Кіріспе
Радио толқындары арқылы кең аудиторияға жеткізуге арналған аудио сигналдардың таратылуы. Радио хабар тарату – радио толқындары арқылы радио қабылдағыштарына аудио (дыбыс) сигналдарын, кейде оған қоса байланысты деректерді тарату. Құрлықтағы радио хабарларын таратуда радио толқындары құрлықтағы радиостанция арқылы, ал спутниктік радиода – Жер орбитасындағы спутник арқылы таратылады. Мазмұнды қабылдау үшін тыңдаушыда радио қабылдағыш (радио) болуы тиіс. Станциялар көбінесе ортақ радио форматта мазмұн ұсынатын, синдикацияланған немесе бір уақытта таратылатын, немесе екеуін де қолданатын радио желісімен байланысты. Радио станциялары түрлі модуляция түрлерін пайдаланады: AM радиостанциялары AM (амплитудалық модуляция) арқылы, FM радиостанциялары FM (жиіліктік модуляция) арқылы хабар таратады, бұл – ескі аналогтық аудио стандарттары, ал жаңа цифрлық радиостанциялары бірнеше цифрлық аудио стандарттарында хабар таратады: DAB (цифрлық аудио хабар тарату), HD радио, DRM (цифрлық радио Mondiale).
audio signals
Radio broadcasting is the broadcasting of audio (sound), sometimes with related metadata, by radio waves to radio receivers belonging to a public audience. In terrestrial radio broadcasting the radio waves are broadcast by a land based radio station, while in satellite radio the radio waves are broadcast by a satellite in Earth orbit. To receive the content the listener must have a broadcast radio receiver (radio). Stations are often affiliated with a radio network that provides content in a common radio format, either in broadcast syndication or simulcast, or both. Radio stations broadcast with several different types of modulation: AM radio stations transmit in AM (amplitude modulation), FM radio stations transmit in FM (frequency modulation), which are older analog audio standards, while newer digital radio stations transmit in several digital audio standards: DAB (Digital Audio Broadcasting), HD radio, DRM (Digital Radio Mondiale).
Тарих
Алғашқы радиостанциялар радиотелеграф жүйелері болғандықтан, аудио таратпаған. Аудио хабарларын тарату үшін электрондық анықтау және күшейткіш құрылғылар енгізілуі қажет болды. Термиондық клапанды (вакуум түтігінің бір түрі) 1904 жылы ағылшын физигі Джон Амброуз Флеминг ойлап тапты. Ол "осцилляциялық клапан" деп аталатын құрылғыны жасады (өйткені ол токты тек бір бағытта өткізеді). Жылытылған катод жоғары кернеуде болған кезде пластинаға (немесе анодқа) ағылатын электрондардың термиондық эмиссиясына қабілетті болды. Дегенмен, электрондар кері бағытта өте алмайды, өйткені пластина қыздырылмаған, сондықтан электрондардың термиондық эмиссиясы мүмкін емес. Кейіннен Флеминг клапаны деп аталып, оны айнымалы токтың түзетушісі және радио толқын детекторы ретінде пайдалануға болады. Бұл кристалл жиынтығын айтарлықтай жақсартты, ол радиосигналды кристаллға және "мысық шашы" деп аталатын диодқа негізделген ертедегі қатты күйдегі диодты қолдана отырып түзетті. Алайда, әлі де күшейткіш қажет болды. Триодты (бақылау торларымен толтырылған сынап буы) 1906 жылдың 4 наурызында австриялық Роберт фон Либен тәуелсіз түрде жасады, ал 1906 жылдың 25 қазанында Ли Де Форест өзінің үш элементті Аудионды патенттеді. Оның күшейткіш қабілеті 1912 жылы зерттеушілер тарапынан мойындалғаннан кейін ғана практикалық қолдануға енгізілді. 1920 жылға қарай клапан технологиясы жетіліп, радио хабарларын тарату жылдам жүзеге асырыла бастады. Дегенмен, 1906 жылғы Рождество қарсаңында Реджинальд Фессенден тарапқы радио хабарларын жасаған болуы мүмкін, бірақ бұл мәселе даулы. Көптеген алғашқы тәжірибешілер тек екі тараптың қарым-қатынасуына арналған радиотелефон құрылғыларына ұқсас жүйелерді құруға тырысты, ал басқалары кең аудиторияға хабар жеткізуді көздеді. Чарльз Херрольд 1909 жылы Калифорнияда радио хабарларын таратуды бастады және келесі жылы аудио хабар тарата бастады (Херрольдтың станциясы ақырында KCBS болды). Гаагада, Нидерландыда, PCGG 1919 жылдың 6 қарашасында хабар таратуды бастады, бұл оны алғашқы коммерциялық хабар тарату станциясы деп санауға болады. 1916 жылы Westinghouse Electric Corporation компаниясында жұмыс істейтін инженер-электрик Фрэнк Конрад өзінің Вилкинсбургтегі (Пенсильвания штаты) гаражынан 8XK шақыру әріптерімен хабар таратуды бастады. Кейін станция Пенсильвания штатының Шығыс Питтсбург қаласында орналасқан Вестингхаус фабрикасының ғимаратының төбесіне көшірілді. Вестингхаус 1920 жылдың 2 қарашасында станцияны KDKA ретінде қайта іске қосты, бұл АҚШ-тағы алғашқы коммерциялық лицензиялы радиостанция болды. Коммерциялық телерадио хабарларын тарату лицензиясының түрінен туындады; жарнамалар бірнеше жылдан кейін ғана эфирге шықты. АҚШ-та алғашқы лицензиялық хабар тарату KDKA-дан келді: Хардинг/Кокс президенттік сайлауының нәтижелері. Монреаль станциясы CFCF болып, 1920 жылдың 20 мамырында бағдарламалық бағдарламаларын шығара бастады, ал Детройт станциясы WWJ болып, 1920 жылдың 20 тамызында бағдарламалық хабарларын шығара бастады, бірақ сол кезде лицензиясы болмады. 1920 жылы Ұлыбританияда ойын-сауық үшін сымсыз хабар тарату басталды. Марконидің Челмсфордтағы Нью-стрит-Воркс зауытынан 1920 жылдың 15 маусымында әйгілі сопрано Дам Нелли Мелба екі ария мен өзінің әйгілі триллін орындады. Ол тікелей радио хабарларына қатысқан халықаралық атақты алғашқы суретші болды. 2MT станциясы 1922 жылы тұрақты ойын-сауық бағдарламаларын хабарлай бастады. Би-Би-Си 1922 жылы біріктірілді және 1926 жылы Корольдік жарғыны алды, бұл әлемдегі алғашқы ұлттық хабар таратушы болды, содан кейін 1923 жылы Чехия радиосы және басқа да еуропалық хабар таратушылар пайда болды. Аргентина радиосы 1920 жылдың 27 тамызында Буэнос-Айрестегі Театро-Колизеодан тұрақты түрде хабар таратуды бастады, бұл оның өзіндік басымдық тақырыбын алға тартуына себеп болды. Станцияға 1923 жылдың 19 қарашасында лицензия берілді. Бұл мерзім Аргентинаның лицензия беру рәсімдерінің сол кезге дейін жүргізілмегендіктен ұзартылды. Бұл станция ойын-сауық және мәдени бағдарламаларды бірнеше онжылдық бойы үзбей хабарлай берді. Білім берудегі радио көп ұзамай пайда болды және АҚШ-тағы колледждер өздерінің оқу бағдарламаларына радио хабарларын тарату курстарын қосуға кірісті. Массачусетс штатының Милтон қаласындағы Кьюри колледжі 1932 жылы студенттер бағдарламаларын тарату үшін колледж Бостон қаласындағы WLOE-мен бірлесіп жұмыс істеген кезде алғашқы телерадио хабарларын тарату мамандықтарының біріне ие болды. 1931 жылы АҚШ-тың көпшілігінде кем дегенде бір радиоқабылдағыш болды. Халықаралық телекоммуникация оданының радио ережелеріне (1.61-бап) сәйкес, әрбір хабар тарату станциясы оның қызметіне қарай тұрақты немесе уақытша түрде жіктелуі тиіс.
Түрлері
Радио арқылы хабар таратудың бірнеше түрі бар. Олардың ішінде AM және FM станциялары бар. Бірнеше түрлері бар, атап айтқанда коммерциялық хабар тарату, коммерциялық емес білім беру (NCE) қоғамдық хабар тарату және коммерциялық емес ұйымдар, сондай-ақ қоғамдық радио, студенттер басқаратын кампус радио станциялары және аурухана радио станциялары бүкіл әлемде кездеседі. Көптеген станциялар қысқа толқынды жолақтарда АМ технологиясын қолданады, олардың арқасында мыңдаған шақырым қашықтықта (әсіресе түнгі уақытта) сигналды қабылдауға болады. Мысалы, BBC, VOA, VOR және Deutsche Welle Африка мен Азияға қысқа толқын арқылы хабар таратты. Бұл хабарлар атмосфералық жағдайлар мен күннің активтілігіне өте сезімтал. Nielsen Audio, бұрын Arbitron деп аталған, радио тыңдаушылары туралы мәліметтер беретін АҚШ-тағы компания, "радио станциясын" мемлекеттік лицензиясы бар AM немесе FM станциясы; HD радио (негізгі немесе көп тарату) станциясы; қолданыстағы мемлекеттік лицензиясы бар станцияның интернет-ағыны; XM немесе Sirius спутниктік радиосының спутниктік арналарының бірі; немесе, мүмкін, мемлекеттік лицензиясы жоқ станция деп анықтайды.
АМ
АМ станциялары ең алғашқы дамыған радио хабар тарату станциялары болды. AM – бұл амплитудалық модуляция, радио толқындарды таратудың бір түрі, ол жіберілетін сигналдың амплитудасына жауап ретінде тасымалдаушы сигналдың амплитудасын өзгертеді. Орта толқын жолағы бүкіл әлемде AM хабар тарату үшін қолданылады. Еуропа сондай-ақ ұзақ толқынды пайдаланады. 1980 жылдардың соңы мен 1990 жылдардың басында FM стерео радио станцияларының танымалдылығының артуына байланысты, Солтүстік Америкадағы кейбір станциялар AM стерео түрінде хабар тарата бастады, бірақ бұл кең танымалдылыққа ие болған жоқ және өте аз қабылдағыштар сатылды. Сигнал электрлық дауылдар (нақтырақ айтқанда, молния) және басқа да электромагниттік кедергілерге (ЭМИ) ұшырайды. AM радиосигналының бір артықшылығы – оны қарапайым құралдармен анықтауға (дыбысқа айналдыруға) болады. Егер сигнал жеткілікті күшті болса, тіпті қуат көзі де қажет емес; қуатсыз кристалл радио қабылдағышын жасау AM хабар таратудың алғашқы онжылдықтарында балалардың кең таралған жобасы болды. AM хабарларын тарату Солтүстік Америкада 525-тен 1705 кГц жиілік диапазонында жүзеге асырылады (бұл «стандартты хабар тарату жолағы» деп аталады). 1990 жылдары жолақ 1605-тен 1705 кГц аралығында тоғыз арнаны қосып кеңейтілді. Каналдар Америкада әр 10 кГц аралықта, ал басқа жерлерде әдетте әр 9 кГц аралықта орналасқан. Күндізгі уақытта AM таратулар ионосфераның D қабатындағы күшті сіңіруге байланысты ионосфералық таралым арқылы таратыла алмайды. Тығыз каналдық ортада бұл түнде бірдей жиілікті бөлісетін аймақтық каналдардың қуатын азайтуды немесе кедергілерді болдырмау үшін бағытталған таралымды пайдалануды білдіреді, бұл түнгі аудиторияның көлемін азайтады. Кейбір станциялар Солтүстік Америкада басқа станциялармен жиілікті бөліспейді; мұндай станциялар «ашық каналды станциялар» деп аталады. Олардың көпшілігі түнде елдің көп бөлігінде естіледі. Түнде сіңіру көбінесе жоғалады және сигналдардың ионосфералық шағылыс арқылы әлдеқайда алыс жерлерге жетуіне мүмкіндік береді. Дегенмен, түнде сигналдың әлсіреуі айқын болуы мүмкін. AM радио хабар таратушылар 15 кГц-ға дейінгі дыбыс жиіліктерін (қазір АҚШ-та FCC ережелеріне сәйкес 10 кГц-қа дейін шектелген, себебі бұл кедергілерді азайтуға бағытталған) таратуға қабілетті, бірақ көптеген қабылдағыштар тек 5 кГц-қа дейінгі немесе одан төмен жиіліктерді қайта жасай алады. AM хабар тарату 1920 жылдары басталған кезде, бұл қолданыстағы микрофондар, 78 айналымдық пластинкалар және динамиктер үшін жеткілікті сапалы дыбысты қамтамасыз етті. Кейіннен дыбыс жабдықтарының сапасы айтарлықтай жақсарды, бірақ қабылдағыштарда бұлай болған жоқ. Қабылдағыштардың жолақтығын азайту өндіріс құнын төмендетеді және оларды кедергілерге қарсы тұруға көбірек бейімдейді. AM станциялары бір қызмет көрсету аймағындағы көршілес каналдарға ешқашан жиілік тағайындамайды. Бұл екі станцияның тудыратын қосалқы жолақтың қуатының бір-біріне кедергі келтіруіне жол бермейді. Боб Карвер AM стерео тюнерін жасады, ол тігізгіш сүзгіні пайдаланып, AM хабар таратуы FM станцияларына бөлінген 15 кГц негізгі жолақтың енін қанағаттандыра немесе одан асыра алатынын көрсетті, бұл кедергі тудырмайды. Бірнеше жылдан кейін тюнер өндірістен алынды. Боб Карвер компанияны тастап кетті, ал Карвер Корпорациясы кейіннен өндірісті толық тоқтатудан бұрын шығарылған модельдердің санын қысқартты. Орта толқын жолақтарынан басқа, амплитудалық модуляция (AM) қысқа толқын және ұзақ толқын жолақтарында да қолданылады. Қысқа толқын көбінесе ұлттық радио хабарларын тарату, халықаралық насихат немесе діни ұйымдар үшін қолданылады. Қысқа толқындық хабарлар атмосфералық жағдайларға байланысты халықаралық немесе континенттер аралық ауқымға ие болуы мүмкін. Ұзақ толқынды AM радио хабарларын тарату Еуропа, Азия және Африкада жүзеге асырылады. Бұл жиіліктердегі жер толқыны таралымына ионосферадағы күнделікті өзгерістердің әсері шамалы болғандықтан, радио хабар таратушылар түнде басқа таратушыларға кедергі келтірмеу үшін қуатын азайтудың қажеті жоқ.
FM
FM жиілік модуляциясына қатысты және Жапония мен Ресейден басқа барлық жерде 88–108 МГц жиілік диапазонындағы ВЧ радио толқынында кездеседі. Ресей, бұрынғы Кеңес Одағы сияқты, әлемдік стандартқа қосымша 65,9–74 МГц жиіліктерін пайдаланады. Жапония 76–90 МГц жиілік жолағын қолданады. Эдвин Говард Армстронг 1930 жылдардың басында АМ радио қабылдауын қиындататын радиожиіліктік кедергілердің (RFI) мәселесін шешу үшін кең жолақты FM радиосын ойлап тапты. Сонымен қатар, радиожиілік спектрінде станциялардың бір-бірінен алыс орналасуы арқасында жақсырақ сапалы дыбыс беруге мүмкіндік болды. АҚШ-тағы АМ жолағындағыдай 10 кГц арақашықтықтың орнына FM арналары 200 кГц (0,2 МГц) арақашықтықта орналасқан. Басқа елдерде кейде үлкен аралық міндетті, мысалы, Жаңа Зеландияда 700 кГц аралық қолданылады (бұрын 800 кГц). Ұсынылған жақсартылған сапалы дыбыс 1940 жылдардағы аудио жабдықтардан әлдеқайда озық болды, бірақ кең жолақты FM-нің шуды басу мүмкіндігін пайдалану үшін кең арнааралық арақашықтық таңдалды. Аудио сигналды тарату үшін 200 кГц жолағы қажет емес – тар жолақты FM сигналы үшін 20 кГц-дан 30 кГц жеткілікті. 200 кГц жолақтылық берілген жиіліктен ±75 кГц сигналдың ауытқуына мүмкіндік береді, сонымен қатар көрші арналардың кедергілерін азайту немесе жою үшін күзет жолақтары қарастырылған. Үлкен жолақтылық 15 кГц жолақтылық аудио сигналын және 38 кГц стерео «қосалқы тасымалдаушыны» – негізгі сигналмен бірге жүретін сигналды таратуды қамтамасыз етеді. Кейбір телерадиокомпаниялар қосымша пайдаланылмаған сыйымдылықты қоғамдық орындардағы фоновый музыка, GPS қосалқы сигналдары немесе қаржы нарығының деректері сияқты қосымша функцияларды тарату үшін пайдаланады. Түнгі уақыттағы АМ радиосындағы кедергі мәселесі басқаша шешілді. FM құрылған кезде қолда бар жиіліктер АМ радиосы үшін пайдаланылатын жиіліктерден шамамен 100 есе жоғары болды. Бұл жиілікті пайдалану тіпті жоғары қуатта берілген FM сигналының да ауқымы әлдеқайда қысқа екенін білдірді, сондықтан оның нарығы АМ радиосына қарағанда жергілікті болды. Түнде қабылдау диапазоны күндізгі диапазонымен бірдей. Барлық FM хабар таратулар көзге көрінетін тікелей байланыс бойынша жүзеге асырылады, ал ионосфералық шағылысу мүмкін емес. АМ және SSB-мен салыстырғанда, әлдеқайда үлкен жолақтықтар фазалық дисперсияға бейім. Таралу жылдамдығы ионосферадағы ең төменгі жақтағы жиілікте ең жылдам болады. Ең жоғары және ең төменгі жақтағы белдеулер арасындағы жылдамдық айырмашылығы тыңдаушыға айқын сезіледі. Мұндай бұрмалау шамамен 50 МГц жиілікке дейін пайда болады. Жоғары жиіліктер ионосферадан немесе дауылды бұлттардан шағылыспайды. Айдың шағылысуы кейбір тәжірибелерде қолданылған, бірақ ол практикалық емес қуат деңгейін қажет етеді. АҚШ-тағы алғашқы FM радио қызметі Жаңа Англияда орналасқан «Янки» желісі болды. FM тарату 1939 жылы басталды, бірақ АМ тарату индустриясына айтарлықтай қауіп төндірмеді. Ол үшін арнайы қабылдағышты сатып алу қажет болды. 42–50 МГц жиіліктері қазіргі кезде қолданылмайды. Қазіргі жиіліктерді 88–108 МГц-ке ауыстыру Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін басталды және AM таратушылары қазірдің өзінде әлеуетті қауіпті жоюға тырысу ретінде белгілі бір дәрежеде енгізді. Жаңа радиодиапазондағы FM радиосы бірінші қабаттан басталуы керек еді. Коммерциялық кәсіпорын ретінде ол 1960 жылға дейін аудио энтузиастерінің аз пайдаланатын құралы болып қала берді. Ең табысты АМ станциялары немесе олардың иелері FM лицензиясын сатып алып, FM стансасында АМ стансасындағыдай бірдей бағдарламаларды тарататын («симуляция»). FCC бұл практиканы 1960 жылдары шектеді. 1980 жылдары барлық жаңа радиоларда АМ және FM тюнерлері болғандықтан, FM, әсіресе қалаларда, басым ортаға айналды. Ауқымы кең болғандықтан, АМ ауылдық жерлерде көбірек таралды.
Қылмыскер радиосы
Пираттық радио – заңсыз немесе реттелмеген радио хабар тарату. Бұл термин көбінесе ойын-сауық немесе саяси мақсаттар үшін заңсыз хабар таратуды сипаттау үшін қолданылады. Кейде ол заңсыз екі тарапты радио байланысында қолданылады. Оның тарихы лицензиясыз хабар таратудың нәтижесі болуы мүмкін, бірақ тарихи тұрғыдан қарағанда, пираттар туралы кең таралған түсінікке сәйкес, теңіз кемелері хабар тарату базасы ретінде пайдаланылған жағдайлар болған. Ережелер мен нормалар елден елге өте көп өзгеріп, бірақ көбінесе "пираттық радио" термині FM, AM радиосының немесе қысқа толқынды сигналдардың лицензиясыз, кең ауқымда таратылуын білдіреді. Кейбір елдерде радиостанциялар сигналды тарататын жерде заңды, ал қабылдайтын жерде заңсыз болуы мүмкін, әсіресе сигнал елдік шекараны кесіп өткен жағдайда. Басқа жағдайларда, хабарламаның мазмұны, тарату форматы немесе станцияның қуаты (ватты) себебімен хабар тарату "пираттық" деп танылуы мүмкін, тіпті егер тарату техникалық тұрғыдан заңсыз болмаса да (мысалы, интернет-хабар тарату немесе әуесқой радио хабар тарату). Пираттық радиостанциялар кейде контрабандалық немесе құпия радиостанциялар деп те аталады.
Жердегі цифрлық радио
Цифрлық радио хабарларын тарату алғаш рет Еуропада (1995 жылы Ұлыбританияда, 1999 жылы Германияда), кейін АҚШ-та, Францияда, Нидерландыда, Оңтүстік Африкада және әлемнің көптеген елдерінде пайда болды. Ең қарапайым жүйе – DAB Digital Radio, яғни Digital Audio Broadcasting, және ол жалпыға қолжетімді EUREKA 147 (Band III) жүйесін пайдаланады. DAB негізінен Ұлыбритания мен Оңтүстік Африкада қолданылады. Германия мен Нидерланды DAB және DAB+ жүйелерін, ал Франция DAB Digital Radio-ның L тобы жүйесін пайдаланады. АҚШ және Канаданың радио хабарларын реттеуші органдары HD радионы пайдалануды таңдады, ол аналогтық хабар тарату жиіліктеріне жақын цифрлық хабар таратуды жүзеге асыратын ішкі жолақты жүйе. HD Radio – iBiquity деп аталатын жеке компаниялардың консорциумына тиесілі. Халықаралық коммерциялық емес консорциум Digital Radio Mondiale (DRM) бүкіл әлемде салыстырмалы түрде аз хабар таратушылар қолданатын DRM жүйесін ұсынды.
Халықаралық телерадио хабарларын тарату
Бір елдегі телерадио хабар берушілердің басқа елдердегі аудиторияға жетуіне бірнеше себеп бар. Коммерциялық телерадио хабар берушілер жарнаманы немесе жазылымдарды кеңірек аудиторияға сату мүмкіндігін көруі мүмкін. Бұл бір елге хабар таратуға қарағанда тиімдірек, себебі отандық ойын-сауық бағдарламалары мен отандық жаңалықтар қызметкерлері жинаған ақпаратты отандық емес аудитория үшін арзан бағамен қайта жаңартуға болады. Үкіметтердің халықаралық телерадио хабарларын қаржыландыру себептері әдетте әртүрлі болады. Бір нақты себебі – идеологиялық немесе насихаттау мақсаты. Көптеген мемлекеттік телерадиостанциялар өз елдерін жағымды және қауіпсіз бейнелейді. Бұл елге бизнес инвестицияларын немесе туризмді ынталандыру үшін жасалуы мүмкін. Тағы бір себеп – басқа елдердің немесе ішкі оппозицияның немесе бүлікшілердің таратып жатқан жағымсыз бейнесіне қарсы тұру. Оңтүстік Африканың апартеидтік үкіметінің радиоарнасы Radio RSA осыған мысал келтіруге болады. Үшінші себеп – телерадио хабар берушінің идеологиясын насихаттау. Мысалы, 1960-80 жылдар аралығында «Мәскеу радиосында» «Коммунизм деген не?» деген бағдарлама болды. Екінші себеп – елдің сыртқы саяси мүдделерін және күн тәртібін халықаралық істер бойынша немесе әлемнің белгілі бір аймақтарындағы оқиғалар туралы өз көзқарастарын тарату арқылы ілгерілету. Суық соғыс кезінде американдық «Еркін Еуропа» және «Еркіндік» радиолары, сондай-ақ үндістандық AIR радиосы «Темір перденің» артындағы, әйтпесе цензураланатын жаңалықтарды тарату және наразылықты қолдау, ал кейде дезинформация тарату үшін құрылды. Қазіргі уақытта АҚШ Кубаға (Radio y Televisión Martí) және Қытай Халық Республикасына, Вьетнамға, Лаосқа және Солтүстік Кореяға (Radio Free Asia) бағытталған ұқсас қызметтерді жүзеге асырып жатыр. Идеологиялық себептерден басқа, көптеген станциялар діни хабар берушілермен басқарылады және діни білім беру, діни музыка немесе құлшылық қызметтері бағдарламаларын ұсыну үшін пайдаланылады. Мысалы, 1931 жылы құрылған Ватикан радиосы мұндай бағдарламаларды таратады. HCJB немесе Trans World Radio сияқты басқа станциялар уағыздаушылардан делдалдық бағдарламаларды ұсынады. Сауд Арабиясы Корольдігінің телерадио хабарларын тарату қызметі мемлекеттік және діни бағдарламаларды ұсынады.
Ұзартулар
Әдеттегі аудио хабар тарату үшін дәстүрлі радио толқындарының тарату әдістерін кеңейтуге кабельдік радио, жергілікті сымдық телеарналар желісі, DTV радиосы, спутниктік радио және интернет желісіндегі ағынмен берілетін медиа арқылы интернет радиосы жатады.
Жерсерік
Ғарышқа негіделген спутниктік хабар таратушылардың жоғары бастапқы шығындары және қолжетімді радиоспектр лицензияларына қойылған шектеулер спутниктік радио хабарларын таратудың өсуіне кедерес келтірді. АҚШ және Канадада бар болғаны екі қызмет – XM спутниктік радиосы және Sirius спутниктік радиосы бар. XM және Sirius екеуі де 2008 жылдың 29 шілдесінде XM мен Sirius компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылған Sirius XM спутниктік радиосының меншігінде, ал Канадада XM Radio Canada және Sirius Canada 2010 жылға дейін дербес компаниялар болып қалып келді. Африка мен Азиядағы Worldspace және Жапония мен Кореядағы MobaHO! екі сәтсіз спутниктік радио операторы болып, қызметін тоқтатты.
Бағдарламаның пішімі
Радио бағдарламаларының форматтары елдер, ережелер және нарықтар бойынша әртүрлі болады. Мысалы, АҚШ Федералды байланыс комиссиясы АҚШ-та 88–92 мегагерц жиілік диапазонын коммерциялық емес немесе білім беру бағдарламалары үшін бөліп, жарнамаға тыйым салады. Сонымен қатар, уақыт өте келе және технология жетілген сайын форматтардың танымалдылығы өзгеріп отырады. Алғашқы радио жабдықтары бағдарламалық материалды тек нақты уақытта, яғни тікелей эфирде беруге мүмкіндік берді. Дыбыс жазу технологиясы жақсарған сайын, эфирдегі бағдарламалардың үлесі алдын ала жазылған материалдарды пайдалану арқылы артты. Қазіргі тренд – радиостанцияларды автоматтандыру. Кейбір станциялар енді компьютерлік басқару арқылы тізбектелген, толығымен алдын ала жазылған материалдарды пайдалана отырып, тікелей адам араласуынсыз жұмыс істейді.