Алайда, бұл процессор басқа өндірушілердің 433 МГц процессорларымен салыстырылды. Бұл Cyrix-тің өзі маркетингтік науқанында шақыруына қарамастан, әділетсіз салыстыру болып есептелді. National Semiconductor процессор нарығынан алшақтады, ал Cyrix инженерлері бағытсыз қалды. National Semiconductor Cyrix-ті VIA Technologies компаниясына сатқан кезде жобалау тобы жоқ болды және MII нарығы да жойылды. VIA Centaur Technology жасаған чипте Cyrix атауын пайдаланды, өйткені VIA Centaur-дан гөрі Cyrix атауының жақсы танылғанына сенді, немесе тіпті VIA-дан да жақсы танылғандығына. Cyrix-тің сәтсіздігін Centaur Technology компаниясының бас директоры Гленн Генри былай сипаттады: "Cyrix-тің жақсы өнімі болды, бірақ оларды "үлкен зауыт" компаниясы сатып алды және олар үрдістеді. VIA Cyrix-ті сатып алған кезде олардың 400 қызметкері болды, ал біздің 60 қызметкеріміз болды, бірақ біз одан да көп өнім шығардық". National Semiconductor MediaGX дизайнын тағы бірнеше жыл сақтап, оны Geode деп атады және оны интеграцияланған процессор ретінде сатуға үміттенді. Олар 2003 жылы Geode-ті AMD-ге сатты. 2006 жылдың маусым айында AMD әлемдегі ең аз қуатты x86 үйлесімді процессорды таныстырды, ол тек 0,9 Вт қуатты тұтынады. Бұл процессор Geode ядросына негізделген, бұл Cyrix-тің архитектуралық шешімдерінің әлі де сақталғанын көрсетті.

Мұра

Компанияның өмірі қысқа болғанымен және бренд атауы қазіргі иесімен белсенді қолданылмаса да, Cyrix-тің Intel-мен бәсекелесуі бюджеттік процессорлар нарығын жасады, бұл PC-лердің орташа сату бағасын төмендетіп, нәтижесінде Intel-ді Celeron бюджеттік процессорлар желісін шығаруға және бәсекелесу үшін өзінің жоғары жылдамдықты процессорларының бағасын жылдамрақ төмендетуге мәжбүр етті. Бұдан өзге, Cyrix-тің зияткерлік меншігі мен келісімдерін VIA Technologies компаниясы Intel-мен өзінің құқықтық мәселелерінен қорғану үшін пайдаланды, тіпті VIA Cyrix атауын қолдануды тоқтатқаннан кейін де.

Халықтық ақпарат құралдарында

"Өшіргіш" фильмінде "Cyrex" деп аталатын қорғаныс корпорациясы көрсетілген. Cyrix атаудың ұқсастығына қатысты алаңдады және фильмнің түсірілім тобымен байланысқа шықты. Кез келген жаңылыстықтың алдын алу үшін атау кейіннен цифрлық түрде "Cyrez" деп өзгертілді. "Фрименнің санасы" махинима сериясында Росс Скотт, Гордон Фримен рөлінде (Half-Life видео ойындары франшизасынан) 3-ші эпизодта компьютер істен шыққанда Cyrix процессорларын қарғып айтады.