Кіріспе
Көп мақсатты мобильді құрылғы
Жеке цифрлық көмекші (PDA) – жеке ақпаратты басқарушы қызметін атқаратын көп мақсатты мобильді құрылғы. PDA-лардың көп бөлігі жоғары мүмкіндіктерге ие смартфондардың, әсіресе iOS және Android негізіндегі смартфондардың кеңінен таралуына байланысты орын аударып, 2007 жылдан кейін қолданылуы күрт азайды. PDA-да электрондық визуальды дисплей болады. Көптеген модельдерде аудио мүмкіндіктері де бар, бұл оларды портативті медиаплеер ретінде пайдалануға мүмкіндік береді, сондай-ақ олардың көпшілігі телефон ретінде де қолданылады. 2000 жылдардың басына қарай PDA-ның дерлік барлық модельдері Wi-Fi немесе сымсыз WAN арқылы Интернетке, интранетке немесе экстранетке қол жеткізуге мүмкіндік берді, содан бері PDA-ларға веб-браузерлер енгізіледі. Кейде PDA-ларда батырмалардың орнына сенсорлық экран технологиясы қолданылады.
Тарих
Psion компаниясы 1984 жылы алғашқы PDA, Organizer-ді шығарды, одан кейін 1991 жылы Psion Series 3 шығарылды. Екіншісі толық клавиатураны қоса алғанда, көбірек таныс PDA стиліне ұқсай бастады. PDA термині алғаш рет 1992 жылдың 7 қаңтарында Apple Inc. компаниясының бас директоры Джон Скулли Лас-Вегаста (Невада штаты) өткен Тұтынушы Электроникасы Көрмесінде Apple Newton туралы айта отырып қолданды. 1994 жылы IBM аналогтық ұялы телефон мүмкіндіктері бар алғашқы PDA-ны, IBM Simon-ды ұсынды, оны сондай-ақ алғашқы смартфон деп санауға болады. 1996 жылы Nokia цифрлық ұялы телефон мүмкіндіктері бар 9000 Communicator құрылын ұсынды. Бұл нарыққа Palm компаниясы да ерте кірді, оның PDA өнімдері 1996 жылдың наурыз айында шығарылды. Palm ақыры 2000 жылдардың басында Pocket PC құрылғыларының танымалдылығы арта бастағанға дейін PDA-лардың басым жеткізушісі болды. 2000 жылдардың ортасына қарай көптеген PDA-лар смартфондарға айналды, себебі ұялы байланыс модулі жоқ классикалық PDA-лар азайып, сирек кездесе бастады.
Типтік ерекшеліктері
Әдеттегі PDA-да навигация үшін сенсорлық экран, деректерді сақтау үшін жад картасы ұясы және IrDA, Bluetooth және/немесе Wi-Fi болады. Дегенмен, кейбір PDA-ларда сенсорлық экран болмауы мүмкін, олардың орнына жұмсақ түймелер, бағыттайтын панель және сандық пернетақта немесе бас бармақ пернетақтасы қолданылады. PDA-дан күтілетін мүмкіндіктерді қамтамасыз ету үшін құрылғының бағдарламалық жасақтамасына әдетте кездесулер күнтізбесі, істеуге тиіс жұмыстар тізімі, контактілерге арналған адрес кітабы, калькулятор және жаддама (немесе "ескерту") бағдарламасы кіреді. Сымсыз деректерді байланыс мүмкіндігі бар PDA-ларда әдетте электрондық пошта бағдарламасы және веб-браузер болады, сондай-ақ телефония функциясы болуы немесе болмауы мүмкін.
Жады карталары
Алғашқы PDA-ларда жад картасы ұясы болмаса да, қазіргі көптеген құрылымдарда Secure Digital (SD) ұясы, CompactFlash ұясы немесе олардың екеуі де кездеседі. Жады үшін жасалған болса да, Secure Digital Input/Output (SDIO) және CompactFlash карталары Wi-Fi немесе цифрлық камера сияқты аксессуарларды ұсынады, егер құрылғы оларды қолдай алса. Кейбір PDA-ларда USB порты бар, көбінесе USB флеш-дискілерді қосу үшін. Ал кейбір PDA-лар microSD карталарын қолданады, олар SD карталарымен электрондық жағынан үйлесімді, бірақ физикалық өлшемдері әлдеқайда кішкентай.
Сымдық қосылым
Алғашқы PDA-лар пайдаланушының жеке компьютеріне сериялық порттар немесе басқа өзгеше байланыс арқылы қосылса, бүгінде көптегендері USB кабельі арқылы қосылады. Ескі PDA-лар USB арқылы бір-бірімен байланыса алмайтын, себебі олардың USB іске асырылымы "хост" ретінде жұмыс істеуге мүмкіндік бермейтін. Кейбір алғашқы PDA-лар сыртқы модемді PDA-ның сериялық порты немесе "синхронизация" ұясы арқылы қосып немесе Ethernet портын қамтамасыз ететін кеңейту картасын пайдаланып, Интернетке жанама түрде қосыла алатын.
Сымсыз қосылым
Көптеген PDA-лар Bluetooth-ты қолданады, бұл мобильді құрылғылар үшін кең таралған сымсыз протокол. Bluetooth арқылы пернетақталарды, гарнитураларды, GPS қабылдағыштарын және басқа да жақын жердегі аксессуарларды қосуға болады. Сондай-ақ, Bluetooth мүмкіндігі бар PDA-лар арасында файлдарды жіберуге болады. Көптеген PDA-ларда Wi-Fi сымсыз желіге қосылу мүмкіндігі бар және олар Wi-Fi желілік нүктелеріне қосыла алады. Барлық смартфондар және кейбір басқа PDA-лар ұялы байланыс операторлары ұсынатын сымсыз кең ауқымды желілерге қосыла алады. 1990-2006 жылдардағы ескі PDA-ларда көбінесе IrDA (инфрақызыл) порты болды, ол қысқа қашықтықта, тікелей көру сызығы бойынша сымсыз байланысты қамтамасыз етті. Қазіргі модельдердің көпшілігі бұл технологияны қолданбайды, себебі ол Bluetooth және Wi-Fi арқылы ығыстырылды. IrDA екі PDA арасында немесе PDA мен IrDA порты немесе адаптері бар кез келген құрылғы арасында байланыс орнатуға мүмкіндік береді. Кейбір принтерлерде IrDA қабылдағыштары бар, егер PDA-ның операциялық жүйесі қолдайтын болса, IrDA-мен жабдықталған PDA-ға оларға басып шығаруға болады. Осы ескі PDA-лар үшін арналған әмбебап PDA пернетақталары инфрақызыл технологиясын пайдаланады. Инфрақызыл технологиясы төмен құнмен ерекшеленеді және оның бір артықшылығы – оны көлік құралдарына алып өтуге рұқсат етіледі.
Сымсыз қадамдастыру
Кейбір PDA-лар жеке компьютерге тікелей кабель арқылы қосылудың орнына, сымсыз желілік мүмкіндіктерін пайдалана отырып, деректерінің бір бөлігін немесе барлығын синхрондауға болады. Palm-ның webOS немесе Google-дің Android операциялық жүйесінде жұмыс істейтін құрылғылар көбінесе бұлттық қызметтермен синхрондалады. Мысалы, егер Gmail қолданылса, контактілер, электрондық пошта және күнтізбедегі ақпарат PDA мен Google серверлері арасында синхрондалуы мүмкін. RIM корпорацияларға BlackBerry Enterprise Server бағдарламасын сатады, осы арқылы корпоративтік BlackBerry пайдаланушылары өз PDA-ларын компанияның Microsoft Exchange Server, IBM Lotus Domino немесе Novell GroupWise серверлерімен сымсыз синхрондауға мүмкіндік алады. Компания серверінде сақталған электрондық пошта, күнтізбе жазбалары, контактілер, міндеттер және жазбалар BlackBerry-мен автоматты түрде синхрондалады.
Автомобильдегі навигация
Кейбір PDA-ға Global Positioning System (GPS) қабылдағыштары енгізілген; бұл әсіресе смартфондарға қатысты. Басқа PDA-лар сыртқы GPS қабылдағыштарымен үйлесімді, олар PDA процессоры мен экранын орналасу туралы ақпаратты көрсету үшін пайдаланады. GPS мүмкіндігі бар PDA-ларды автокөліктерде навигация үшін қолдануға болады. PDA-лар жаңа автомобильдерге стандартты жабдық ретінде жиі орнатылады. PDA-ға негізделген GPS жол қозғалысының жағдайын көрсетуге, динамикалық маршруттарды құруға және жол бойындағы мобильді радар орналасқан жерлерді көрсетуге мүмкіндік береді. TomTom, Garmin және iGO PDA-лар үшін GPS навигациялық бағдарламалық қамтамасыз етуді ұсынады.
Білім беру мақсаттары
Көптеген сыныптарда сандық жазбалар жасау үшін жеке көмекші құрылғылар (ЖКҚ) мен қолға ұсталатын құрылғыларға рұқсат беріледі. Студенттер ЖКҚ арқылы сабақ жазбаларын тексеруге, өзгертуге және түзетуге мүмкіндік алады. Кейбір оқытушылар оқу материалдарын Интернет желісі немесе ЖКҚ-ның инфрақызыл файл алмасу мүмкіндіктері арқылы таратады. Оқулық баспалары электрондық кітаптарды жариялай бастады, оларды тікелей ЖКҚ-ға жүктеуге болады, бұл студенттердің тасымалдауы тиіс оқулықтардың санын азайтады. Ұлыбританиядағы Брайтон және Сюссекс медицина мектебі студенттеріне ЖКҚ-ны кеңінен қолдануға мүмкіндік берген алғашқы медициналық оқу орны болды. ЖКҚ-ның маңызды медициналық мәтіндер жиынтығымен жабдықталған оқу мүмкіндіктері зерттелді, нәтижелер оқудың маңызды фактілерге уақтылы қол жеткізу және қайталау арқылы білімді бекіту арқылы контекстте жүретінін көрсетті. ЖКҚ оқу ортасына толыққанды қосымша болды, оны алмастыру емес. Бағдарламалық жасақтама компаниялары білім беру мекемелерінің оқу қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін, мысалы, сөздіктер, тезаурус, мәтін редакторы, энциклопедиялар, вебинарлар және цифрлық сабақ жоспарлаушылар сияқты ЖКҚ бағдарламаларын жасады.
Рекреациялық мақсаттарда пайдалану
PDA музыка әуесқойлары әртүрлі музыка файл форматтарын ойнатуға пайдалана алады. Көптеген PDA-лар MP3 ойнатқыш функционалдығын қамтиды. Раллиге бейім адамдар қашықтықты, жылдамдықты және уақытты есептеу үшін PDA-ны қолдана алады. Бұл ақпаратды бағытталған жол табуға пайдалануға болады, немесе PDA-ның GPS функцияларын бағытталған жол табу үшін қолдануға болады. Су астындағы шолушылар "V Planner" сияқты бағдарламалық құралдарды пайдаланып, тыныс алу газының қоспаларын және декомпрессия кестелерін жоспарлау үшін PDA-ны қолдана алады.