Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Швецияда мемлекеттік лауазымдарға сайлаулар Швецияда сайлаулар төрт жылда бір рет өтеді. Ең жоғары деңгейде Швецияның ұлттық парламенті – Риксдагтың 349 мүшесінің барлығы жалпы сайлау арқылы сайланады. 20 округтік кеңеске (landsting) және 290 коммуналық кеңеске (kommunfullmäktige) сайлаулар – барлығы дерлік бірдей сайлау жүйесін қолдана отырып – қыркүйектің екінші жексенбісінде заң шығарушы сайлаулармен бірге өткізіледі (2014 жылдан бастап; 2010 жылға дейін олар қыркүйектің үшінші жексенбісінде өткізілген). Швеция Еуропалық парламентке де сайлау өткізеді, бұл сайлаулар шведтік ішкі сайлаулардан айырмашылығы бес жылда бір рет маусым айында өтеді, бірақ олар да жексенбі күні өткізіледі және дерлік бірдей сайлау жүйесі қолданылады. Соңғы жалпы сайлау 2022 жылдың 11 қыркүйегінде өтті. Еуропалық парламентке соңғы швед сайлауы 2019 жылдың 26 мамырында өтті.
Political elections for public offices in Sweden
Elections in Sweden are held once every four years. At the highest level, all 349 members of Riksdag, the national parliament of Sweden, are elected in general elections. Elections to the 20 county councils (landsting) and 290 municipal assemblies (kommunfullmäktige) – all using almost the same electoral system – are held concurrently with the legislative elections on the second Sunday in September (with effect from 2014; until 2010 they had been held on the third Sunday in September). Sweden also holds elections to the European Parliament, which unlike Swedish domestic elections are held in June every five years, although they are also held on a Sunday and use an almost identical electoral system. The last Swedish general election was held on 11 September 2022. The last Swedish election to the European Parliament was held on 26 May 2019.
Күндері
Швециядағы округтік кеңестерге сайлау қыркүйек айының екінші жексенбісінде жалпы сайлаумен бірге өтеді. Қалалық кеңестерге сайлау да қыркүйек айының екінші жексенбісінде болады. Еуропалық Парламентке сайлау бүкіл Еуропалық Одақта бес жылда бір рет мамыр немесе маусым айында өткізіледі; сайлау күні әр елдегі жергілікті дәстүрге қарай өзгеріп отырады, сондықтан Швецияда ол жексенбі күні өтеді.
Elections to Sweden's county councils occur simultaneously with the general elections on the second Sunday of September. Elections to the municipal councils also occur on the second Sunday of September. Elections to the European Parliament occur every five years in May or June throughout the entire European Union; the exact day of the election varies by country according to the local tradition, thus in Sweden they happen on a Sunday.
Дауыс беру
Көптеген елдерде сайлаушылар кандидаттар мен партиялар тізімінен дауыс береді, ал Швецияда әр партияның жеке бюллетеньдері бар. Бюллетеньдер өлшемдері мен материалы жағынан бірдей болуы тиіс және сайлау түріне байланысты әр түрлі түсте болуы тиіс: сары түсті - Риксдаг сайлауы, көк түсті - округтік кеңес сайлауы, ал ақ түсті - муниципалды сайлау және Еуропалық парламент сайлауы. Швеция ашық тізімдерді қолданады және бір партия мен сайлау округінің тізімдері арасындағы көріністі пайдаланып, орын бөлу мақсатында заңды түрде одақтасқан тізімдер тобының құрамын құрайды. Сонымен қатар бір ғана басымдықты дауыс беруді көрсету мүмкін. Швеция сайлаушылары үш түрлі бюллетень түрін таңдай алады. Партиялық бюллетеньнің алдыңғы жағында саяси партияның аты жазылып, артқы жағы бос болады. Бұл бюллетень сайлаушы белгілі бір партияға дауыс бергісі келсе, бірақ белгілі бір кандидатты таңдағысы келмеген жағдайда қолданылады. Атаулы бюллетеньде партия атауы және одан кейін кандидаттар тізімі (осы тізім екінші жағында да жалғаса алады) болады. Бұл бюллетеньді пайдаланатын сайлаушы өз саяси партиясына дауыс беруден басқа, белгілі бір кандидаттың жанында белгі қойып, жеке дауыс беруді таңдай алады (бірақ міндетті емес). Сонымен қатар, сайлаушы бос бюллетеньді алып, оған партияның атын жаза алады. Егер партия өзінің үміткерлерін сайлау органында тіркемесе, сайлаушы кез келген үміткердің атын қолмен жаза алады. Шын мәнінде, бұл мүмкіндік тек қана құрылмаған партияларға дауыс беру кезінде ғана қол жетімді. Алайда, кейде бұл бір сайлаушының дауысы нәтижесінде олар тіпті қолдамайтын партияларды білдіру үшін жеке тұлғалардың қалалық кеңеске сайлануына әкеледі. Сайлауды ұйымдастыруға жергілікті билік пен ұлттық сайлау органы жауапты. Сайлау күні дауыс беру мектеп сияқты муниципалды ғимаратта өтеді. Алдын ала дауыс беруді күндіз қол жетімді муниципалды ғимараттарда, мысалы кітапханада да өткізуге болады. Алдын ала дауыс беруді тек үйдегі муниципалитетте ғана емес, Швецияның кез келген жерінде өткізуге болады. Швецияның көптен бері жүргізіп келе жатқан сайлау саясаты - сайлаушылардың сайлау бюллетеньдерін әрдайым ашық түрде көрсету, яғни көптеген сайлаушылардың жасырын дауыс беруін мүмкін емес ету - демократияға қарсы деп сынға алынды және бұл сайлаудың еркін және жасырын түрде өтуі керектігін анық белгілейтін Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық конвенцияның (ЕАҚК) 1-протоколының 3-бабына қайшы келеді. Көптеген адамдар бірнеше бюллетеньді таңдау арқылы маскалауды қолдану құпиялылықтың жоқтығын тиімді жеңілдетеді деп қате ойласа да, оны белгілі бір партияға дауыс бермеуге мәжбүрлеген жағдайды қарастыру арқылы ғана оны осындай деп қарастыруға болмайтындығы айқын көрінеді. 2014 жылы неміс азаматы Кристиан Дворэк шведтердегі дауыс берудегі құпиялылықтың жоқтығы туралы Еуропалық комиссияға мәлімдеді және 2019 жылдан бастап бюллетеньдер экран артында таңдалады. Бұл шараның Швецияда өткен Еуропалық одаққа сайлауды Еуропалық адам құқықтары туралы заңға сәйкес келтіру үшін енгізілгенін көруге болады. Бұл шара қазір Швеция парламенті мен жергілікті сайлауларында жүзеге асырылды, бұл 2022 жылғы Швеция жалпы сайлауында көрінді (суретті сілтемеде көруге болады).
Unlike in many countries where voters chose from a list of candidates or parties, each party in Sweden has separate ballot papers. The ballot papers must be identical in size and material, and have different colors depending on the type of election: yellow for Riksdag elections, blue for county council elections and white for municipal elections and elections to the European Parliament. Sweden uses open lists and utilizes apparentment between lists of the same party and constituency to form a cartel, a group of lists that are legally allied for purposes of seat allocation. A single preference vote may be indicated as well. Swedish voters can choose between three different types of ballot papers. The party ballot paper has simply the name of a political party printed on the front and is blank on the back. This ballot is used when a voter wishes to vote for a particular party, but does not wish to give preference to a particular candidate. The name ballot paper has a party name followed by a list of candidates (which can continue on the other side). A voter using this ballot can choose (but is not required) to cast a personal vote by entering a mark next to a particular candidate, in addition to voting for their political party. Alternatively, a voter can take a blank ballot paper and write a party name on it. Finally, if a party has not registered its candidates with the election authority, it is possible for a voter to manually write the name of an arbitrary candidate. In reality, this option is almost exclusively available when voting for unestablished parties. However, it has occasionally caused individuals to be elected into the city council to represent parties they do not even support as a result of a single voter's vote. The municipalities and the national election authority have the responsibility to organise the elections. On the election day, voting takes place in a municipal building such as a school. It is possible to do early voting, also in a municipal building which is available in day time, such as a library. Early voting can be performed anywhere in Sweden, not just in the home municipality. Long standing Swedish election policy of always displaying the ballot papers for voters to select in public, making it impossible for many voters to vote secretly, has been criticised as undemocratic and is arguably in blatant contravention of Protocol 1, Article 3 of the European Convention on Human Rights (ECHR) which clearly stipulates that elections must be free and by secret ballot. Whilst many wrongly believe that the use of masking by selecting multiple ballot papers is an effective mitigation of this lack of secrecy, it is readily demonstrated that it cannot be considered as such by simply considering a case where an individual is being coerced into not voting for a particular party. In 2014 a German citizen, Christian Dworeck, reported this lack of secrecy in Swedish voting to the European Commission and from 2019 ballot papers are selected behind a screen. It remains to be seen if this measure, quietly introduced to bring EU elections in Sweden into compliance with European human rights law. This measure has now been implemented in Swedish parliamentary and local elections as was seen in the Swedish General Election of 2022 (a picture can be seen in the linked reference).
Сайлау бюллетеньдерінің құны
Жалпы сайлау кезінде мемлекет, өткен екі сайлаудың біреуінде ұлттық деңгейде кемінде бір процент дауыс алған партиялар үшін бюллетеньдерді басып шығаруға және таратуға төлейді. Жергілікті сайлауларда, тиісті заң шығару органында қазіргі уақытта өкілдігі бар кез келген партия бюллетеньдерді тегін басып шығаруға құқылы.
For the general elections, the State pays for the printing and distribution of ballot papers for any party which has received at least one percent of the vote nationally in either of the previous two elections. For local elections, any party that is currently represented in the legislative body in question is entitled to free printing of ballot papers.
Сайлау округтері
Риксдаг сайлауларында сайлау округтері әдетте Швеция округтерінің бірімен шектеседі, бірақ Стокгольм, Сканне (Мальме кіретін) және Västra Götaland (Гетеборг кіретін) округтері үлкен халқына байланысты кіші сайлау округтеріне бөлінеді. Әрбір сайлау округіндегі қолжетімді орын саны сол округтегі сайлаушылардың санына (жалпыұлттық сайлаушылар санымен салыстырыла отырып) негізделген, ал партиялар әр округтегі дауыстарға сәйкес орын алады. Округ кеңесі сайлауларында жеке муниципалитеттер немесе муниципалитеттер тобы сайлау округтері ретінде қолданылады. Әрбір сайлау округіне бөлінген округ кеңесінің орын саны және осы округтердің шекаралары әр округ кеңесінің өз қалауынша белгіленеді. Швеция заңнамасына сәйкес, әр округ кеңесіндегі орынның тоғызы белгілі бір округтен тұрақты орын болып табылады; қалған орын – жалпы пропорционалдықты қамтамасыз ету үшін, жалпы сайлаулардағыдай, түзету орындары болып табылады. Еуропалық парламент сайлаулары үшін бүкіл Швеция бір сайлау округін құрайды.
In Riksdag elections, constituencies are usually coterminous with one of the Swedish counties, though the Counties of Stockholm, Skåne (containing Malmö), and Västra Götaland (containing Gothenburg) are divided into smaller electoral constituencies due to their larger populations. The number of available seats in each constituency is based on its number of voters (vis à vis the number of voters nationwide), and parties are apportioned seats in each constituency based on their votes in that constituency. In County Council elections, individual municipalities—or alternatively groups of municipalities—are used as electoral constituencies. The number of seats on the county council allocated to each constituency, and the borders of these constituencies, is entirely at the discretion of each county council itself. As mandated by Swedish law, nine out of ten seats on each county council are permanent seats from a particular constituency; the remaining seats are at large adjustment seats, used to ensure county wide proportionality with the vote, just as with general elections. For European parliamentary elections, all of Sweden consists of one electoral district.
Партиялық тізімнен үміткерді таңдау
Швецияда Риксдагтағы орындар партияларға бөлінеді, ал болашақ мүшелерді партиялары таңдайды. Швеция ашық тізімдерді пайдаланады және бір сайлау округі мен партияның тізімдері арасындағы байланысты қолданып, орын бөлу мақсатында заңды түрде біріккен тізімдер тобын – картельді құрайды. Партияға бөлінген орынға қай кандидаттардың қай тізімнен ие болатыны екі фактормен анықталады: бірінші кезекте, белгілі бір шектің үстінен өткен кандидаттарды таңдау үшін басымдық дауыстары қолданылады, содан кейін сол партия ішіндегі әртүрлі тізімдерге берілген дауыстардың саны ескеріледі. Ұлттық жалпы сайлауларда партияның жалпы дауысының бес пайызынан жоғары жеке дауыс алған кандидат, партия тізіміндегі орнына қарамастан, тізімнің басына автоматты түрде көтеріледі. Бұл шек жергілікті сайлаулар мен Еуропалық парламент сайлауларында да 5 пайызды құрайды. Кейде наразы партия қолдаушылары өз тізімдерін ұсынғанымен, тізімдерді көбінесе партиялар ұсынады және олар әртүрлі сайлау округтері мен сайлаушылар категорияларын қамтиды. Тізімдер арасындағы бәсекелестік көбінесе кандидаттарға басымдық беруден гөрі, сайлау кампаниясының стратегиялық бөлігі болып табылады және сайлауда айқын көрінбейді. Орындар кандидаттарға емес, негізінен партияларға бөлінетіндіктен, қызметтен кеткен депутаттың орнын оның партиясынан екінші орын алған кандидат алады (Ұлыбритания сияқты жүйелердегідей, қосымша сайлау өткізілмейді). Орынды беруден өзгеше, отставка – депутаттың ерікті әрекеті, сондықтан депутаттар партиядан шығып, бірақ мандатын сақтап, тәуелсіз депутат ретінде жұмыс істеуі мүмкін. Екінші орын алған кандидаттарды алмастыру жүйесі сонымен қатар Премьер-министр мен оның ықтимал кабинет мүшелерінің бюллетеньдерде көрсетілуін қамтамасыз етеді, бірақ олар министрлер болып тағайындалғанда орындарын алмастырушы кандидаттарға береді (екі лауазымды бірдей атқаруға рұқсат етілмейді). Бұл партияның жоғары лауазымды саясаткерлеріне сайлауда жеңіліске ұшыраған жағдайда парламенттегі оппозиция мүшесі болуға мүмкіндік береді.
In Sweden the seats of the Riksdag are allocated to the parties, and the prospective members are selected by their party. Sweden uses open lists and utilizes apparentement between lists of the same constituency and party to form a cartel, a group of lists that are legally allied for purposes of seat allocation. Which candidates from which lists are to secure the seats allocated to the party is determined by two factors: preference votes are first used to choose candidates which pass a certain threshold, then the number of votes cast for the various lists within that party are used. In national general elections, any candidates who receive a number of personal votes equal to five percent or greater of the party's total number of votes will automatically be bumped to the top of the list, regardless of their ranking on the list by the party. This threshold is similarly five percent for local elections and elections to the European Parliament. Although sometimes dissatisfied party supporters put forward their own lists, the lists are usually put forward by the parties, and target different constituencies and categories of voters. Competition between lists is usually more of a feature of campaign strategies than for effective candidate preferences, and does not bear prominently in elections. Because seats are allocated primarily to the parties and not candidates, the seat of an MP who resigns during their term in office can be taken by a replacement runner up candidate from their own party (unlike systems such as the United Kingdom, a by election is not triggered). In contrast to assigning the seat, resigning is a voluntary action of the MP, meaning that there exists the possibility of MPs resigning from their parties but not their seats and sitting as independents. The system of replacement runner up candidates also means that the Prime Minister and their potential members of cabinet appear on ballot papers, but surrender their seats to replacement candidates as they are appointed as ministers (holding both posts is not permitted). This allows senior party politicians to assume roles as opposition members of parliament if they lose an election.
Орындықтар үлестірілуі
Заң шығарушы органдардағы орындар швед саяси партияларына пропорционалды түрде Сен-Лагю әдісінің өзгертілген нұсқасын қолдана отырып бөлінеді. Бұл өзгеріс орын бөлу математикасында жүйелі артықшылық тудырады, үлкен және орташа партияларды кіші партияларға қарағанда жақсырақ жағдайға қояды. Ол д'Ондт формуласындағы үлкен партияларға қатысты шағын бұрмалаушылықты азайтады. Жүйенің негізінде пропорционалдылық қана тұр, сондықтан дауыстардың шамамен 25% -ын алған партия шамамен 25% орынға ие болуы керек. Орын мен дауыс арасындағы тығыз байланыстың мысалын 2002 жылғы Стокгольм қалалық сайлауының нәтижелерінен көруге болады. Риксдаг сайлауында 310 депутат Швецияның 29 сайлау округінде партиялық тізім бойынша пропорционалды өкілдік жүйесі арқылы сайланады. Риксдагтағы қалған 39 орын – «түзету орындары», олар партиялар арасында партиялардың Риксдагтағы үлесі ұлттық дауыс үлесімен ең жақын болуын қамтамасыз ету үшін бөлінеді. Аймақтық сайлауда да осы жүйе қолданылады. Қалалық мәслихаттардағы барлық орын тұрақты, түзету орындары жоқ. Бұл қалалық мәслихаттардағы орын үлесі сайлаудағы дауыс үлесінен сәл өзгеше болуы мүмкін. Еуропалық парламентте 751 тұрақты орын бар, оның 20-сы 2019 жылғы сайлауға Швецияға бөлінді. Brexit-тен кейін Швецияға қосымша бір орын бөлінді. Риксдагта орын жеңіп алу үшін партиялардың санын шектеу мақсатында шекті деңгей белгіленген. Риксдагта орын алу үшін партия ұлттық деңгейде кемінде төрт пайыз дауыс жинауы керек немесе кез келген сайлау округінде он екі пайыз дауыс алуы тиіс. Аймақтық сайлауда бұл көрсеткіш үш пайызды құрайды. Қалалық сайлауда 2018 жылғы сайлаудан бастап бір округі бар муниципалитеттерде екі пайыз, ал бірнеше округі бар муниципалитеттерде үш пайыздық ең төменгі шектің күшіне енгені белгілі. 2018 жылғы қалалық сайлаудан кейін дауыс үлесі мен бөлінген орын үлесінің салыстыруы:
Партия Дауыстар (%) Орын (%)
Социал-демократтар27.629.5
Модераттар20.118.9
Швеция демократтары12.714.2
Орталық партия9.712.6
Солшыл партия7.76.4
Либералдар6.85.4
Христиан демократтары5.25.3
Жасылдар 4.63.1
Seats in the various legislative bodies are allocated amongst the Swedish political parties proportionally using a modified form of the Sainte Laguë method. This modification creates a systematic preference in the mathematics behind seat distribution, favoring larger and medium sized parties over smaller parties. It reduces the slight bias towards larger parties in the d'Hondt formula. At the core of it, the system remains intensely proportional, and thus a party which wins approximately 25% of the vote should win approximately 25% of the seats. An example of the close correlation between seats and votes can be seen below in the results of the 2002 Stockholm municipal election. In Riksdag elections, 310 of the members are elected using a party list proportional representation system within each of Sweden's 29 electoral constituencies. The remaining 39 seats in the Riksdag are "adjustment seats", distributed amongst the parties in numbers that will ensure that the party distribution in the Riksdag matches the distribution of the votes nationally as closely as possible. County elections use the same system. All seats on municipal assemblies are permanent; there are no adjustment seats. This can cause the distribution of seats in the municipal assemblies to differ somewhat from the actual distribution of votes in the election. The European Parliament has 751 permanent seats, 20 of which were allocated to Sweden for the 2019 election. After Brexit, an additional seat was allocated for Sweden. In order to restrict the number of parties which win seats in the Riksdag, a threshold has been put in place. In order to win seats in the Riksdag, a party must win at least four percent of the vote nationally, or twelve percent of the vote in any electoral constituency. County elections use a lower threshold of three percent. For municipal elections, since the elections of 2018 there has been a minimum threshold of two percent in municipalities with only one constituency, and three percent in those with more than one. Comparison of vote share vs. share of allocated seats after 2018 municipal elections:
Party Votes (%) Seats (%) Social Democratic Party27.629.5Moderate Party20.118.9 Sweden Democrats12.714.2Centre Party9.712.6Left Party7.76.4Liberals6.85.4 Christian Democrats5.25.3 Green Party 4.63.1
Лауазымның мерзімі
Жиналыс мүшелері төрт жылдық белгілі бір мерзімге сайланады. 1970 жылдан 1994 жылға дейін мерзім үш жылды құрады, ал одан бұрын әдетте төрт жыл болған. Риксдаг премьер-министрдің жарлығымен ертерек таратылуы мүмкін, мұндай жағдайда жаңа сайлаулар өтеді; алайда, жаңа мүшелер тек келесі кезекті сайлауға дейін өкілеттіктерді атқарады, оның күні өзгермейді. Осылайша, жаңа мүшелердің өкілеттік мерзімі таратылған парламент депутаттарының қалған мерзімінің бөлігін құрайды. Бір палаталы Риксдаг ешқашан жарлық арқылы таратылмаған. Ескі Риксдагтың екінші палатасы осы тәсілмен соңғы рет 1958 жылы таратылған. Аймақтық және жергілікті жиналыстар өкілеттік мерзімі аяқталғанға дейін таратыла алмайды.
The assembly members are elected for a fixed term of four years. In 1970 to 1994, terms were three years; before that, normally four. The Riksdag may be dissolved earlier by a decree of the prime minister, in which case new elections are held; however, new members will hold office only until the next ordinary election, the date of which remains the same. Thus the terms of office of the new members will be the remaining parts of the terms of the MPs in the dissolved parliament. The unicameral Riksdag has never been dissolved by decree. The last time the second chamber of the old Riksdag was dissolved in this manner was in 1958. The regional and local assemblies cannot be dissolved before the end of their term.
Партиялық ұйым
Партиялар бастапқыдағы бұқаралық партия бейнесін сақтап қалуға ерекше көңіл бөлгенімен, партия ұйымдарының кәсіби деңгейі артып, мемлекетке тәуелділігі күшейіп, қарапайым мүшелерімен және азаматтық қоғаммен байланысы нашарлап барады. Барлық партиялар бойынша партия мүшелігі 2010 жылы 210 067 адамға дейін төмендеді (сайлаушылардың 3,67 пайызы), ал 1960 жылы 1 124 917 мүше құрады (сайлаушылардың 22,62 пайызы).
While parties have been very careful to maintain their original mass party image, party organizations have become increasing professionalized and dependent on the state, and less connected with their grass roots members and civil society. Party membership has declined to 210,067 members in 2010 across all parties (3.67% of the electorate), from 1,124,917 members in 1960 (22.62% of the electorate).
Риксдаг сайлауы
Швецияның бірпалаталы Парламенті 349 мүшеден тұрады: 310-ы партиялық тізімдер бойынша пропорционалды сайлау жүйесі арқылы, ал 39-ы «түзеу орындары» арқылы сайланады.
The unicameral Parliament of Sweden has 349 members: 310 are elected using party list proportional representation, and 39 using "adjustment seats".
Соңғы нәтиже
2018 жылғы жалпы сайлауда Социал-демократтар, Жасылдар және Солшылдардан құралған қызыл-жасыл коалиция 40,7% дауыс алды, ал Альянс партиялары 40,3% дауыс жинады, нәтижесінде блоктар арасында бір орындық қана айырмашылық болды. Ұзаққа созылған үкімет құру процесінен кейін Стефан Лёвен Жасылдармен бірге азшылық үкіметін құра алды, бұл Орталық партия мен Либералды партияның сыртқы қолдауына байланысты болды.
At the 2018 general elections the red green coalition consisting of Social Democrats, Greens and the Left got 40.7% of the votes compared to 40.3% for the Alliance parties, resulting in a single seat difference between the blocks. After a prolonged government formation process, Stefan Löfven was able to form a minority government with the Greens, conditional on external support from Centre Party and the Liberals.
Риксдаг сайлауының нәтижесі дауыс берудің пайыздық көрсеткіші 19112022
Бір палаталы Риксдагқа алғашқы сайлау 1970 жылы өтті. Ескі деректер екі палаталы жүйеде болған Екінші палата сайлауларына қатысты. Назар аударыңыз, 2022 жылғы нәтижелер 2022 жылдың өзінде әлі алдын ала болып табылады; ресми нәтижелер сайлаудан шамамен екі апта соң жарияланады.