Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құсқұс түрлері
Species of vulture
Үнді құсы немесе ұзын мүңкілікті құсқұс (Gyps indicus) – Үнді субконтинентіне тән жыртқыш құс. Бұл Accipitridae тұқымдасына жататын Ескі әлемнің құсқұсы. Орташа мөлшердегі құсқұс, кішкентай, жартылай қалың түктері бар, ұзын мүңкілігі және кең, қара түсті қанаттары бар. Ол негізінен Орталық және Оңтүстік Үндістанның кішкентай жартастарында және төбелі құздардың арасында көбейеді. Үнді құсқұсы – өте маңызды түр, 2002 жылдан бері IUCN Қызыл тізімінде «Қауіпті жағдайда» деп тіркелген, себебі Үнді құсқұсы дағдарысы кезінде популяциясы күрт азайды. Табиғатта 5 000 – 15 000 ересек жекелеген құстар бар деп есептеледі. Төмендеудің басты себебі – диклофенак дәрісінен туындаған бүйрек жетіспеушілігі (малға буын ауруларын басу үшін жиі қолданылады). Диклофенак өлген малдың етін жеген құсқұстарды улаған деп саналады. 2006 жылы Үндістан, Пәкістан және Непал диклофенакты қолдануға тыйым салды. Бұл құс өзінің ареалында тағы екі құсқұс түрімен (яғни, жұқа мүңкілікті құсқұс (Gyps tenuirostris) және ақ құйрықты құсқұс (Gyps bengalensis)) бірге тіршілік етеді.
The Indian vulture or long billed vulture (Gyps indicus) is a bird of prey native to the Indian subcontinent. It is an Old World vulture belonging to the family of Accipitridae. It is a medium sized vulture with a small, semi bald head with little feathers, long beak, and wide dark colored wings. It breeds mainly on small cliffs and hilly crags in central India and south India. The Indian vulture is a keystone species that has been listed as Critically Endangered on the IUCN Red List since 2002, as the population has severely declined during the Indian vulture crisis. It is estimated that there are 5,000 15,000 mature individuals in the wild. The main cause of the decline was identified as kidney failure caused by the drug diclofenac, which was commonly given to cattle to reduce joint pain. It is thought that diclofenac poisoned vultures that ate the flesh of dead cattle. Diclofenac bans were enacted in India, Pakistan and Nepal in 2006. The bird shares its habitat with two other vulture species (namely, the slender billed vulture (Gyps tenuirostris) and white rumped vulture (Gyps bengalensis)) in some parts of its range.
Таксономия
Үнділік қарқын (Gyps) туысына жатады, және оның жалпы және ғылыми атаулары Үнді субконтинентіне байланыстылығынан шыққан. Туыс атауы ежелгі грек тіліндегі "gyps" сөзінен, яғни "қарқын" деген мағынадан, ал түр атауы нео-латынша "indicus" ежелгі грек тіліндегі "indikós" сөзінен, "үнді" деген мағынадан алынған. Жұқа мүңкілі қарқын (Gyps tenuirostris) 2001 жылға дейін үнділік қарқынының бір түрі саналған. Ядролық және митохондриялық ДНҚ деректеріне сүйене отырып, 2001 жылы ол үнділік қарқыннан бөлек түр ретінде танылды.
The Indian vulture is placed in the genus Gyps (old world vultures), and gets both its common and specific scientific names from its nativity to the Indian subcontinent. The genus name is from Ancient Greek gups meaning "vulture" and the species name is Neo Latin indicus from the Ancient Greek "indikós" meaning "Indian". The slender billed vulture (Gyps tenuirostris) was a sub species of Indian vulture until 2001. Based on nuclear and mitochondrial DNA evidence, it was separated into a different species from the Indian vulture in 2001.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Үнділік қарқынның таралу аймағы оңтүстік-шығыс Пәкістаннан оңтүстік Үндістанға дейін, ал шығыста Индокитай мен Малайя түбегінің солтүстігіне дейін созылады. Олар жартылай шөлдерден бастап құрғақ етектенген тауларға, ашық далаларға, ауылдарға жақын егістік жерлерге, сондай-ақ қалалардағы қоқыс жиналатын орындар мен мал сою орындарына дейін әртүрлі жер бедерлерінде кездеседі. Бұл құстар көшпес, бірақ күніне жүздеген шақырым қашықтыққа ұшып, тамақ іздейді. Үнділік қарқындар жартастарда немесе биік ғимараттарда, сирек ағаштарда ұялайды. Олардың кішкентай, жалаңаш, қоңыр қара түсті басы, қауырсынсыз ұзын мойны, қара көздері және ақшыл жасыл сары түсті ұзын, сарғыш мүсігі бар. Олардың қанаттарының ені кең.
The range of the Indian vulture extended from southeastern Pakistan to south India and to Indochina and the northern Malay Peninsula in the east. It is also found in various land forms ranging from semi desert to dry foot hills, open fields and cultivable lands near villages, near garbage dumps and slaughter houses in urban areas. They are not migratory but travel hundreds of miles in a day scavenging for food. Indian vultures nest on cliffs or high buildings and rarely on trees. It has a small, bare, dark brown head with a long featherless neck, dark eyes and a long yellowish beak with a pale green yellow cere. It is long and has a wing span of
Бастарының жалаңаштығы оларға қоршаған ортаға байланысты дене температурасын сақтауға көмектеседі. Суық болғанда, олар мойындарын денелеріне жақын тартып, жылуды сақтайды, ал ыстық болғанда мойындарын созып, салқындатады.
The bald heads allow them to maintain body temperature in response to the environment. When it is cold, they tuck their necks in closer to their bodies to keep them warm and when it is hot, they extend their necks.
Мінез-құлық және экология
Үнділік бүркіт – өте күшті ұшқыш, ол жылулық конвекциялық ағымдармен ұшып жүреді. Ол сырғалғанда сағатына 35 км жылдамдыққа жетеді және үздіксіз алты-жеті сағат бойы ұша алады. Үнділік бүркіт негізінен жартастарда ұялайды және көбінесе кішкентай топтарда, кейде басқа бүркіт түрлерімен кездеседі. Ол экожүйеде маңызды рөл атқарады, өйткені шіріп бара жатқан етті алып тастайды, әйтпесе аурулар таралуы мүмкін. Ол өліктерді іздеу үшін кең аумақтарды, кейде жүздеген шақырымды шарлайды және оларды көру арқылы табады. Жбайы табиғаттағы бүркіттердің өмір сүру ұзақтығы ұзақ болғанымен, олар адам қоныстарына жақын жерлерде көбірек кездеседі. Адам қоныстарында үнділік бүркіттер жол апатынан, жоғары кернеулі электр сымдарына соқтығысудан, пойызбен соқтығысудан және жел диірмендері сияқты биік құрылымдарға шағылысудан көбірек өлім-жітімге ұшырайды. Үнділік бүркіттер шамамен бес жасқа келгенде көбейе бастайды. Ұя салу қыркүйек айында басталады, ал көбейту қараша мен наурыз айлары аралығында жүзеге асады. Жұмыртқасы таза ақ түсті немесе қызылтым дақтармен боялған болады. Ата-ана екеуі де жұмыртқаны кезекпен күтіп жатады және жұмыртқа шамамен 50 күнде жарылады. 2002 жылдан бері IUCN Қызыл тізімінде оның популяциясы тез төмендегендіктен, түрдің жоғалу қаупі зор екені жарияланды. Бұл тез төмендеудің себебі ветеринариялық препарат диклофенактан улану болып анықталды. Диклофенак – ірі қара малдың буындарының ауырсынын басу үшін жиі қолданылатын стероид емес қабынуға қарсы препарат. Бұл препарат өлген ірі қара малдың еті арқылы бүркіттерге жеткені күдіктелді, олардың бүйректері жеткіліксіз жұмыс істеуіне және өлуіне себеп болды. Бүркіттерсіз көптеген жануарлардың өліктері шіри бастады, бұл су көздерін ластауы және жұқпалы микробтар мен кемірткіштердің көбеюіне жағдай жасауы арқылы адам денсаулығына қауіп төндірді. Бүркіттердің жоғалуы бауырсақтардың санының да айтарлықтай өсуіне әкелді, ал олардың шағуы адамдардағы құтыру ауруының ең көп таралған себебі болып табылады. Үндістанда бауырсақтардың саны кем дегенде 5 миллионға өсті, нәтижесінде 38 миллионнан астам адам шағылды және құтырудан 47 мыңнан астам адам өліп, 34 миллиард долларлық экономикалық зиян келді. 2006 жылдың наурыз айында Үндістан үкіметі диклофенакты ветеринариялық мақсатта қолдануға тыйым салды. Диклофенактың орнына мелоксикам, басқа бір НҚҚҚ, тез метаболизденетін және бүркіттерге зиянсыз препарат қолдануға ұсынылды. Непал 2006 жылдың маусымында диклофенактың өндірілуі мен импортталуына тыйым салды, ал Пәкістан 2006 жылдың қыркүйегінде осы қадамды жасады. Фармацевтикалық компаниялар мелоксикамның өндірісін арттыруға және оның құнын диклофенақтың құнына дейін төмендетуге шақырылды, осылайша оны қолдануға ыңғайлырақ етуге тырысты. 2015 жылы Үндістан үкіметі малға берілетін дозаны азайту үшін препараттың мөлшерін 3 мл-ге дейін азайтуға бұйрық берді. Ацеклофенак және кетопрофен сияқты басқа да зиянды заттар қолданылып жатты. 2008 жылы Үндістан үкіметі диклофенак сатуды қылмыс деп жариялаған заң қабылдады, оның үшін жаза түрмеге отыру.
The Indian vulture is a powerful flier and soars on thermal convection currents. It reaches speeds of 35 km/h (22 mph) when gliding and can fly for six to seven hours continuously. The Indian vulture nests mainly on cliffs and is usually found is small flocks, sometimes with other vulture species. It plays a crucial role in the ecosystem by removing rotting meat that would otherwise spread disease. It covers wide areas sometimes ranging hundreds of miles in search of carcasses and mainly uses its eye sight to spot the same. While vultures in the wild might have a longer lifespan, they are increasingly found close to human habitats. In the human habitats, Indian vultures are prone to higher mortality due to road kills, electrocution on high power lines, collision with trains and other high structures such as windmills. Apart from this, major cause of death has been NSAIDs including Diclofenac commonly given to cattle to reduce joint pain which believed to have been passed onto the vultures thorough the flesh of dead cattle causing kidney failure and death in vultures. Indian vultures reach breeding age at about five years old. Nest building starts in September and breeding happens between November and March. The egg is pure white or mottled with rusty spots. Both the parents take turns in incubating the egg and the egg hatches in about 50 days. The species is classified as critically endangered in the IUCN Red List since 2002 due to the rapid decline in population. The cause of this rapid decline was identified as poisoning caused by the veterinary drug diclofenac. Diclofenac is a non steroidal anti inflammatory drug commonly given to cattle to reduce joint pain. The drug is believed to have been passed onto the vultures thorough the flesh of dead cattle who were given diclofenac in their last days of life which then causes kidney failure in vultures. Without vultures, a large number of animal carcasses were left to rot, posing a serious risk to human health by contaminating water supply and providing a potential breeding ground for infectious germs and proliferation of pests such as rats. The loss of vultures also resulted in a substantial increase in the population of feral dogs, whose bites are the most common cause of human rabies. The feral dog population in India increased by least 5 million, resulting in over 38 million additional dog bites and more than 47,000 extra deaths from rabies, costing $34 billion in economic impact. In March 2006, the government of India announced a ban on the veterinary use of diclofenac. Meloxicam, another NSAID was rapidly metabolized and harmless to vultures was suggested as an acceptable substitute for diclofenac. Nepal banned the manufacture and importation of diclofenac in June 2006 and Pakistan followed suit in September 2006. Pharmaceutical companies were encouraged to the increase in the production of meloxicam aimed at reducing the cost down to diclofenac's own levels to make it more suitable for use. In 2015, the government of India ordered the vial size of the drugs to be reduced to 3ml to reduce the dosage administered to cattle. There were other compounds like aceclofenac and ketoprofen which were in use and were harmful. In 2008, the government of India enacted a law declaring the sale of diclofenac as a imprisonable offense.
Қорғау
Үндістан бүркітінің санын қалпына келтіру үшін тұтқында көбейту бағдарламалары басталды. Бүркіттердің ұзақ өмір сүруіне, баяу көбейіп, тұтқында көбейтудің өте қиын болуына байланысты, бағдарламалардың ұзаққа созылуы күтілуде. Тұтқында көбейтілген құстар диклофенак жойылғаннан кейін ғана жабайы табиғатқа жіберіледі. 2014 жылы Азияның бүркіттерін жойылудан құтқару бағдарламасы 2016 жылға дейін тұтқында көбейтілген құстарды жабайы табиғатқа шығаруды жоспарлап жариялады. 2016 жылы Пинжордағы Жатайю консервациялық көбейту орталығы Азиядағы алғашқы бүркіттерді қайта орналастыру бағдарламасы аясында тұтқында көбейтілген бүркіттерді жабайы табиғатқа жіберді. Үндістан түбегінде, Карнатака және Тамил Наду штаттарында аз ғана құстар көбейді. Бұған қоса, Батыс Бенгалия, Ассам және Мадхья-Прадеш штаттарында, сондай-ақ зообақтармен бірлесіп, тағы үш көбейту орталығы құрылды.
Captive breeding programmes for the Indian vulture were started to help recover its numbers. As the vultures are long lived, slow breeding and notoriously difficult to breed in captivity, the programmes are expected to take longer. The captive bred birds will be released to the wild when the environment is clear of diclofenac. In 2014, Saving Asia's Vultures from Extinction programme was announced to start releasing captive bred birds into the wild by 2016. In 2016, Jatayu Conservation Breeding Centre, Pinjore released captive bred vultures into the wild as part of Asia's first vulture re introduction program. Small numbers of birds have bred across peninsular India, in Karnataka and Tamil Nadu. Three more breeding centers have been setup in the Indian states of West Bengal, Assam and Madhya Pradesh in addition to four smaller facilities in collaboration with zoos.
Мәдени және экономикалық маңызы
Үндістанның құстандары көбінесе дұрыс түсінілмейді, олардан қорқады және оларды негізінен өліктермен қоректену әдеттеріне байланысты төмен жаратылыстар деп есептейді. Олар түйінді түр ретінде маңызды экологиялық рөл атқарады және тиімді тазалаушылар болып табылады. Үндістан субконтинентінде, мүйізді малдың саны көп және өлекселерді өртеу және өңдеуге мүмкіндіктер шектеулі болғандықтан, құстандар өліктерді тиімді түрде тазалап, денсаулыққа пайда әкеледі және экономикалық шығындарды үнемдейді. Жатайю – индуист эпосы Рамаянадағы құс немесе құстанның кейпіндегі жартылай құдай. Үндістандағы парсы халқы денелерді "Тыныштық мұнарасы" деп аталатын биік мұнараларда ашық қалдырады, осылайша құстандардың олармен қоректенуіне мүмкіндік береді.
Indian vultures are often misunderstood, feared and considered as lowly creatures largely due to their eating habits of feeding on carrion. They play a key ecological role as a keystone species and serve as effective scavengers. In the Indian subcontinent, where there is a large population of cattle and few facilities for incineration and carcass processing, vultures effectively clean up the carcasses offering health benefits and save economical costs. Jatayu is a demigod in the Hindu epic Ramayana, who has the form of either an eagle or a vulture. The people of Parsi community in India leave the dead bodies exposed in high towers called Tower of Silence in order for the vultures to feed.