Кіріспе

Білімді исламдастыру – Ислам философиясынан туындаған, әлеуметтік ғылымдар, басқару ғылымдары, гуманитарлық ғылымдар, табиғат ғылымдары, инженерия және технология сияқты қазіргі заманғы академиялық салаларды Ислам үйретілімдерімен интеграциялауды қолдайтын тұжырымдамалық негіз. Бұл модель барлық білім мен ғылым Ислам принциптерімен үйлесімді болуы тиіс екенін көрсетеді, мақсаты – Исламдық көзқарас арқылы әлемді жан-жақты түсінуді қалыптастыру.

Шығу тегі

Бұл бастама 1977 жылы Меккеде өткен, қазіргі әлемде білім мен түсінікті қалыптастырудағы исламның рөлі туралы ислам зиялылары арасында диалогты қозғаған, ықпалды конференцияға дейін жетеді. Осы зиялылардың ішінде Исмаил Раджи әл-Фаруки осы ұғымды қалыптастыру және айқындауда маңызды рөл атқарды. Әл-Фаруки мұсылман қоғамындағы білімнің секуляризациялануына алаңдаушылық білдірді. Ол «умманың» (мүмін қауымның) ауруын талқылап, Батыс әлемінің зайырлы құралдары, санаттары және талдау әдістеріне сүйенудің мұсылман елдерінің экологиялық және әлеуметтік шындықтарынан алшақтауына, сондай-ақ исламдық этиканың бұзылуын көз жартылай етуіне әкелетінін айтты. Әл-Фаруки ерте мұсылман философиясында қолданылған әдістерді қайта жаңғыртуды, ижтихадты (еркін ойлауды) қалпына келтіруді және ғылыми әдістемелерді ислам шеңберінде интеграциялауды жақтады. Оның осы тұжырымдамаға арналған теориялық негіздемесі мен жұмыс жоспары 1982 жылы жарық көрген «Білімді исламдастыру: Жалпы принциптер және жұмыс жоспары» кітабында баяндалған, ол осы жобаның маңызды анықтамасы болып табылады.

Принциптер мен тәсілдер

Білімді исламдастыру діни және зайырлы білімдері бөлінген жекеленген оқудан исламдық көзқараспен түсіндірілетін біріктірілген жүйеге көшуді қолдайды. Ол ислам принциптеріне негізделген ғылыми, әлеуметтік және гуманитарлық салаларды сынап, қайта қарауды ұсынады.

Қабылдау және сын

Бұл ұғымды қолдаушылар, мұсылмандарға зайырлы әлемде діни өзіндігін сақтап қалуға, сонымен бірге қазіргі ғылыми және технологиялық жетістіктерден пайда алуға мүмкіндік береді деп санайды. Дегенмен, қарсыластар дін мен ғылымның араласуы мүмкін екеніне және бұл еркін ізденіске қалай әсер ететіне, сондай-ақ түрлі мұсылмандық қоғамдарға исламның бір ғана түсінігін таңу қаупіне алаңдайды.

Тиімділігі мен мұрасы

Білімді исламдастыру концепциясы түрлі академиялық институттардың құрылуына зор ықпал етті, нәтижесінде білімді исламдастыру принциптеріне негізделген интеллектуалды даму және зерттеулерге бағытталған Халықаралық исламдық ой институты сияқты мекемелер пайда болды.