Кіріспе
Үндістан саясаткері (1946 жылы туған)
ғалым Соня Ганди (ˈsɔːnja ˈɡandi; ˈmaino; 1946 жылдың 9 желтоқсанында туған) – Үндістан саясаткері. Ол тәуелсіздік алғаннан бергі тарихының көп бөлігінде билік құрған әлеуметтік-демократиялық саяси партия – Үндістан Ұлттық Конгресінің ең ұзақ қызмет еткен президенті. Ол 1998 жылы, күйеуі және Үндістанның бұрынғы премьер-министрі Раджив Гандидің қазасынан жеті жыл өткен соң партия басшысы болды және жиырма екі жыл қызмет еткеннен кейін 2017 жылға дейін лауазымда қалды. 2019 жылы ол қайтадан президенттік лауазымға оралып, тағы үш жыл басқарды. Италияның Виченца қаласына жақын шағын ауылда туған Ганди католик отбасында өсті. Жергілікті мектептерде білім алғаннан кейін, тіл үйрену үшін Кембриджге (Англия) көшті, онда Раджив Гандимен танысып, 1968 жылы оған үйленді. Содан кейін ол Үндістанға көшіп, сол кездегі Үндістанның премьер-министрі Индира Гандидің Нью-Делидегі резиденциясында қайын енесімен бірге тұруға кірісті. Алайда, Соня Ганди күйеуі премьер-министр болған жылдары да көпшілік назарынан аулақ болды. Күйеуінің қазасынан кейін Конгресс жетекшілері оны партияны басқаруға шақырды, бірақ ол бас тартты. 1997 жылы партияның шұғыл өтінішімен саясатқа қатысуға келісті, ал келесі жылы партия президенті лауазымына кандидат болып, Джитендра Прасададан басымдық танытты. Оның басшылығымен Конгресс 2004 жылғы сайлаудан кейін басқа орталық-солшыл саяси партиялармен коалиция құрып үкімет құрды. Содан бері Ганди 2009 жылы қайтадан билікке келген Біріккен Прогрессивті Альянстың (БПА) құрылуына зор үлес қосты. Ганди 2004 жылғы сайлаудағы жеңістен кейін премьер-министрлік лауазымынан бас тартты, орнына биліктегі коалицияны және Ұлттық Кеңесшілер кеңесін басқарды. Мансабы барысында Ганди ақпаратқа қол жеткізу құқығы, азық-түлік қауіпсіздігі заң жобасы және МГНРЕГА сияқты құқықтарға негізделген даму және әлеуметтік қорғау схемаларын жасауға және іске асыруға ықпал еткен кеңесші кеңестердің төрағасы болды, сонымен қатар Ұлттық Herald ісіне байланысты сынға ұшырады. Оның шетелде тууы да көп пікірталас пен дау тудырды. Гандидің саяси белсенділігі денсаулығына байланысты УПА үкіметінің екінші мерзімінің соңында азайды. 2017 жылдың желтоқсанында Конгресс президенті лауазымынан кетіп, 2019 жылдың тамызында партияны қайта басқарды. Үндістан үкіметінде мемлекеттік қызметте болмаса да, Ганди елдегі ең ықпалды саясаткерлердің бірі ретінде танылды және әлемдегі ең ықпалды әйелдердің қатарында жиі аталады.
the scientist
Sonia Gandhi (, ˈsɔːnja ˈɡandi; ˈmaino; born 9 December 1946) is an Indian politician. She is the longest serving president of the Indian National Congress, a social democratic political party, which has governed India for most of its post independence history. She took over as the party leader in 1998, seven years after the assassination of Rajiv Gandhi, her husband and a former Prime Minister of India, and remained in office until 2017 after serving for twenty two years. She returned to the post in 2019 and remained the President for another three years. Born in a small village near Vicenza, Italy, Gandhi was raised in a Roman Catholic family. After completing her primary education at local schools, she moved for language classes to Cambridge, England, where she met Rajiv Gandhi, and later married him in 1968. She then moved to India and started living with her mother in law, the then Prime Minister of India, Indira Gandhi, at the latter's New Delhi residence. Sonia Gandhi, however, kept away from the public sphere, even during the years of her husband's premiership. Following her husband's assassination, Gandhi was invited by Congress leaders to lead the party, but she declined. She agreed to join politics in 1997 after much pleading from the party; the following year, she was nominated for party president, and elected over Jitendra Prasada. Under her leadership, the Congress went on to form the government post the 2004 elections in coalition with other centre left political parties. Gandhi has since been credited for being instrumental in formulating the United Progressive Alliance (UPA), which was re elected to power in 2009. Gandhi declined the premiership following the 2004 victory; she instead led the ruling alliance and the National Advisory Council. Over the course of her career, Gandhi presided over the advisory councils credited for the formation and subsequent implementation of such rights based development and welfare schemes as the Right to Information, Food Security Bill, and MGNREGA, as she drew criticism related to the National Herald case. Her foreign birth has also been a subject of much debate and controversy. Gandhi's active participation in politics began to reduce during the latter half of the UPA government's second term owing to health concerns. She stepped down as the Congress president in December 2017 but returned to lead the party in August 2019. Although she has not held any public office in the government of India, Gandhi has been widely described as one of the most powerful politicians in the country, and is often listed among the most powerful women in the world.
Ерте өмір
Сония Майно 1946 жылғы 9 желтоқсанда Италияның Венето аймағындағы Виченцадан шамамен 35 км қашықтықта орналасқан, тарихи кембрий тілінде сөйлейтін Лусиана (Майни көшесі) ауылында Стефано мен Паола Майно отбасында дүниеге келді. Ол үш бауырластың бірі болды: Сония, Надя және Анушка. Оның әкесі Екінші дүниежүзілік соғыста Гитлердің Вермахтымен бірге шығыс майданында Кеңес әскеріне қарсы күрескен, Бенито Муссолини мен Италияның Ұлттық фашистік партиясының адал қолдаушысы болған. Отбасының үйінде Муссолинидің жазбалары мен сөздері жазылған былғарыдан жасалған кітаптар сақталған. Гандидің Орбассанода анасымен бірге тұратын екі әпкесі бар. Ганди 13 жасында мектепті бітірді, соңғы есеп картасында: "ақылды, еңбекқор, жауапкершілігі жоғары [ ] мұғалімдер дайындайтын орта мектепте жақсы нәтижелерге жетеді" деп жазылған. Ол ұшқыш әйел болуды армандаған. Осы орайда, Лондонның "Таймс" газеті "1965 жылы Ганди ханым Кембридждегі шағын тілдер колледжінің 18 жасар студенті болған, [ ] сол кезде ол әдемі, жас инженер студентімен танысты" деп хабарлады. Жұп 1968 жылы индуист діни рәсімдері бойынша үйленді, одан кейін ол енесі, сол кездегі премьер-министр Индира Гандидің үйіне көшіп барды. 1977 жылы Үндістандағы төтенше жағдайдан кейін соңғысы биліктен қуылғаннан кейін Радживтер отбасы қысқа мерзімге шетелге көшуді қарастырды. Ражив 1982 жылы, 1980 жылғы 23 маусымда ұшақ апатында кенже інісі Санджай Ганди қаза болғаннан кейін саясатқа қадам басты, ал Сония отбасына көңіл бөлуді жалғастырды және қоғамдық өмірден мүлдем шеттеді.
Ражив Гандидің премьер-министрі (1984-1990)
Сония Гандидің Үндістанның қоғамдық өміріне қатысуы оның енесінің қазасынан және күйеуінің премьер-министр болып сайлануынан кейін басталды. Премьер-министрдің әйелі ретінде ол оның ресми қабылдаушысы болды және бірнеше мемлекеттік сапарларда оны сүйемелдеді. 1984 жылы ол күйеуінің қарындасы Менека Гандиге қарсы белсенді науқан жүргізді, ол Радживке қарсы Аметиде кандидат болған еді. Раджив Гандидің бес жылдық қызмет мерзімінің соңында Бофорс жанжалы орын алды. Итальяндық бизнесмен Оттавио Кватрокки, оның іспеттес екені айтылды, Сония Гандидің досы болған және Премьер-министрдің ресми резиденциясына кіруге құқығы болған. БЖП оның 1983 жылдың сәуір айында Үндістан азаматтығын алуға дейін Жаңа Делидегі сайлау тізімінде тіркелгенін мәлімдеді, бұл Үндістан заңнамасына қайшы келеді. Италияның ұлттық заңдары 1992 жылға дейін екі азаматтыққа ие болуға рұқсат бермеген. Сондықтан, 1983 жылдың 30 сәуірінде Үндістан азаматтығын алғаннан кейін ол автоматты түрде Италия азаматтығынан айырылған болар еді.
Әрекетшіл саясат және Конгресс төрағасы (1991-1998)
1991 жылы Ражив Ганди қаза болғаннан кейін және Соня Ганди оның орнын басып, Конгресс президенті және премьер-министр болудан бас тартқаннан кейін, партия П. В. Нарсимха Раоды таңдады, ол сол жылы сайлауда жеңіске жеткеннен кейін премьер-министр болды. Бірақ, келесі бірнеше жылда Конгресс партиясының жағдайы нашарлай берді және 1996 жылғы сайлауда жеңіліске ұшырады. Мадхаврао Синдия, Раджеш Пилот, Нараян Датт Тивари, Арджун Сингх, Мамата Банерджи, Г. К. Моопанар, П. Чидамбарам және Джаянти Натаражан сияқты бірнеше жетекші тұлғалар қолданыстағы президент Ситарам Кесриге ашық қарсылық көрсетті, соның салдарынан көптегендер партиядан шығып, Конгресс партиясын бірнеше топқа бөліп жіберді. Партияның құлдырап қалған жағдайын жақсарту мақсатында, ол 1997 жылы Калькуттада өткен пленумда партияға қарапайым мүше ретінде қосылды және 1998 жылы партия басшысы болды. 1999 жылдың мамыр айында партияның үш жетекшісі (Шарад Павар, П. А. Сангма және Тарик Анвар) оның шетелдік тегіне байланысты Үндістанның премьер-министрі болуға талпыну құқығына күдік келтірді. Оған жауап ретінде ол партия басшысы лауазымынан кетуге дайын екенін білдірді, бұл партия тарапынан зор қолдауға ие болды және үш қарсылас партиядан қуылды, олар кейіннен Ұлттық Конгресс партиясын құрды. Партияға қарапайым мүше ретінде қосылғаннан кейін 62 күн өткен соң, оған партия президенті лауазымы ұсынылды, ол оны қабылдады. 1999 жылы ол Карнатака штатының Беллари және Уттар-Прадеш штатының Амети округінен Лок Сабхаға сайлауға түсті. Ол екі округтен де жеңіске жетті, бірақ Аметиді өкілдік етуді жөн көрді. Белларида ол БЖП-ның тәжірибелі жетекшісі Сушма Свараджды жеңіп шықты.
Оппозиция басшысы (1999-2003)
1999 жылы 13-ші Лок Сабханың Оппозиция жетекшісі болып сайланды. БЖП жетекшілігіндегі Ұлттық демократиялық альянс (ҰДА) Атал Бихари Ваджпаи басшылығымен үкімет құрған кезде, ол Оппозиция жетекшісі лауазымын атқарды. 2000 жылы ол Конгресс Төрағасы сайлауында Джитендра Прасаданы 97% үлкен артықшылықпен жеңіп шықты. Бұрын бірнеше рет сайлау өткізбестен осы лауазымға тағайындалған болатын. Оппозиция жетекшісі ретінде ол 2003 жылы Ваджпаи басқаратын ҰДА үкіметіне қарсы сенімсіздік білдіру туралы ұсыныс енгізді.
Сайлаудағы табысы және ҰҚК төрағалығы (2004-2014)
2004 жылғы жалпы сайлауда Ганди ел жүзінде үгіт-насихат жұмыстарын бастады, «Аам-Адми» (қарапайым адам) ұранымен БЖП басқаратын Ұлттық демократиялық альянстың (ҰДА) «Үндістан жарқырап тұр» ұранына қарсы шықты. Ол БЖП-ға «Кім үшін Үндістан жарқырап тұр?» деп сұрақ қойды. Сайлауда ол Рае Барелидегі ең жақын бәсекелесінен 200 000 дауысқа жеңіп, қайта сайланды. ҰДА-ның күтпеген жеңілісінен кейін ол Үндістанның келесі премьер-министрі болады деп күтілді. 16 мамырда ол солшыл күштердің қолдауымен 15 партиядан тұратын коалициялық үкіметті басқаруға бірауыздан таңдалды, бұл альянс Біріккен прогрессивтік альянс (БПА) деп аталды. Жеңілген ҰДА оның «шеттен келген тегі» туралы наразылық білдірді, ал ҰДА-ның жетекші мүшесі Сушма Сварадж Сония премьер-министр болған жағдайда, басқалармен қатар, оның шашын қырқып, «жерде ұйықтауға» дайын екенін мәлімдеді. ҰДА оның премьер-министр лауазымына тағайындалуына заңдық кедергілер бар екенін айтты. Олар 1955 жылғы «Үндістан азаматтығы туралы» заңның 5-бабына сілтеме жасады, ол «өзаралық қарым-қатынас» принципін білдіреді деп мәлімдеді. Бұл мәселе басқалар тарапынан дауға түсті және ақырында Үндістанның Жоғарғы соты бұл талаптарды қабылдамады. Сайлаудан кейін бірнеше күн өткен соң Ганди Манмохан Сингхті премьер-министрлік лауазымға ұсынды, партия басшылары оны мақұлдады. Оның жақтастары бұл әрекетті ежелгі үнді дәстүріндегі бас тартуға теңеді, ал қарсыластары оны саяси трюк деп сынады. 2006 жылдың 23 наурызында Ганди Лок Сабхадан және пайда табу орнындағы қызметтерге байланысты туындаған дауға байланысты Ұлттық кеңесшілер кеңесінің төрағасы лауазымынан қадам басқанын жариялады, сондай-ақ үкімет Ұлттық кеңесшілер кеңесі төрағасының лауазымын пайда табу орнынан босату үшін жарлық шығаруды жоспарлап отыр деген болжамдар тарады. Ол 2006 жылдың мамыр айында Рае Барели сайлау округінен 400 000-нан астам дауыспен қайта сайланды. Ұлттық кеңесшілер кеңесінің төрағасы және БПА ретінде ол Ұлттық ауылдық жұмыспен қамтуды кепілдендіру схемасы мен Ақпаратқа қол жеткізу туралы заңды қабылдауға маңызды үлес қосты. Ол 2007 жылдың 2 қазанында Махатма Гандидің туған күнінде БҰҰ-да сөз сөйледі, бұл күн БҰҰ резолюциясымен 2007 жылдың 15 шілдесінде бекітілген зорлықсыздық халықаралық күні ретінде атап өтіледі. Оның басшылығымен Конгресс басқарған БПА 2009 жылғы жалпы сайлауда премьер-министр Манмохан Сингхпен бірге шешуші көпшілікке ие болды. Конгресс өзі 206 мандатты жеңіп алды, бұл 1991 жылдан бері кез келген партияның ең жоғары көрсеткіші болды. Ол үшінші рет Рае Барелиден парламент депутаты болып сайланды. 2013 жылы Ганди Конгресс президенті лауазымында қатарынан 15 жыл қызмет еткен алғашқы адам атанды. Сол жылы Ганди Үндістан қылмыстық кодексінің 377-бабын қолдаған Жоғарғы сот шешімін айыптады және ЛГБТ құқықтарын қолдады.
2014 жылдан қазіргі уақытқа дейін
2014 жылғы жалпы сайлауда ол Рае Барелиде өзінің мандатын сақтап қалды. Дегенмен, Үндістан Ұлттық Конгресі және Конгресс басқаратын UPA сайлау альянсы тарихындағы ең нашар нәтижеге ұшырады, тиісінше 44 және 59 орынға ғана ие болды. Рахул Ганди Конгресс президенті болып сайлануға дайын тұрғанда, Үндістан Коммунистік партиясы (Марксистік) жетекшісі Ситарам Йечури 2017 жылдың қараша айындағы сұхбатында Рахулға қарағанда Соня Гандини таңдап, оны "оппозицияны біріктіретін байланыс" деп атады. Рахул 2017 жылдың 16 желтоқсанында Конгрестің 49-шы президенті болып сайланды. Ганди 2018 жылғы Карнатака штатының заң шығару жиналысына сайлау науқанында Үндістан Ұлттық Конгресі үшін белсенді саясатқа оралды. 2016 жылдан бері сайлау науқанына қатыспаған Ганди Бижапурда митинг өткізді, онда бес заң шығару округі болды; сайлауда 78 орынмен екінші ірі партия атанған Конгресс, Бижапурдан бес округтің төртеуін жеңіп алды. Ганди сайлаудан кейін Джаната Дал (Секулярлық) партиясымен одақ құруға да белсенді қатысты. 2019 жылғы жалпы сайлауда Конгресс партиясының қатарынан екінші рет жеңіліске ұшырауына жауапкершілікті өз мойнына алған Рахул Ганди 25 мамырда президенттік лауазымынан кетті. Оның кеткенінен кейін партия жетекшілері оның орнын басатын лайықты үміткерді іздеуге кірісті. Конгресс жұмыс комитеті 10 тамызда мәселені шешу үшін жиналды және консенсусқа келгенше Соня Гандини уақытша президенттік лауазымға тағайындау туралы қаулы қабылдады. Тағайындалғаннан кейін Ганди Конгрестің штаттық бөлімшелерін қайта құрылымдады және Кумари Селжа мен Экнат Гайквадты партияның Харьяна және Мумбай бөлімшелерінің президенттері етіп тағайындады. Партияның ұйымдық бөлімшелерінде, сайлауға дайындалып жатқан Харьяна, Махараштра және Джаркханд штаттарында да бірнеше өзгерістер енгізілді. 2020 жылдың ақпан айында Ганди баспасөз мәслихатын өткізіп, Солтүстік-Шығыс Делидегі тәртіпсіздіктерді тоқтатуға сәтсіздік танытқаны үшін Ішкі істер министрі Амит Шахтың отставкаға кетуін талап етті. Ол жеткілікті мөлшерде қауіпсіздік күштерін жөнелтуді сұрады. 2022 жылы Соня Гандидің келесі жалпы сайлауда Ашок Гелотты Конгресс президенті ретінде қолдайтыны хабарланды. Бірақ Гелот бұл сайлауға қанағаттанбады және Малликарджун Харге Конгресс партиясының жаңа президенті болып сайланды.
Раджя Сабхаға кіру
2024 жылдың ақпан айында Соня Ганди денсаулығы мен жасына байланысты мәселелерді айта отырып, 2024 жылғы Үндістанның жалпы сайлауына қатысудан бас тартты. Ганди Раджастхан штатынан Раджа Сабхаға сайлауға өтініш берді. Осы шараға Рахул Ганди, Ашок Гехлот және партияның басқа да жетекші мүшелері бірге болды. Соня Ганди 2024 жылдың 20 ақпанында Раджастханнан Раджа Сабхаға қарсы дауыссыз сайланды.
Жеке өмір
Сония – Индира Гандидің үлкен ұлы Ражив Гандидің жесірі. Оның екі баласы бар, Рахул Ганди және Приянка Ганди. 2011 жылдың тамызында Нью-Йорктегі Мемориал Слоан Кеттеринг қатерлі ісіктер орталығында жатыр мойны қатерлі ісігіне сәтті операция жасалды. Ол 9 қыркүйекте емделіп Үндістанға оралды. 2014 жылғы Үндістанның жалпы сайлауы кезінде берілген антхатында Ганди жылжымалы және жылжымайтын мүліктері бар активтерді жариялаған, олардың құны белгілі бір соманы құрады. Бұл 2009 жылғы соңғы сайлаудағы жариялағаннан шамамен алты есеге артқан; партияның өкілдері мұны активтерді бағалауда есептік құннан нарықтық құнға көшумен байланысты деп түсіндірді. Гандидің анасы Паола Майно 2022 жылдың 27 тамызында Италиядағы үйінде 90 жасқа жуық шамада аурудан қайтыс болды.
Сайлау нәтижелері
ЖылСайлауПартияОкруг атыНәтижеАлған дауыс% дауыс үлесі199913-ші Лок СабхаINC Амети4,18,96067.12%Беллари4,14,65051.70%200414-ші Лок СабхаРае Барели390,17966.18%2006Рае Барели4,74,89180.49%200915-ші Лок СабхаРае Барели4,81,49072.23%201416-шы Лок СабхаРае Барели5,26,43463.80%201917-ші Лок СабхаРае Барели5,34,91855.80%
Құрметтер мен марапаттар
Ганди 2004 жылдан 2014 жылға дейін Үндістанның ең ықпалды саясаткері ретінде танылды және журналдардағы ең ықпалды адамдар мен әйелдер тізіміне әртүрлі рет енді. 2013 жылы Соня Ганди Forbes журналы бойынша әлемдегі ең ықпалды адамдардың арасында 21-орынды, ал ең ықпалды әйелдердің арасында 9-орынды иеленді. 2007 жылы сол журнал оны әлемдегі ең ықпалды әйелдердің үшіншісі деп атады және 2007 жылы эксклюзивті тізімде 6-орынға қойды. 2010 жылы Forbes журналы Гандини планетадағы ең ықпалды адамдардың тоғызыншысы деп бағалады. 2012 жылы Forbes журналының ықпалды адамдар тізімінде 12-орында болды. Сония 2007 және 2008 жылдары Time журналының "Әлемдегі ең ықпалды 100 адам" тізіміне енді. 2010 жылы New Statesman журналы Соня Гандини "Әлемдегі ең ықпалды 50 тұлға" жылдық сауалнамасында 29-орынға орналастырды.
Жыл Атауы Марапаттау ұйымы Сілтеме 2008 Құрметті доктор (әдебиет) Мадрас университеті 2006 Король Леопольд ордені Бельгия үкіметі 2006 Құрметті доктор Vrije Universiteit Brussel (Брюссель университеті)