Кіріспе

Көңіл көтерімші немесе комик (әйел комик – комикесса) – көрермендерді күлдіріп, ойын-қуаныш сыйлайтын адам. Бұл әзілдер мен күлкілі жағдайлар арқылы, немесе ақымақтыққа салыну (мысалы, шалақылық арқылы), немесе реквизиттерді пайдалану арқылы жүзеге асырылуы мүмкін. Көрерменге тікелей жүзбен сөйлейтін комедиант – стендап комедианты деп аталады. Эд Уиннге тегін айтылатын мәшһүр сөз бар: «Комик күлкілі нәрселерді айтады, ал комедиант нәрселерді күлкілі етіп айтады». Бұл комедияның мазмұнына және актерлік шеберлікке, сондай-ақ бейнеге қатысты үлесін ажыратады. 1980 жылдардан бері «альтернативті комедия» деп аталатын комедияның жаңа толқыны, өзінің ерекше және тәжірибелік стилімен танымал болып келеді. Бұл көбінесе тәжірибелік немесе бақылауларға негіделген материалдарды қамтиды (мысалы, Алексей Сейл, Дэниел Тош, Малкольм Харди). Мазмұнына қатысты айтсақ, Томми Тиернан, Дес Бишоп, Кевин Харт және Доун Френч сияқты комедианттар өздерінің өмірінен күлкілі оқиғалар шығарып, өзін-өзі мазақтайды, ал Джон Стюарт, Бен Элтон және Сара Сильверман сияқтыларында саяси және мәдени мәселелер күшті айқындылықпен көтеріледі. Көптеген комиктер Монреальдегі «Just for Laughs» фестивалі, Эдинбург Фриндж және Австралиядағы Мельбурн комедия фестивалі сияқты танымал комедиялық орталықтарды аралап, жанкүйерлердің сүйіктісіне айналады. Комиктердің мансабы көбінесе Эдинбург комедиясы сыйлығын (бұрынғы Перрье сыйлығы) жеңген кезде айтарлықтай өседі. Комиктер кейде кино және теледидар сияқты басқа да ойын-сауық салаларына қадам басады, онда олар кеңінен танылады (мысалы, Эдди Иззард, Ли Эванс). Комиктердің стендап сахнадағы жетістігі әрқашан фильмнің сыншылар тарапынан немесе кассалық табысымен сәйкес келе бермейді.

Ежелгі гректер

Комедия б.з.д. 425 жылға дейін барып жетеді, осы кезде комик автор және драматург Аристофан ежелгі комедиялық пьесалар жазды. Ол 40 комедия жазған, олардың 11-і бүгінге дейін сақталған және көрсетілуде. Аристофанның комедия стилі сатирлық пьесалар түрінде болды.

Шекспирдің комедиясы

Ағылшын ақыны және драматургі Уильям Шекспир көптеген комедиялар жазды. Шекспир комедиясы – көбінесе үйленбеген кейіпкерлердің үйленуімен аяқталады және Шекспирдің басқа пьесаларына қарағанда жеңіл әрі көңілді тон мен стильге ие.

Медиа

Қазіргі заманда технология бұқаралық ақпарат құралдарының түрлерін жасағанда, олар ойын-сауық саласына бейімделді, ал комедия актерлері жаңа медиаға өтті, кейде жаңа құралдар пайда болған сайын оларға да көшті.

Тірі тұру

Сахнада тұрғанда орындалатын комедиялық монолог – стендап комедия. Боб Хоуп 20 ғасырдың ең танымал стендап комедияшысы болды. Оның шамамен 80 жылдық мансабында радио, теледидардағы және USO арқылы қарулы күштер әскерлерін көңілдірудегі бес онжылдыққа созылған көптеген комедиялық фильмдердегі рөлдері болды. Басқа да белгілі стендап комедияшылар: Ленни Брюс, Билли Коннолли, Джордж Карлин, Ричард Прайор, Виктория Вуд, Джоан Риверс, Вупи Голдберг және Джо Брэнд.

Аудио жазу

Кейбір ең алғашқы коммерциялық дыбыс жазбаларын Кал Стюарт сияқты стендап комедианттары жасаған, ол 1898 жылдан бастап Эдисон рекордс және 1919 жылы қайтыс болғанға дейін басқа лейблдерде өзінің күлкілі монологтарының жинақтарын жазған. Топ жетекшісі Спайк Джонс 1950 жылдан 1965 жылы қайтыс болғанға дейін танымал және классикалық музыканы пародизациялап, 15 музыкалық комедиялық альбом жазды. Том Лерер 1953-1965 жылдар аралығында саяси және әлеуметтік мәселелерді сатиралық түрде баяндаған әндер жазды және бес альбом шығарды. Музыкант Питер Шикеле Джонстан шабыт алып, классикалық музыканы 17 альбомымен пародиялады, оларды "П. Д. К. Бах" (Жохан Себастьян Бахтың ойдан шығарылған ұлы) жазғандай етіп 1965 жылдан 2007 жылға дейін ұсынды. 1968 жылы радиодағы сюрреалистік комедиялық тобы The Firesign Theatre сөйлеп жазба жасау альбомдарының тұжырымдамасын революциялады. Олар дыбыс эффектілері мен көпжолғы жазбаларды қолдана отырып, күрделі радио пьесаларын жазып, жазды, оны комедиант Робин Уильямс «Хиероним Бош картинасының дыбыс эквиваленті» деп атады. Cheech and Chong комедиялық дуэті 1971 жылдан 1985 жылға дейін осыған ұқсас форматта комедиялық альбомдар жазды.

Фильм

Карно Чаплин мен Лорелді екі рет Америка Құрама Штаттарына алып барып, водевильдік гастрольдерге шығарды. Екінші сапарында олар жаңа ғана құрылып келе жатқан үнсіз фильм индустриясына тартылды. Чаплин 20-шы ғасырдың бірінші жартысындағы ең танымал комедия актері болды. Чаплин мен Стэн Лорел британдық мюзик-холл театрының ағылшын импресариосы Фред Карноның шәкірттері болды, және Лорел өзінің өмірбаянында былай деп жазды: "Фред Карно Чарлиге [Чаплинге] және маған комедия туралы барлығын үйреткен жоқ. Ол бізге көбін үйретті". Чаплин "Заманауи уақыттар" және "Бала" сияқты фильмдер жазды. Оның фильмдері бүгінгі күнге дейін комедияға зор әсер етеді. Лорел АҚШ-та Оливер Хардимен танысып, "Лорел мен Харди" дуетін құрды. Китон да үнсіз комедиялар түсіре бастады. Филдс Бродвей мюзикл-комедияларында, 1915 және 1925 жылдары үш үнсіз фильмде, ал 1926 жылдан бастап дыбысты фильмдерде ойнады. Маркс ағайындары 1929 жылы екі Бродвей мюзиклі арқылы киноға көшті. Боб Хоуп (жеке және Бинг Кросбимен бірге "Жолға" комедиялар сериясында), кукольник Эдгар Берген және Джерри Льюис (Деан Мартинмен және одан бөлек) сияқты көптеген басқа комедия актерлері де дыбысты фильмдерде түсті. Кейбір комедия актерлері киноға түскеннен кейін актерлік шеберліктерін дамытып, драмалық актерлерге айналды, немесе Дик Ван Дайк, Пол Линд, Майкл Китон, Билл Мюррей және Денис Лири сияқты комедиялық рөлдерде маманданған актерлер болып бастады.

Радио

Радио комедиясы Америка Құрама Штаттарында 1930 жылы Реймонд Найттың NBC арнасында "Күкі сағаты" бағдарламасын бастауымен, сондай-ақ 1931 жылы CBS арнасында "Стопнагл және Бадд" бағдарламасының эфирге шығуымен басталды. Голливудтың драмалық актерлерге айналмаған комедианттарының көпшілігі (мысалы, Берген, Филдс, Граучо және Чико Маркс, Ред Скелтон, Джек Бенни, Фред Аллен, Джуди Канова, Хоуп, Мартин және Льюис) 1930 және 1940 жылдары АҚШ радиосына көшті. Голливудтың комедианттар қоры болмағандықтан, радио комедиясы Ұлыбританияда бір буыннан кейін ғана, 1950 жылдардағы "The Goon Show" және "Hancock's Half Hour" сияқты танымал бағдарламалармен басталды. Кейіннен радио Ұлыбританиядағы көптеген комедианттар үшін өзінің шеберлігін шыңдайтын алаңға айналды. Крис Моррис 1986 жылы Radio Cambridgeshire радиосында, ал Рикки Гервейс 1997 жылы Лондонның XFM радиостанциясында комедиялық мансабын бастады. "Жетіс ерлер лигасы", "Митчелл мен Уэбб" және "Құдіретті Буш" бағдарламалары BBC Radio 4-те хабарлағаннан кейін теледидарға көшті.

Теледидар

Телевизияда комедиялық ток-шоулар бар, онда комедия актерлары ағымдағы жаңалықтарды немесе танымал тақырыптарды пародизациялайды. Мұндай комедия актерларының қатарында Джей Лено, Конан О'Брайен, Грэм Нортон, Джим Джеффрис, Джеймс Корден, Джон Оливер, Джонатан Росс, Дэвид Леттерман және Челси Хэндлер бар. «Боб пен Дэвидпен бірге Мистер Шоу» және «Монти Пайтон», олар өздерінің «Monty Python's Flying Circus» (Saturday Night Live-қа әсер еткен BBC шоуы) атты скетч-комедиялық шоуын жасаған, сияқты скетч-комедиялар да бар. Сонымен қатар, «Розан», «Only Fools and Horses» және «Not Going Out» сияқты ситкомдар, әрі «Жылдың үлкен викторинасы», «Мен сізге жаңалық әкелдім бе?» және «Танымал шырын» сияқты танымал панельдік шоулар бар. Ең жоғары бағаланған ситкомдардың қатарында «Сейнфелд» және «Үлкен жарылыс теориясы» тұр.

Интернет

Комедияны көру онлайн режимінде жиілеуде. Бо Бернхэм сияқты бірнеше комедиант интернет арқылы танымал болды. Бриджит Кристи, Луи С.К. және Дэниел Китсон сияқты комедианттар өздерінің стендап видеоларын онлайн эфирде көрсетеді.

Шалқы

Көптеген қалыптасқан әзіл форматтары бар. Мысалы, ұқсас дыбысты сөздерді алмастыру арқылы жасалатын қақпақ немесе екіұштылық. "Екі Ронни" жиі қақпақтар мен екіұштылықты қолданған. Стюарт Фрэнсис пен Тим Вайн – көптеген қақпақтарды пайдаланатын қазіргі комедианттардың мысалы. Қақпаққа негізделген әзілдер өте жылдам және оңай түсініледі, кейде бұл басқа әзіл түрлерін назардан тыс қалдыруға әкеледі, мысалы, Fringe фестивалінің ең күлкілі әзілі сыйлығында. Басқа әзілдер көрерменнің күтімін жаңылыстыру арқылы (Ұлыбританияда "қайта тартып ашу", АҚШ-та "алдау" деп аталады) оларды шатастыруға негізделуі мүмкін. Эд Бёрн – осы тәсілді қолданған комедианттың мысалы. Ирониялық юморда хабарлама мен оны жеткізу формасы арасында қасақана үйлеспеушілік болады (мысалы, Даниэль Уордтың жұмысындай). Басқа әзіл түрлеріне байқау (Майкл МакИнтайр), қияли әзіл (Дэвид О'Доэрти), өзіндік сын (Робин Уильямс) және пароди (Диан Морган) жатады.

Тұлғалық қасиеттері

2014 жылдың қаңтар айында «Британдық психиатрия журналында» жарияланған зерттеуде ғалымдар комедианттардың психоздық ерекшеліктері жоғары деңгейде болатынын анықтады. Зерттеу үшін Австралия, Ұлыбритания және АҚШ-тан 404 ер және 119 әйел комедиант талдауға алынды. Қатысушылардан сау адамдардағы психоздық қасиеттерді өлшеуге бағытталған онлайн сауалнаманы толтыру сұралды. Нәтижесінде, комедианттар «шығармашылық емес жұмыспен айналысатын адамдардың бақылау тобына қарағанда психоздың төрт түрі бойынша едәуір жоғары көрсеткіштерді» көрсетті. Оксфорд университетінің эксперименталды психология профессоры және зерттеу жетекшісі Гордон Кларидж: «Юмор тудыруға қажетті шығармашылық элементтері шизофрения және екіполярлық бұзылыспен ауыратын адамдардың танымдық стиліне тән элементтерге керемет ұқсас» деді. Дегенмен, комедианттардың жеке ерекшеліктерін «психоздық» деп атау, бұл адамның психопат екенін білдірмейді, себебі психопатия психоздан өзгеше, және олардың мінез-құлқының қажетті түрде патологиялық екенін де білдірмейді.

Ең жоғары жалақы алатын комедианттар

Forbes жыл сайын әлемдегі ең табысты комедианттардың тізімін жариялайды, бұл тізім олардың Celebrity 100 тізіміне ұқсас. Дерек көздерінің ішінде Nielsen Media Research, Pollstar, Box Office Mojo және IMDb бар. 2006 жылдан 2015 жылға дейін аталған тізімді Джерри Сейнфелд бастап келді, ол 2016 жылы Кевин Хартқа ең жоғары орынды жоғалтты. Сол жылы ең көп табыс тапқан сегіз комедиант АҚШ-тан болды, олардың ішінде Эми Шумер алғашқы ондыққа енген тұңғыш әйел атанды. 2016 жылғы топ-10 тізімі келесідей:

| Ранг | Атауы | Жылдық табысы (USD) | Ұлты | Жасы | Ең танымал туындылары |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Кевин Харт | $87.5 миллион | АҚШ | 38 | Кевин Харт: Мен түсіндірейін, Бірге жүрейік, Үй жануарларының құпия өмірі |
| 2 | Джерри Сейнфелд | $43.5 миллион | | 63 | Сейнфелд, Некеге қарсы, Мен сізге соңғы рет айтамын |
| 3 | Терри Фатор | $21 миллион | | 52 | Американың таланты |
| 4 | Эми Шумер | $17 миллион | | 36 | Поезд апаты, Эми Шумер ішінде, 2015 MTV кино жүлдесі |
| 5 | Джефф Дунхам | $13.5 миллион | | 55 | Аңсыздық ұшқыны, Өзіммен дауласу, Джефф Дунхамның ерекше Рождестволық шоуы |
| 6 | Дэйв Чаппелл | $60 миллион | | 44 | Дэйв Чаппелдің кешкі тойы, Жартылай пісірілген, Чаппел шоуы |
| 7 | Джим Гаффиган | $12.5 миллион | | 51 | Джим Гаффиган: Мырза Әлем, Джим Гаффиган шоуы, Біраз қызық оқиға |
| 8 | Габриэль Иглесиас | $9.5 миллион | | 41 | Ыстық және жұмсақ, Жұмсақ фильм, Габриэль Иглесиас ұсынады: Stand Up Revolution |
| 9 | Рассел Питерс | $9 миллион | Канада | 47 | Қызыл, ақ және қоңыр, Сырттан келген, Breakaway |
| 10 | Джон Бишоп | $7 миллион | Ұлыбритания | 51 | Джон Бишоптың Британиясы, Джон Бишоп шоуы, Panto! |