Кіріспе
Американдық кинорежиссер және сценарист Хал Хартли. Ол "Нәзік шындық", "Сенім", "Жай ғана адамдар", "Әуесқой" және "Генри Ақылсыз" фильмдерімен танымал, олардың ерекшелігі – бейжай юмор және философиялық диалогтарды айтатын ерекше кейіпкерлер. Оның фильмдері Адриен Шелли, Эди Фалько, Джеймс Урбаняк, Мартин Донован, Карен Силлас және Элина Лёвенхоун сияқты көптеген актерлердің мансабына жол ашты. Хартли өзінің "Нед Рифл" атты псевдонимін қолданып, өз фильмдеріне жиі музыка жасайды, ал оның саундтректерінде Sonic Youth, Yo La Tengo және PJ Harvey-дің музыкасы жиі орын алады.
Hal Hartley He is best known for his films The Unbelievable Truth, Trust, Simple Men, Amateur and Henry Fool, which are notable for deadpan humour and offbeat characters quoting philosophical dialogue. His films provided a career launch for a number of actors, including Adrienne Shelly, Edie Falco, James Urbaniak, Martin Donovan, Karen Sillas and Elina Löwensohn. Hartley frequently scores his own films using his pseudonym Ned Rifle, and his soundtracks regularly feature music by Sonic Youth, Yo La Tengo and PJ Harvey.
Ерте өмір
Хартли Нью-Йорк штатының Линденхерст қаласында теміршінің ұлы болып дүниеге келді. Ол ерте кезден сурет салуға қызығушылық танытып, Бостон қаласындағы Массачусетс өнер колледжінде өнерді оқыды және киноға деген қызығушылығы артып дамыды. 1980 жылы Нью-Йорктегі Нью-Йорк мемлекеттік университетінің кино бағдарламасына қабылданды, онда ол өзінің толық метражды фильмдерінде осымен жұмыс істейтін техникалық мамандар мен актерлердің ядролық тобымен, соның ішінде тұрақты операторы Майкл Спиллермен танысты.
Алғашқы көркем фильмдер
Хартли 1988 жылы «Сенімсіз шындық» фильмін түсірді. Ол туған жері Лонг-Айлендте шағын бюджетпен түсірілген, Лонг-Айленд қалашығының жасөспірім қызының (Адрианна Шелли ойнады, кейін Хартлидің тұрақты актрисасы болды) қылмыстық өтілі бар әдемі механикке (Роберт Джон Бёрк, сондай-ақ Хартлидің тұрақты актерлерінің бірі) ғашық болу туралы әдеттен тыс махаббат тарихы болды. Сценарийде Хартлидің айрықша белгілері – кеудесіз юмор, ерекше, жайсыз, үнсіздікке толы диалогтар, өмірдің мәні туралы философиялық сұрақтар қоятын кейіпкерлер, актерлік шеберлік, хореография және камера қозғалысының стилизациясы жиналған. Фильм жағымды пікірлер алды және 1990 жылғы Санденс кинофестивалінде Бас жүлдеге ие болды, Хартлиді өркендеп келе жатқан тәуелсіз кино өнер қозғалысының ерекше жаңа дарыны ретінде таныстырды. «Trust» (1990) фильмі «Сенімсіз шындық» фильмімен ұқсас тақырыптар мен стильді ұстанды, Лонг-Айлендтегі жасөспірім (Адрианна Шелли) құпия компьютер жөндеушісімен (Мартин Донован, Хартлидің тағы бір тұрақты актерлерінің бірі) күрделі романтикалық қарым-қатынас құрады. «Trust» 1991 жылғы Санденс кинофестивалінде Уолдо Солт сценарийі үшін жүлде жеңіп алды. Содан кейін Хартли «Surviving Desire» (1991) атты қысқаметражды фильмін түсірді, ол колледж профессорының (Донован) студентке (Мэри Б. Уорд) жасаған махаббаты туралы романтикалық комедия. «Simple Men» (1992) фильмі, анархист әкесін іздеу үшін қайта қосылған екі бауырдың (Бёрк пен Билл Сейдж ойнады) және шағын қалада екі әйелмен (Карен Силлас пен Элина Лёвенхон) кездесуі туралы драма, 1992 жылғы Канн кинофестивалінде көрсетілді. «Amateur» (1994) фильмі Хартли үшін жаңа кезең болды, ол мұңды тақырыптарды зерттеді. «Метафизикалық триллер» деп сипатталған фильмде Изабель Хупперт порнографиялық әдебиет жазуға тырысатын бұрынғы монах рөлінде ойнады, ол амнезиядан зардап шегетін Томаспен (Мартин Донован) және Томас әйелі, порножұлдыз Софиямен (Элина Лёвенхон) кездеседі, ол Томас бұрынғы зорлық-зомбылық жасаған қылмыскер және порнограф екенін ашады. Хартли «Flirt» (1995) фильмін 1993 жылы түсірген осы аттас қысқаметражды фильмінің жалғасы ретінде жасады. Фильмде әртүрлі қалалардағы (Нью-Йорк, Берлин және Токио) романтикалық қарым-қатынастарға қатысқан үш кейіпкердің тарихы көрсетілген, әр оқиғада бірдей диалог қолданылған. Фильмде Хартлидің тұрақты актерлері – Билл Сейдж, Паркер Пози, Мартин Донован, Дуайт Ивелл және 1996 жылы Хартли үйленген жапон актрисасы Михо Никаидо ойнады.
Кейінгі еңбектері
Хартли өзінің ең үлкен коммерциялық және сындық табысына «Генри Фул» (1997) фильмімен қол жеткізді. Бұл – кататониялық қоқыс жинаушы Саймон Грим (Джеймс Урбаняк) және оның қарындасы Фэй (Паркер Пози) туралы комикалық драма. Олар Генри Фулмен (Томас Джей Райан) танысады, ол Симонды жазуға шабыттандыратын, ал Фэй мен оның депрессияға ұшыраған анасын (Мария Портер) әуе соғатын бостандық сүйгіш және болашақ романист. Фильм жағымды пікірлер алды және 1998 жылғы Канн кинофестивалінде бақ сынады, онда Хартли үздік сценарий сыйлығын жеңіп алды. Хартли 2000 жылды тойлауға арналған француз телеарнасы қаржылаған фильмдер сериясына американдық үлесін қосуға шақырылды. Оның «Өмір кітабы» (1998) атты қара комедиясы толығымен 1998 жылы Нью-Йоркте цифрлық бейнеге түсірілді. Сюжет бойынша, Иса (Мартин Донован) 2000 жылдың қарсаңында Жерге оралып, Апокалипсис басталатын «Өмір кітабын» (Apple Mac ноутбугінде сақталған) ашуға тырысады. Кейбір дереккөздерде Уильям Берроуздың кейіпкері бар делінгенімен, Хартлинің сөзіне сенсек, бұл фильмнің продюсері Берроузды еліктеген кадр ғана (сонымен қатар Берроуз өткен жылы қайтыс болған еді). Фильм француз телеарнасынан көрсетілді және кинотеатрларда шектеулі көрсетімге шықты. Хартлидің келесі фильмі «Мұндай нәрсе жоқ» (No Such Thing, 2001) – Исландияда күйеуі жындылардың бірінен қаза тапқан журналист Бейатристің (Сара Полли) тарихы. Бейатристің редакторы (Хелен Миррен) оған Исландияға барып, сезімтал философ – монстрмен (Роберт Джон Бёрк) сұхбат алуды тапсырады. Фильмде сондай-ақ Жюли Кристи монстрдың ісіне көңіл бөлетін дәрігер рөлінде ойнайды. Фильм 2001 жылғы Канн кинофестивалінде «Un Certain Regard» бөлімінде көрсетілді. «Дүйсенбіден келген қыз» (The Girl from Monday, 2005) Нью-Йорк пен Пуэрто-Рикода түсірілді. Бұл болашақтағы антиутопиялық әлемдегі оқиға, онда адамдар жыныстық қатынастарын экономикалық операция ретінде тіркеуге және осылайша тұтыну қабілетін арттыруға ынталандырылады. Фильмде Билл Сейдж, Сабрина Ллойд және Татьяна Абракос ойнайды. Ол 2005 жылғы Санденс кинофестивалінде көрсетілді және кинотеатрларда шектеулі көрсетімге шықты, көбінесе жағымсыз пікірлер алды. 2005 жылдың соңында Хартли Нью-Йорктан Берлинге көшіп, «Генри Фулдың» жалғасы ретінде «Фэй Гримді» дайындауға кірісті. Паркер Пози, Джеймс Урбаняк және Томас Джей Райан «Генри Фулдан» таныс рөлдерін қайталап ойнаған бұл фильм – ЦРУ агентінің (Джефф Голдблум) Генриге (қазір іздеуде) тиесілі дептерлерді табуға мәжбүрлейтін комедиялық драма. Фильм 2006 жылы Берлин, Париж және Стамбул қалаларында түсірілді және 2006 жылғы Торонто халықаралық кинофестивалінде көрсетілді. 2007 жылы кинотеатрларда шектеулі көрсетімге шықты және әртүрлі пікірлер алды. 1999 жылдан бері Хартлидің фильмдері көбінесе цифрлық камералармен түсіріледі, оның ішінде «Өмір кітабы», «Дүйсенбіден келген қыз», «Фэй Грим» және «Арада» (Meanwhile, 2011) фильмдері, сондай-ақ оның қысқаметражды фильмдері. Оның цифрлық эстетикасы 1990 жылдардағы стильден едәуір өзгеше. Майкл Спиллер 35 мм-лік пленкада түсірген фильмдері (суреттің нашарлауы, өте төмен жапқыш жылдамдықтан туындайды, тоңазытқыш кадрлардың қолданылуы және түстер мен қара-ақ түсті кадрлар арасындағы ауысулар) 1990 жылдардың басындағы Лонг-Айленд фильмдерінің ақылсызданған түстерінен және тікелей операторлық жұмысынан да айқын ажыратады. «Арада» фильмінің әлемдік премьерасы 2011 жылдың 29 қарашасында Польшаның Бидгощ қаласында өткен Camerimage фестивалінде өтті. Бір сағаттық фильм 2012 жылы Kickstarter сайты арқылы Хартли ұйымдастырған сәтті қаржы жинау кампаниясынан кейін DVD форматында жарық көрді. 2013 жылдың қарашасында Хартли «Генри Фул» және «Фэй Грим» трилогиясын аяқтаған «Нед Рифл» фильміне Kickstarter арқылы қаржы бөлді. Фильм 2014 жылдың 7 қыркүйегінде Торонто халықаралық кинофестивалінде көрсетілді. 2015 жылдан 2017 жылға дейін Хартли «Red Oaks» телесериалының сегіз эпизодын режиссерлік етті.
Қысқа метражды фильмдер
Оның толық метражды фильмдерінен өзге, Хартли көптеген қысқаметражды фильмдер жасаған, олардың көпшілігі жиналып, DVD антологияларында қайта жарық көрді.
Театр
Хартлидің "Жоқ, көп ұзамай" атты сахналық пьесасы, Техас штатының Уэко қаласындағы Дэвидтер тобы деп белгілі діни қауым мен АҚШ федералды үкіметі арасындағы қақтығысты бейнелейтін драма, алғаш рет Зальцбург фестивалінде, кейін сол жылы Антверпенде сахналанды. 2001 жылы АҚШ-та да қойылды.
Марапаттар
1996 жылы Хартли Француз Республикасының Өнер және әдебиет орденінің кавалері атанды. 2001 жылдан 2004 жылға дейін Хартли Гарвард университетінде қонақ лекторы болып жұмыс істегенмен қатар, «No Such Thing» журналын редакциялады, «The Girl from Monday» фильмін түсірді және «Fay Grim» сценарийін жазды. 2004 жылдың соңында Хартли Берлиндегі Америка академиясынан стипендия алды, онда француз педагогы және қоғамдық қайраткер Симон Вейльдің өміріне арналған ірі жобаға қатысты зерттеулер жүргізді.
Жеке өмір
1996 жылы Хартли өзінің "Флирт" фильмінің жұлдызы болған жапон бишісі және актрисасы Михо Никаидоға үйленді.