Нил ЛаБют: Американдық драматург және режиссердің өмірбаяны

Кіріспе

Американдық жазушы және режиссер (1963 жылы туған)

Нил Н. Лабут (19 наурыз 1963 жылы туған) – американдық драматург, кинорежиссер және сценарист. Ол ең көп танылған туындысы – ол жазған және кейін фильмге бейімдеген «Ирлер арасында» (1997) фильмі. Бұл фильм «Санденс» кинофестивалінде, «Independent Spirit» сыйлығында және «Нью-Йорк киносыншылары шеңберінен» жүлде алды. Ол «Дөңгелектер мен көршілер» (1998), «Иелену» (2002) (А.С.Байаттың романы негізінде), «Нәрсенің формасы» (2003) (осы аттас пьесасы бойынша), «Тоқылған адам» (2006), «Жұмыр таң» (2013) және «Лақтырылған демалыс» (2015) фильмдерін жазып, режиссерлік еткен. Ол «Кереметті Бетти» (2000), «Көлдік терраса» (2008) және «Қош сау бол, өлім» (2010) фильмдерін де режиссерлік еткен. Лабут «Билли және Билли» телесериалын жасап, барлық бөлімдерін өзі жазып, режиссерлік еткен. Ол сондай-ақ «Ван Хельсинг» телесериалының авторы. Жақында ол Netflix-тің «The I Land» сериалын атқарушы өндіруші, қоса режиссер және сценарист ретінде қатысқан. Ол сондай-ақ «Тозақтағы дөңгелек» және «Миллиардтар» сериалдарының бірнеше бөлімін режиссерлік еткен.

Ерте өмір

ЛаБут Мичиган штатының Детройт қаласында, аурухана тікелей қабылдау қызметкері Мариан мен қашықтықтан жүк тасымалдайтын жүргізуші Ричард ЛаБуттың ұлы ретінде дүниеге келді. Ол Вашингтон штатының Спокан қаласында өсті. Бригам Янг университетінде (BYU) театр мамандығын оқыды, онда Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуіне (LDS Church) қосылды. BYU-да ол кейіннен өзінің бірнеше фильмдерінде басты рөлдерді ойнаған актер Аарон Экхартпен танысты. Ол консервативті діни университетке қалыптыдан тыс көрінетін пьесаларды қойды, олардың кейбіреулері премьерадан кейін жабылды. Дегенмен, ол BYU театр бөлімінің жылдық марапаттауында «ең перспективті студент-драматург» деп танылды. ЛаБут Канзас университетінде және Нью-Йорк университетінде аспирантураны бітірді. Оның кино индустриясына деген қызығушылығы 1964 жылғы «Жұмсақ тері» (La Peau Douce) фильмін көргеннен кейін пайда болды, режиссер Роберт К. Эльдерге 2011 жылғы «Менің өмірімді өзгертетін фильм» сұхбатында айтқандай. «Бұл мені ертерек кезде «Мен де сондай фильм түсіре аламын» деген ойға жетеледі. Мен камераны жақсы көре бермеймін, тіпті адамдық жағына осылай қызығушылық танытпаймын. Менің ойымша, бұл фильм өте қарапайым түрде «Мұндай фильмде оқиғаны адамдық тұрғыдан айтуға болады» дегенді көрсетеді. Осылайша, мен «Мен мұны істей аламын, мен осындай оқиғаларды осылай айтқым келеді» деп ойладым. Сондықтан ол мен үшін қарапайымдылығымен немесе сырттай қарапайым болғанымен өзгертті. 1993 жылы ол «In the Company of Men» пьесасының премьерасын өткізу үшін BYU-ға оралды, осы пьесасы үшін Мормон әдебиеті қауымдастығынан марапат алды. 1990-жылдардың басында Индиана штатының Форт-Уэйн қаласындағы IPFW-де драма және кино сабақтарын оқытты, онда ол пьесаны бейімдеп, фильмге түсірді, түсірілімге екі апта кетіп, құны 25 000 доллар болды, осылайша ол фильм режиссері ретінде мансабын бастады. Фильм Санденс кинофестивалінде «Фильм жасаушылар» жүлдесін жеңіп алды, сондай-ақ Деовиль кинофестивалінде, Independent Spirit Awards, Салоники кинофестивалінде, Техас киносыншылары сыйлығында және Нью-Йорк киносыншылары шеңберінде маңызды жүлделер мен номинациялар алды. «Ерлер компаниясында» екі бизнесмен (оның біреуін Экхарт ойнайды) қатыгездікпен бір әйелге сүйісіп, оны эмоционалды түрде қинауды жоспарлайды. Оның келесі фильмі «Дұстарыңыз бен көршілеріңіз» (1998) Экхарт пен Бен Стиллер сияқты актерлердің қатысуымен, үлкен қаладағы үш йупи отбасының жеке өмірін бейнелегені үшін R рейтингісін алды. Оның «Баш: соңғы күнгі пьесалар» пьесасы үш қысқа пьесадан тұрады («Оремдегі Ифигения», «Қасиеттілердің тобы», «Медея Редукс»), онда жақсы соңғы күнгі қасиеттілер алаңдататын және зорлық-зомбылық көрсетіп жатады. Осы пьеса оның LDS шіркеуінен шеттетілуіне (яғни, шіркеу мүшелігінің кейбір құқықтарын жоғалтуына, бірақ қауымнан шығарылмауына) әкелді. Ол содан бері LDS шіркеуінен ресми түрде шығып кетті.

LaBute was born in Detroit, Michigan, the son of Marian, a hospital receptionist, and Richard LaBute, a long haul truck driver. and was raised in Spokane, Washington. He studied theater at Brigham Young University (BYU), where he joined the Church of Jesus Christ of Latter day Saints (LDS Church). At BYU, he also met actor Aaron Eckhart, who would later play leading roles in several of his films. He produced a number of plays that pushed the envelope of what was acceptable at the conservative religious university, some of which were shut down after their premieres. However, he also was honored as one of the "most promising undergraduate playwrights" at the BYU theater department's annual awards. Labute did graduate work at the University of Kansas, New York University, His interest in the film industry came with a viewing of The Soft Skin (La Peau Douce 1964), said the director to Robert K. Elder in a 2011 interview for The Film That Changed My Life. It exposed me, probably in the earliest way, to "Hey, I could do that." I've never been one to love the camera or even to be as drawn to it as I am to the human aspect of it, and I think it was a film that speaks in a very simple way of here's a way that you can tell a story on film in human terms. It was the kind of film that made me go, "I could do this; I want to tell stories that are like this and told in this way." And so it was altering for me in that way, in its simplicity or deceptive simplicity. In 1993, he returned to BYU to premiere his play In the Company of Men, for which he received an award from the Association for Mormon Letters. He taught drama and film at IPFW in Fort Wayne, Indiana, in the early 1990s where he adapted and filmed the play, shot over two weeks and costing $25,000, beginning his career as a film director. The film won the Filmmakers Trophy at the Sundance Film Festival, and major awards and nominations at the Deauville Film Festival, the Independent Spirit Awards, the Thessaloniki Film Festival, the Society of Texas Film Critics Awards and the New York Film Critics Circle. In the Company of Men portrays two businessmen (one played by Eckhart) cruelly plotting to romance and emotionally destroy a deaf woman. His next film Your Friends & Neighbors (1998), with an ensemble cast including Eckhart and Ben Stiller, earned an R rating for its portrayal of the sex lives of three yuppie couples in the big city. His play Bash: Latter Day Plays is a set of three short plays (Iphigenia in Orem, A Gaggle of Saints, and Medea Redux) depicting essentially good Latter day Saints doing disturbing and violent things. This play resulted in his being disfellowshipped from the LDS Church (i. e., losing some privileges of church membership without being excommunicated). He has since formally left the LDS Church.

ХХІ ғасырдың басында

2001 жылы Лабут «Нәрселердің пішіні» пьесасын жазып, режиссерлік етті, оның премьерасы Лондонда өтті, онда киноактерлер Пол Радд пен Рейчел Вайс қатысты. 2003 жылы пьеса актер құрамы мен режиссері өзгеріссіз фильмге айналды. Американың орталық-батысындағы шағын университет қаласында өтетін бұл туынды төрт жас студенттің бір-біріне эмоционалды және романтикалық қарым-қатынасқа түсуіне, өнердің мәні мен махаббат үшін адам неге бара алатыны туралы сұрақтарды көтереді. Вайс кейіпкері Радд кейіпкерін өзін өзгертуге, оған ұнау үшін достарын тастауға итермелейді. Ол тіпті оған ғашық болғанын көрсетіп, үйлену ұсынысын қабылдайды, бірақ кейін ол оны көрермендер алдында аяусыз жалақтап, қорлайды, оның өзі үшін «дипломдық жоба» болғанын мәлімдейді. 2001 жылы Лабут пен продюсер Гейл Мутрукс «Pretty Pictures» фирмасын құрды, олар «USA Films» компаниясымен алғашқы келісімге қол жеткізді. Лабуттың 2002 жылғы «Мерси Сит» пьесасы 2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылға жауап ретінде жазылған театрлық туынды болды. Оқиға 12 қыркүйекте Дүниежүзілік сауда орталығында жұмыс істеген, бірақ 2001 жылғы теракті кезінде сүйіктісімен бірге кеңседе болмаған ер адам туралы айтады. Оның отбасы оның мұнаралардың құлауы кезінде қаза тапқанына сенеді деп күтеді, сондықтан ол осы трагедияны пайдаланып, сүйіктісімен жаңа өмір бастауды жоспарлайды. Лив Шрайбер мен Сигурни Уивер қатысқан бұл пьеса коммерциялық және сындық тұрғыдан сәтті болды. «Мерси Сит» пьесасын «саяси театр» деп атауға тартынса да, Лабут: «Мен осы пьесаны басылған кіріспеде біз жақын деп санайтын адамдарға қарсы жасаған эмоционалдық терроризм деп атаймын» деді. Ол осы басылымды Дэвид Хейрге арнады, оның «тура, ойлы, терең зерттеу жұмысына» жауап ретінде. Оның келесі пьесасы «Әдемі болудың себептері» 2008 жылдың 14 мамырынан 5 шілдесіне дейін Бродвейден тыс, Люсиль Лортель театрында MCC театрының қойылымында ойнатылды. 2009 жылы пьеса Бродвейге шықты, 13 наурыздан бастап Лицеум театрында алдын ала көрсетілімдер өтті, ал 2 сәуірде ресми ашылуы болды. Пьеса 2009 жылы үш «Тони» сыйлығына ие болды, оның ішінде «Үздік пьеса», «Пьесадағы үздік актер» (Томас Садоски) және «Пьесадағы үздік әйел актер» (Марин Ирландия) номинациялары бар, бірақ ешқандай санатта жеңіске жетпеді. 14 маусымда спектакльдің соңғы көрсетілімі өтті. 2013 жылдың наурыз айында пьеса Сан-Францискодағы Playhouse театрында қойылды.

In 2001, LaBute wrote and directed the play The Shape of Things, which premièred in London, featuring film actors Paul Rudd and Rachel Weisz. It was turned into a film in 2003 with the same cast and director. Set in a small university town in the American Midwest, it focuses on four young students who become emotionally and romantically involved with each other, questioning the nature of art and the lengths to which people will go for love. Weisz's character manipulates Rudd's character into changing everything about himself and discarding his friends in order to become more attractive to her. She even pretends to fall in love with him, prompting an offer of marriage, whereupon she cruelly exposes and humiliates him before an audience, announcing that he has simply been an "art project" for her MFA thesis. In 2001, LaBute and producer Gail Mutrux founded the Pretty Pictures firm, with a first look deal at USA Films. LaBute's 2002 play The Mercy Seat was a theatrical response to the September 11, 2001, attacks. Set on September 12, it concerns a man who worked at the World Trade Center but was away from the office during the infamous 2001 terrorist attack – with his mistress. Expecting that his family believes that he was killed in the towers' collapse, he contemplates using the tragedy to run away and start a new life with his lover. Starring Liev Schreiber and Sigourney Weaver, the play was a commercial and critical success. While hesitant to term The Mercy Seat "political theater", Labute said, "I refer to this play in the printed introduction as a kind of emotional terrorism that we wage on those we profess to love." He dedicated this edition to David Hare, in response to Hare's "straightforward, thoughtful, probing work". His next play, Reasons to Be Pretty, played Off Broadway from May 14 to July 5, 2008, in a production by MCC Theater at the Lucille Lortel Theatre. It went on Broadway in 2009, with previews at the Lyceum Theatre beginning March 13, and its opening on April 2. The play was nominated for three 2009 Tony Awards, including Best Play, Best Leading Actor in a Play (Thomas Sadoski), and Best Featured Actress in a Play (Marin Ireland), but did not win in any category. The production's final performance was on June 14. In March 2013, the play was mounted at the San Francisco Playhouse.

2010 жылдан қазіргі уақытқа дейін

2010 жылы Лабут 2007 жылы шыққан британдық фильмнің қайта түсірілімі – "Жылақыда өлім" фильмін режиссерлік етті. Сценарийін Дин Крейг жазды (оның ішінде түпнұсқа сценарийдің авторы да ол) және басты рөлде Крис Рок ойнады. Он жылдық бойында оның жаңа туындыларын жасаумен қатар, бұрынғы туындылары да сахналады. 2010 жылдың 7 сәуірінен 6 маусымына дейін Чикаго Шекспир театрында қойылған Уильям Шекспирдің "Широпайдың қолға үйретуі" пьесасы үшін жаңа сахналар мен кіріспе жазды. Лабут классикалық пьесаны ашық метатеатрлық тұрғыдан бейнеледі, сонымен қатар лесбияндық махаббат желісін қосты. Оның "The Unimaginable" атты қысқа пьесасы 2010 жылдың 12-31 қазанында Лондондағы Саутварк плейхауста "Terror 2010" маусымы аясында көрсетілді. Лабуттың алғашқы пьесасы "Троблингтік уақыт үшін лас әңгіме" (1989), бардағы екі қарапайым кейіпкер арасындағы өткір диалогтардан тұратын туынды, 2010 жылдың 3-5 маусымында MCC Театры тарапынан MCC Playwrights' Coalition және жаңа туындыларды дамытуға деген міндеттемесінің арқасында сахналады. Лабут оқуды да режиссерлік етті. Нью-Йорктегі Вестсайд би жобасында алғаш көрсетілгенде, көрермендердің бірі "Жазушыны өлтіріңдер!" деп айқай салған екен. "Түн ортасы" пьесасы 2010 жылдың 28 қазанында Лусилл Лортел театрында, Бродвейден тыс жерде MCC Театрының қойылымында көрсетілді. 2011 жылы Лос-Анджелестегі Геффен театрында Жо Боннидің режиссерлігімен 25 қаңтарда алдын ала көрсетіліп, 2 ақпанда ашылды. Ол 6 наурызға дейін жалғасты. Онда Трейси Чимо, Дэвид Дучонни, Джон Эрл Джелкс және Аманда Пит ойнады. Лабут Буш театрының 2011 жылғы "Алпыс алты кітап" жобасына қатысып, үшін Король Джеймс Киелі кітабының бір кітабына негізделген туынды жазды. 2012 жылы ол Чикагодағы дүкен-театр компаниясы, Профиль театрына тұрақты суретші ретінде қосылды. "The Way We Get By" пьесасы 2015 жылдың 19 мамырында Екінші сахна театрында Бродвейден тыс сахналады, басты рөлдерде Аманда Сейфрид және Томас Садоски ойнады, режиссері Ли Сильверман болды. LaBute New Theatre Festival – Уильям Рот пен Сент-Луис актерлер студиясы әр жазда Газлайт театрында және әр қыста Нью-Йорктегі 59E59 көше театрларында шығаратын әлемдік премьералық бір актілік пьесалар фестивалі. 2013 жылы "Some Girl(s)" фильмін Дейзи фон Шерлер Майер режиссерлік етті, сценарийін Лабут 2005 жылғы пьесасынан бейімдеді. Screen Comment журналының Сэм Вайсбергпен сұхбатында ол: "Менің театрдағы материалдарымды көптеген режиссерлер қойды, бірақ менің жұмысымды киноға түсірген ешкім жоқ. Олар не әкелерін білгім келді. Материалға құрметпен қарап, сонымен қатар шығармашылықпен жасай алатын сенімді визуалды, интеллектуалды және эмоционалды режиссердің болуы керемет болды" деді. 2016 жылдың тамызында Ютадағы Шекспир фестивалі Юта штатының Седар-Сити қаласында Лабуттың "Жалғыздықпен қалай күресу керек" пьесасының алдын ала көрсетілімін жасады және 2017 жылғы жазғы маусымда пьесаны сахналауға ниетті екенін мәлімдеді. 2018 жылдың ақпан айында MCC Театры онымен ынтымақтастығын тоқтатты, осылайша оның резидент драматург лауазымына және оның келесі пьесасы "Reasons to Be Pretty Happy" пьесасын жазғы маусымда сахналау жоспарларына нүке салды. MCC Театрының атқарушы директоры Блейк Уэст: "Біз жұмыс істейтін барлық адам үшін құрметті және кәсіби жұмыс ортасын құруға және сақтауға міндеттенеміз" деді. 2018 жылдың қыркүйегінде Netflix ғылыми-фантастикалық мини-сериал "The I Land" өндірісіне тапсырыс бергені хабарланды. Лабут мини-сериалдың шоураннері және атқарушы продюсері ретінде танымал. Мини-сериалдың премьерасы 2019 жылдың 12 қыркүйегінде өтті.

In 2010, LaBute directed Death at a Funeral, a remake of a 2007 British film of the same name. It was written by Dean Craig (who also wrote the original screenplay) and starred Chris Rock. Throughout the decade, various productions of his existing works were mounted as he continued to produce new material. He wrote new scenes and an introduction for the Chicago Shakespeare Theater production of The Taming of the Shrew by William Shakespeare which ran from April 7 to June 6, 2010. LaBute framed the classic play in overtly metatheatrical terms, adding a lesbian romance subplot. His short play, The Unimaginable, premiered as part of the Terror 2010 season at the Southwark Playhouse in London, October 12–31, 2010. LaBute's first produced play, Filthy Talk for Troubled Times (1989), which was a series of biting exchanges between two "everyman" characters in a bar, was staged from June 3–5, 2010, by MCC Theater as a benefit for MCC's Playwrights' Coalition and their commitment to developing new work. LaBute also directed the reading. Originally when it premiered in New York City at the Westside Dance Project, "[legend] has it that one unimpressed member of the audience shouted: "Kill the playwright!"" The Break of Noon premiered Off Broadway at the Lucille Lortel Theatre in an MCC Theater production on October 28, 2010 (previews), running to December 22, 2010. The play then opened in 2011 in Los Angeles at the Geffen Theater, again directed by Jo Bonney, with January 25 preview and opening on February 2. It ran through March 6. It featured Tracee Chimo, David Duchovny, John Earl Jelks, and Amanda Peet. LaBute took part in the Bush Theatre's 2011 project Sixty Six Books, for which he wrote a piece based upon a book of the King James Bible. In 2012, he joined the Chicago based storefront theatre company, Profiles Theatre as a Resident Artist. The Way We Get By opened Off Broadway at the Second Stage Theatre on May 19, 2015, starring Amanda Seyfried and Thomas Sadoski, with direction by Leigh Silverman. The LaBute New Theater Festival is a festival of world premiere one act plays that is produced by William Roth and St. Louis Actors' Studio each summer at their Gaslight Theater and each winter at 59E59 street theaters in New York. In 2013, Some Girl(s) was directed by Daisy von Scherler Mayer, with the screenplay adapted by Labute's from his 2005 play. In an interview with Screen Comment's Sam Weisberg, he said: "I have had a lot of people direct my material for the theater, but I haven't had anyone do my work on film. I was excited by what would be brought to it. It was great to have someone else in there that you could trust visually and intellectually and emotionally to make something that was respectful of the material but also creative." In August 2016, the Utah Shakespeare Festival produced a preview of LaBute's play How to Fight Loneliness in Cedar City, Utah, and announced its intention to stage the play during its 2017 summer season. In February 2018, MCC Theater terminated its relationship with him ending his place as their playwright in residence and their plans to produce his next play Reasons to Be Pretty Happy in the summer. Blake West, MCC Theater's executive director, said, “We’re committed to creating and maintaining a respectful and professional work environment for everyone we work with.” In September 2018, it was announced that Netflix had given order for the production of the science fiction miniseries The I Land. LaBute is credited as the showrunner and executive producer of the miniseries. The miniseries premiered on September 12, 2019.

Сыни жауап

Сыншылар оның пьесаларын адамға деген жеккөрушілік көзқараспен қарастырды. Роб Вайнерт Кендт The Village Voice басылымында Лабутті "Америка театр сахнасының биліктегі мизантропы" деп атады. "Нью-Йорк Таймс" газеті "Сенің достарың мен көршілерің" фильмі жарық көрген кезде сыншылар оны мизантроп деп атағанын хабарлады, себебі фильмнің сюжеті мен кейіпкерлері күшті жеккөрушілік сипаттамаға ие болды. 2008 жылғы мамырда Ұлыбританияның "Индепендент" газеті оны "Американың ең көрнекті мизантропы" деп атады. "Адамдар компаниясында", "Сенің достарың мен көршілерің" және "Нәрселердің формасы" фильмдеріндегі сюжеттің жеккөрушілік тонды екенін айта отырып, киносыншы Дэниел Киммель Лабуттың туындыларындағы бір үрдісті анықтады: осы үш фильмнің жағымсыз, басты антагонистері өтірік айту, құлқылау және жамандықтарынан құтылып, басқа кейіпкерлерден жоғары тұрып, осы оқиғалардың нағыз жеңімпаздарына айналады. Ол: "Нил Лабут – адамгершілікке қарсы тұратын адам, ол осы әлемде тек қатыгез және зұлым адамдар ғана басқаларды пайдаланып, зорлап өмір сүре алады деп санайды" деп келтірді. "Адамдар компаниясында" фильмі жарық көргеннен кейін сыншылар оны әйелдерге жеккөруші деп атады.

Жеке өмір

2016 жылы ЛаБют актриса Джиа Кроватинге үйленді.

Құрметтер

2013 жылы ЛаБют Америка өнер және әдебиет академиясының әдебиет саласындағы өнер және әдебиет сыйлығының лауреаты атанды. 2023 жылы ЛаБют Халықаралық театр көшбасшылары қауымдастығының (IATL) мүшесі болды.

Стиль

Лабуттың стилі тілге өте мән береді. Оның туындылары қысқа, ырғақты және күнделікті сөйлеу тіліне жақын. Оның стилі сүйікті драматургтерінің бірі – Дэвид Маметтің стилімен ұқсас. Лабут Маметпен гендерлік қатынастар, саяси тұрғыдан дұрыстық және еркектік сияқты ортақ тақырыптарды да бөліседі.