Кіріспе
Ритмикалық гимнастика – спорттың бір түрі. Гимнасттар еденде шеңбер, доп, таяқ, лента және арқан сияқты құралдармен өнер көрсетеді. Бұл спорт гимнастика, би және дене шынықтыру элементтерін үйлестіреді; гимнасттардың күшті, икемді, епті, шапшаң және үйлесімді болуы қажет. Ол «гармониялық гимнастиканы» дамытты, бұл 19 ғасырдың соңында американдық әйелдерге дене шынықтырумен және өзіндік өрнек берумен, әсіресе бимен айналысуға мүмкіндік берді. Степбинс орта және жоғарғы таптағы әйелдер үшін қабылдануы мүмкін тәжірибелердің, негіздемелердің және үлгілердің негізін қалады. 1880 жылдары Швейцариялық Эмиль Жак-Далькроз музыканттар мен бишілерге арналған «евритмика» деп аталатын физикалық жаттығулардың бір түрін жасады. Француз Жорж Демен музыкамен үйлесетін жаттығуларды ойлап тапты, олар дене қимылының әдемілігін, бұлшықеттердің икемділігін және дұрыс осал күйді дамытуға арналған. Бұл стильдер 1900 жылдар шамасында шведтік ритмикалық гимнастика мектебінде біріктірілді, кейіннен Финляндиядан би элементтері қосылды. Осы кезеңде Эстониялық Эрнст Идла әрбір қимылдың қиындық деңгейін белгіледі. 1929 жылы Хинрих Медау Берлинде «Медау мектебін» құрды, ол «заманауи гимнастика» бойынша гимнасттарды даярлауға және құралдарды қолдануды жетілдіруге бағытталған. Ритмикалық гимнастикада жарыс 1940 жылдары КСРО-да басталды. FIG 1961 жылы бұл спорт түрін ресми түрде мойындады, алдымен «заманауи гимнастика» деп, содан кейін «спорттық гимнастика» және, ақырында, «ритмикалық гимнастика» деп атады. Жеке спортшылар арасындағы алғашқы әлем чемпионаты 1963 жылы Будапештте өтті. 1967 жылы Данияның Копенгаген қаласында топтық жарыстар осы деңгейде енгізілді. Ритмикалық гимнастика 1984 жылы Лос-Анджелесте өткен жазғы Олимпиада ойындарының бағдарламасына жеке көпсайыс түрінде қосылды. Алайда, Шығыс блогының көптеген елдері мен федерациялары КСРО-ның талабы бойынша Олимпиаданы бойкоттауға мәжбүр болды, бұл 1980 жылғы Мәскеуде өткен жазғы Олимпиада ойындарында АҚШ-тың көптеген елдерге таңған бойкотына ұқсас жағдайды тудырды. Канадалық Лори Фунг Олимпиада алтынын жеңіп алған алғашқы ритмикалық гимнаст атанды. Топтық жарыстар 1996 жылы Атлантада өткен жазғы Олимпиада ойындарына қосылды. Испания құрамасы, құрамында Эстела Хименес, Марта Балдо, Нурия Кабаниллас, Лорена Гурендес, Эстибализ Мартинес және Тания Ламарка болған командасы, жаңа жарыстың алғашқы алтын медалін жеңіп алды.
Rhythmic gymnastics is a sport in which gymnasts perform on a floor with an apparatus: hoop, ball, clubs, ribbon and rope. The sport combines elements of gymnastics, dance and calisthenics; gymnasts must be strong, flexible, agile, dexterous and coordinated. She went on to develop "harmonic gymnastics", which enabled late nineteenth century American women to engage in physical culture and expression, especially in dance. Stebbins provided the means, rationale, and model for what could be accepted as the appropriate practices for middle and upper class women. During the 1880s, Émile Jaques Dalcroze of Switzerland developed eurhythmics, a form of physical training for musicians and dancers. George Demeny of France created exercises to music that were designed to promote grace of movement, muscular flexibility, and good posture. These styles were combined around 1900 into the Swedish school of rhythmic gymnastics, which would later add dance elements from Finland. Around this time, Ernst Idla of Estonia established a degree of difficulty for each movement. In 1929, Hinrich Medau founded The Medau School in Berlin to train gymnasts in "modern gymnastics" and develop the apparatus's use. Competitive rhythmic gymnastics began in the 1940s in the Soviet Union. The FIG formally recognized this discipline in 1961, first as modern gymnastics, then as rhythmic sportive gymnastics, and finally as rhythmic gymnastics. The first World Championships for individual rhythmic gymnasts was held in 1963 in Budapest. Groups were introduced at the same level in 1967 in Copenhagen, Denmark. Rhythmic gymnastics was added to the 1984 Summer Olympics in Los Angeles, with the individual all around competition. However, many federations from the Eastern Bloc and countries were forced to boycott by the Soviet Union, in a way similar to the boycott forced on many nations by the United States of the 1980 Moscow Summer Olympics. Canadian Lori Fung was the first rhythmic gymnast to earn an Olympic gold medal. The group competition was added to the 1996 Summer Olympics in Atlanta. The Spanish team won the first gold medal of the new competition with a team formed by Estela Giménez, Marta Baldó, Nuria Cabanillas, Lorena Guréndez, Estíbaliz Martínez and Tania Lamarca.
Гимнаст
Олимпиадалық ырғақты гимнастика көбінесе әйелдерге арналған, бірақ Жапония ерлердің де қатыса алатын бағдарламаларды дамытуда. Францияда ерлерге әйелдер жарысына қатысуға рұқсат беріледі. Испанияда ерлер арасында ырғақты гимнастикадан ұлттық чемпионат өткізіледі. Дегенмен, ерлер бағдарламасы әлі FIG (Халықаралық гимнастика федерациясы) тарапынан ресми мойындалмады, сондықтан ерлер Олимпиада ойындарында ырғақты гимнаст ретінде өнер көрсете алмайды. Гимнасттар өте жас кезінде жаттығуларын бастайды және Олимпиада ойындары мен басқа да ірі халықаралық жарыстарға қатысуға 16 жасқа толғаннан бастап құқық алады (мысалы, 31 желтоқсан 2008 жылы туған гимнаст 2024 жылғы Олимпиадаға қатысуға жарамды болады). Ресей мен Еуропадағы гимнасттар көбінесе өте ерте жастан жаттығуды бастайды, ал олардың ең жақсы нәтижелерін көрсету кезеңі әдетте 15-19 жас аралығында немесе 20 жасқа дейін болады, бірақ 2004 жылдан бері гимнасттар 20 жастан асқаннан кейін де өзінің ең жақсы көрсеткіштеріне жетеді. Кәсіби ырғақты гимнасттардың жақсы тепе-теңдікке, икемділікке, координацияға және күшке ие болуы қажет. Сонымен қатар, олардың қатты қысымда бәсекелесуге қабілетті болуы, тіпті бір қате олардың жеңісінен айыруы мүмкін, және жаттығуларды қайта-қайта орындау үшін тәртіп пен еңбекқорлық қасиеттері болуы керек. Қазіргі уақытта гимнасттар жеке немесе командалық жарыстарда өнер көрсете алады. Олар 12x12 метрлік алаңшада музыкамен (жазылған немесе музыканттар орындаған) өнер көрсетеді. 1995 жылдан бері командалар бес гимнасттан тұрады, бірақ бастапқыда командада алты гимнаст болған, ал 1980 жылдарға қарай сегіз гимнастқа рұқсат берілді. Командалық жаттығудың ұзақтығы екі жарым минутты құрайды, бұл жеке жаттығудан бір жарым минутқа артық. Жарыстарда әйелдер әдетте трико және ырғақты гимнастикаға арналған пуант киеді.
Құрылғы
FIG жарыстарда қолданылатын аппараттарды таңдайды, бес мүмкін аппараттың төртеуі ғана санкцияланады. Әлем чемпионатында алғаш рет арқан мен шеңбер қолданылды, кейіннен доп, лента және шүмектер енгізілді. 2011 жылы үлкендер арасындағы ұлттық жеке және топтық жарыстарда арқан қолдану тоқтатылды. 2011 жылы жастар арасындағы жеке жарысқа арқан енгізілді, бірақ 2015 жылы ол қайтадан қолданысқа алынды. Арқан 2011–2012 жылдары жастар ұлттық топтық жарыстарында пайда болды. 2017 жылы арқан үлкендер топтық жарысына оралды. Фри-хенд алғашқы төрт әлем чемпионатында жарыс бағдарламасына енген, бірақ кейіннен тоқтатылып, тек жергілікті жарыстарда, әсіресе ең жас деңгейде қолданылатын болды. 2011 жылдан бастап үлкендер арасындағы жеке гимнасттар шеңбер, доп, шүмек және лентамен төрт түрлі бағдарлама орындайды. Үлкендер тобы бір аппаратты және аралас аппараттарды (мысалы, 5 шеңберден және 3 доп/2 лентадан) қолданатын екі түрлі бағдарлама орындайды. Жастар арасындағы жеке гимнасттар үшін FIG бес мүмкін аппараттың төртеуін таңдайды. Жастар тобы екі түрлі аппаратты қолданатын екі түрлі бағдарлама орындайды (мысалы, 5 шеңберден және 5 лентадан). 2017 жылдан бастап ФИГ санкциялаған жарыстарда қолданылатын ырғақты гимнастика жабдықтарында ФИГ логотипі болуы міндетті. Арқан: Ол қарақұмықтан немесе жеңілдік пен иілгіштік қасиеттерін сақтайтын синтетикалық материалдан жасалуы мүмкін. Оның ұзындығы гимнасттың бойына пропорционал болуы керек. Арқанның ортасы аяқпен ұсталғанда, екі ұшы да гимнасттың қолтығына дейін жеткені жөн. Арқанды ұстап тұру үшін әр ұшында бір-екі түйін болады. Арқанның ұштарында (қалған бөліктерінен өзгеше) ең көп дегенде 2 мм қалыңдыққа дейін сырғалмайтын материалмен қаптауға болады, ол боялған немесе бейтарап түсті болуы мүмкін. Арқан біркелкі диаметрлі немесе ортасы бірте-бірте қалыңдайтын болуы мүмкін, егер қалыңдау арқанмен бірдей материалдан жасалса. Арқанмен жұмыс істеудің негізгі талаптары секіру және домалап өтуді қамтиды. Басқа элементтерге иілу, лақтыру, айналу және сегіздіктер кіреді. 2011 жылдан бастап ФИГ үлкендер арасындағы жеке ырғақты гимнастика жарыстарында арқанды қолдануды тоқтату туралы шешім қабылдады. 2013 жылға дейін секірулер мен домалап өтулер міндетті дене қозғалысы топтары болды (жаттығуда басым). Өңдеу: Арқандарды түске бояуға болады, бірақ бұл жиі кездеспейді, себебі көптеген бояулар суға негізделген және тердің әсерінен түсін жоғалтуы мүмкін. Шеңбер: Шеңбер пластиктен немесе ағаштан жасалуы мүмкін, бірақ жаттығу кезінде пішінін сақтауы керек. Шеңбер гимнасттың бойына сай таңдалады және гимнаст тік тұрғанда жамбас сүйегінен аспауы керек. Ішкі диаметрі 51-ден 90 см-ге дейін, ал шеңбердің салмағы кемінде 300 г болуы керек. Балалар мен үміткерлер тобында кемінде 225 грамм болуы керек. Шеңбер табиғи түсті немесе бір немесе бірнеше түстермен жартылай немесе толық жабылған болуы мүмкін, және ол шеңбермен бірдей немесе басқа түсті желім лентамен жабылған болуы мүмкін. Шеңбермен жұмыс істеудің негізгі талаптары қолды немесе денеді айналдыру және домалату, сондай-ақ иілу, айналу, лақтыру және шеңбер арқылы және үстінен өтуді қамтиды. Өңдеу: Шеңберлер көбінесе леотардтың дизайнымен үйлесетін түсті ленталармен безендіріледі. Доп: Ол каучуктан немесе синтетикалық материалдан (иілгіш пластик) жасалуы мүмкін, егер оның серпімділігі каучукқа ұқсас болса. Үлкендер мен жастар гимнасттары үшін диаметрі 18–20 см, ал салмағы кемінде 400 г болуы керек. Доп кез келген түсті болуы мүмкін. Доп гимнасттың қолында жатуы керек, білезікке тимеуі керек және оны ұстап алуға болмауы керек. Доппен жұмыс істеудің негізгі элементтері лақтыру, секіру немесе домалатуды қамтиды. Гимнаст екі қолын да қолданып, бүкіл еденді үнемі қозғалып жұмыс істеуі керек. Доп гимнасттың ағын сызықтары мен дене қиындықтарын көрсетуге арналған. 2013 жылға дейін икемділік пен толқындар міндетті дене қозғалысы топтары болды (жаттығуда басым). Шүмектер: Үлкендер мен жастар шүмектерінің салмағы кемінде 150 грамм болуы керек. Балалар мен үміткерлер тобында әр шүмектің салмағы кемінде 75 грамм болуы керек. Көп бөліктен жасалған шүмектер ең танымал. Шүмек ішкі таяқ бойымен жасалған, оған полиолефин пластигінен жасалған тұтқа оралған, олардың арасында ауа кеңістігі бар. Бұл ауа кеңістігі иілгіштік пен соққыны жұмсартады, шүмекті қолға жұмсақ етеді. Қалқанның ұштары мен түймелері шүмекті одан әрі жұмсартады. Көп бөліктен жасалған шүмектер жұқа еуропалық стильде немесе үлкен денелі американдық стильде және әр түрлі ұзындықта жасалады. Тұтқалар мен денелер әдетте әдемі пластиктермен және ленталармен оралған. Шүмектер кезекпен лақтырылады, әрқайсысы екінші шүмектің астынан өтеді және оны лақтырылғаннан басқа қолмен ұстайды. Ең қарапайымында, әр шүмек бір рет айналады, тұтқа алдымен төмен және лақтыру қолынан алысқа жылжиды. Алайда, қос және үш айналу жиі орындалады, бұл шүмекті жоғарырақ лақтыруға және 360 градусқа (шанель) айналу сияқты қиын тәсілдерді орындауға мүмкіндік береді. 2013 жылға дейін тепе-теңдік міндетті дене қозғалысы топтары болды (жаттығуда басым). Лента: Ол кез келген түстің сатиннен немесе басқа ұқсас матадан жасалуы мүмкін, ол көп түсті болуы және суреттері болуы мүмкін. Лентаның ені кемінде 4–6 см (1,6–2,4 дюйм) және үлкендер үшін кемінде 6 метр (20 фут), ал жастар үшін 5 метр (16,25 фут) болуы керек. Лента бір бөліктен жасалуы керек. Таяққа бекітілген ұшы максимум 1 метр (3 фут) ұзындықта екі еселенеді. Ол екі жағынан тігіледі. Жоғарғы жағында, максимум 5 см ұзындықтағы өте жұқа күшейткіш немесе машина тігісінің қатарына рұхсат етіледі. Бұл бөлігінде бау немесе металл шеңберге бекітуге арналған тілше немесе кішкентай тесік болуы мүмкін. Лента иілгіш бекіту құралдарымен, мысалы, жіп, нейлон шнур немесе буынтты сақиналар арқылы таяққа бекітіледі. Бекіту ұзындығы 7 см (2,8 дюйм) аспауы керек, таяқтың соңындағы бау немесе металл шеңберді есептемегенде. Лентамен жұмыс істеудің міндетті элементтері серпілу, айналу, иілу және лақтыруды қамтиды. Лентаны айналдыру және спиральдар жасау үшін жоғары деңгейде үйлесімділік қажет, өйткені лентада кездейсоқ түзілген түйіндер жазаланады. Лентамен жұмыс істеу кезінде үлкен, тегіс және ағын қозғалыстар қажет. Лента тоқтауы керек емес, әйтпесе ұпайлар алынады. 2013 жылға дейін бұрылыстар міндетті дене қозғалысы топтары болды (жаттығуда басым). Лента ырғақты гимнастикадағы ең қиын аппараттардың бірі болып саналады.
Нысандық жүйе
Ритмді гимнастикада жарыс бағдарламалары әр төрт жыл сайын жаңарып отыратын параметрлер бойынша бағаланады, бұл жүйе Халықаралық гимнастика федерациясының (FIG) ұпайлар кодексін анықтайды. Әрбір Олимпиададан кейін бағалау жүйесі өзгертіледі.
Нүктелер кодексінің дамуы
Бірінші Нысандар кодексі 1970 жылы жарияланды. Содан бері, ырғақты гимнастика 15 түрлі кодекс танысты (1970–1971, 1971–1972, 1973–1976, 1977–1980, 1981–1984, 1985–1988, 1989–1992, 1993–1996, 1997–2000, 2001–2004, 2005–2008, 2009–2012, 2013–2016, 2017–2021, 2022–2024). 1984 жылдан бастап және Олимпиада ойындарында алғаш рет пайда болғаннан бері, Нысандар кодексі әрбір Олимпиададан кейін жаңартылады. 60-шы және 70-ші жылдары бағалау көркемдік жағына басымдық берді, қиындыққа аз мән берілді. 80-ші жылдары икемділікті және тәуекелді жаңа элементтер енгізілді, сондай-ақ жаңа құралдармен шығармашылықты ынталандыру үшін. 1985 жылы балл былай құрастырылды: Композиция (Техникалық + Көркемдік) – 5 балл, орындалу – 5 балл. 1997 жылы Нысандар кодексі айтарлықтай өзгертілді, балл үш бөлікке бөлінді: Әртістік (жеке орындау үшін 5, топ үшін 6 балл), Техникалық (жеке орындау үшін 5, топ үшін 4 балл) және Орындалу (10 балл), ең жоғары балл жеке орындау үшін 10, топ үшін 20 балл. 90-жылдардың соңында жаттығуларында икемділікті басты элемент ретінде пайдаланған гимнасттар пайда болды (мысалы, Яна Батырчина немесе Алина Кабаева), бұл 2001 жылы Кодексте маңызды өзгерістерге әкелді: міндетті қиындық элементтерінің саны екі есеге артты (2001–2004 Олимпиада циклында 10-ға дейін, бір қиындық 2-3 қиындықтан тұруы мүмкін; 2005–2008 Олимпиада циклында 18-ге дейін), ал көркемдік элементтің құндылығы төмендетілді, ол енді құралдың қиындығымен (шеберлік деп те аталады) және тәуекелдермен біріктірілді. Соңғы балл Қиындық (немесе 2005 жылға дейін Техникалық), Әртістік және Орындалу бағаларының қосындысынан шықты, әрқайсысының ең жоғары бағасы 10 балл болды, сондықтан соңғы балл 30 баллдан аспады. 2005–2008 Олимпиада циклында соңғы балл Қиындық пен Әртістіктің орташа бағасымен қосылғанда 20 баллға дейін жететін. 2009 жылы кодекске тағы бір маңызды өзгеріс енгізілді. Соңғы балл Қиындық (денемен 12 қиындық, шеберлік және тәуекелдер), Әртістік және Орындалу бағаларының қосындысынан шықты, әрқайсысының ең жоғары бағасы 10 балл болды, сондықтан соңғы балл 30 баллға дейін жететін. 2013 жылы кодекске Би қадамдарының комбинациясы және техникалық және көркемдік орындалуды ескеретін Орындалу бағасы енгізілді. Одан кейін балл 20 баллға дейін жетіп, Қиындық үшін 10 балл (9 денемен қиындық, шеберлік, 5 тәуекел және би қадамдарының комбинациясы) және Орындалу үшін 10 балл (техникалық және көркемдік кемшіліктер) берілді. 2017 жылғы кодекс бұрынғыдан көп ұқсас болды, қиындық қатаң шектелген және үздік гимнасттардың арасындағы айырмашылық орындалу сапасымен анықталды. Сондықтан 2018 жылы Қиындық алғаш рет шектеусіз болды.
Үстем командалар мен елдер
Ритмді гимнастикаға Шығыс Еуропа елдері, әсіресе Кеңес Одағы (қазіргі посткеңестік республикалар) және Болгария үстемдік етіп келді. Кеңес Одағы тарағанға дейін бұл екі елдің арасында қызығып бәсеке болды.
Кеңес Одағы
1991 жылы КСРО тарағанға дейін советтік ритмикалық гимнасттар Болгариямен қалыс қалмайтын күрес жүргізіп келді. 1963 жылы Будапешт қаласында (Венгрия) өткен алғашқы әлем чемпионатында совет гимнасткасы Людмила Савинкова жеңіске жетті, ал 1967 жылы Данияның Копенгаген қаласында өткен алғашқы командалық чемпионатта да КСРО жеңіп алды. Жекелей жарыста басқа советтік әлем чемпиондары Елена Карпучина, Галима Шүгірова және Ирина Дериугина болды. Марина Лобач 1988 жылғы Сеул Олимпиадасында Олимпиада ойындарында жеңіс туын көтерген тұңғыш совет гимнасткасы атанды. 1991 жылы Біртұтас команда құрылып, 1992 жылғы Барселонада өткен жазғы Олимпиада ойындарында екі совет/украин гимнасткасы – Олександра Тимошенко мен Оксана Скальдина арасында бәсеке болды. Танымал совет гимнасттарының қатарында: Татьяна Кравченко, Любовь Середа, Альфия Назмутдинова, Наталья Крачиннекова, Ирина Девина, Елена Томас, Ирина Габашвили, Инесса Лисовская, Далия Куткайте, Венера Зарипова, Галина Белоглазова, Анна Кочнева және Татьяна Дручинина бар.
Болгария
Ритмді гимнастиканың әлем чемпионаты ретінде басталуынан бері Болгария КСРО-мен бәсекелесіп келді; 1960 жылдардың соңында және 1970 жылдары Болгария өзінің жұлдызды гимнасттары Мария Гигова (3 мәрте әлем чемпионы), Нешка Робева және Кристина Гюуровамен 10 жеке әлем чемпионатының чемпионы атанды. 1980 жылдар болгар гимнастикасының жетістіктерінің шары болды, «Алтын қыздар» деп аталған Ильяна Раева, Анелия Раленкова, Лилия Игнатова, Дилиана Георгиева, Бьянка Панова, Адриана Дунавска және Елизавета Колева әлем чемпионаттарында үстемдік құрды. Бьянка Панова әлем чемпионатындағы барлық бес жеке түрде толық ұпай алып, таза жеңіске жеткен алғашқы ритмді гимнаст болды. Ол сондай-ақ, барлық жаттығуларында (барлығы 8) толық 10 ұпай алып, әлем чемпионатында Гиннес рекордтар кітабына енген алғашқы ритмді гимнаст атанды және сол кездегі Халықаралық Олимпиада комитетінің президенті Хуан Антонио Самаранчтан жеке кубок алды. 1990 жылдардың басында Мария Петрова толық үстемдік құрды, ол 3 мәрте жеке көпсайыс бойынша әлем чемпионы және 3 мәрте Еуропа чемпионы болды. Басқа да көрнекті гимнасттардың қатарында Мила Маринова, Димитринка Тодорова және Диана Попова бар. 2000 жылдардың басында Болгарияның жеке ритмді гимнасттарының деңгейі төмендеді, бірақ Теодора Александрова, Симона Пейчева және Сильвия Митева сияқты бірнеше талантты гимнасттар болды. Халық арасында танымал болған Боянка Ангелова жарақаттарға байланысты ерте зейнеткерлікке шықты. Жаңа болгар жеке гимнасттарына Невиана Владинова, Катрин Тасева, Бориана Калейн, Ева Брезалиева және Стилиана Николова жатады. Қазіргі уақытта Болгария топтық ритмді гимнастикаға көбірек назар аударуда, оның құрамында Жанета Илиева, Элеонора Кежова, Кристина Рангелова, Зорница Маринова, Владислава Танчева, Кристиана Тодорова, Цветелина Найденова, Цветелина Стоянова, Любомира Казанова, Ренета Камберова және Михаэла Маевска бар. Болгария Токио-2020 Олимпиадасында алтын медаль жеңіп, топтық гимнастика бойынша қазіргі Олимпиада чемпионы атанды (Симона Дянкова, Лаура Трейц, Стефани Кирякова, Мадлен Радуканова және Эрика Зафирова).
Ресей
Кеңес Одағының ыдырауынан кейін Ресей 1990 жылдардың соңында Әмина Зарипова, Янина Батыршина және Алина Кабаева сияқты жұлдыздардың қалыптасуымен ырғақты гимнастикада үстемдік құрды. Оксана Костина тәуелсіз ел ретінде Ресейдің алғашқы әлем чемпионы атанды. 2000 жылғы Сиднейдегі жазғы Олимпиада ойындарында Юлия Барсукова Олимпиада алтын медалін жеңіп алған алғашқы ресейлік гимнаст болды. Сиднейде қола жүлде алған Алина Кабаева 2004 жылғы Афина Олимпиадасында алтын медаль жеңіп алды. Евгения Канаева 2008 жылғы Пекин және 2012 жылғы Лондон Олимпиадаларында Олимпиада ойындарында екі алтын медаль жеңіп алған алғашқы жеке ырғақты гимнаст болды. Маргарита Мамун 2016 жылғы Рио-де-Жанейро Олимпиадасында жеке алтын медаль жеңіп алғандар тізімін жалғастырды, ал бәсекедегі фаворит, үш мәрте әлем чемпионы Яна Кудрявцева финалда құралды түсіріп алғандықтан күміс медальға ие болды. Басқа да белгілі гимнасттар: Наталья Липковская, Ирина Чачина, Наталья Лаврова, Зарина Гизикова, Лайсан Утиашева, Вера Сессина, Ольга Капранова, Елена Посевина, Анна Гавриленко, Маргарита Аличук, Ольга Белова, Дарья Шкурихина, Анастасия Максимова, Татьяна Горбунова, Ульяна Донскова, Яна Луконина, Анастасия Назаренко, Анастасия Близнюк, Ксения Дудкина, Каролина Севастьянова, Ольга Илина, Дарья Кондакова, Дарья Дмитриева, Екатерина Селезнева, Александра Меркулова, Дарья Сватковская, Яна Кудрявцева, Мария Толкачева, Александра Солдатова, Дина Аверина, Арина Аверина, Ирина Анненкова, Диана Борисова, Юлия Бравикова, Анастасия Татарева, Дарья Дубова, Вера Бирюкова, Софья Скоморох, Дарья Трубникова және Лала Крамаренко. Ресейлік команда 1996 жылғы жазғы Олимпиада бағдарламасына енгізілгеннен бері өткен жеті топтық жаттығудың бесеуінде жеңіске жетті.
Украина
Тіпті КСРО құрамында бірқатар совет гимнасттары Украинада немесе украин тегімен оқытылды, соның ішінде алғашқы әлем чемпионы Людмила Савинкова және Любовь Середа. Украина Олимпиада ойындарында 1 алтын және 4 қола медаль жеңіп алды. Егер КСРО біріккен командасы мен советтік кезеңде украин тегінен шыққан барлық украин гимнасттарын есепке алсақ, олар 2 алтын және 6 қола медаль жеңіп алды (Александра Тимошенко /алтын және қола/, Екатерина Серебрианская /алтын/, Анна Бессеонова /2 қола/, Оксана Скалдина /қола/, Олена Витриченко /қола/ және Ганна Ризатдинова /қола/). Альбина мен Ирина Дериугинаның ана-қызы ырғақты гимнастикада елдің табысына үлкен үлес қосты, Олександра Тимошенко және Оксана Скалдина сияқты жұлдыздарды тәрбиеледі. Кеңес Одағының тарағаннан кейін Украина ырғақты гимнастикадағы жетістіктерін жалғастырды, 1996 жылғы Атланта Олимпиадасында Катерина Серебрианская алтын медаль жеңіп алды. Басқа да белгілі гимнасттар: Анна Бессонова (екі дүркін Олимпиада қола жүлдегері), Олена Витриченко (1996 жылғы Олимпиада қола жүлдегері), Ганна Ризатдинова (2016 жылғы Олимпиада қола жүлдегері), Тамара Ерофеева, Наталья Годунко, Алина Максименко, Виктория Штадник, Олена Дмитраш, Виктория Мазур, Валерия Гудим, Евгения Гомон, Валерия Ханина, Олександра Гридасова, Анастасия Мулмина, Анастасия Возняк, Катерина Луценко, Олена Диаченко, Влада Никольченко, Христина Погранячна, Виктория Оноприенко және Полина Карика.
Беларусь
КСРО ыдырағаннан кейін Беларусь жеке және топтық ырғақты гимнастикада жетістіктерге қол жеткізді. 1988 жылғы Сеул Олимпиадасының алғашқы совет олимпиадалық чемпионы Марина Лобач – белоруссиялық болған. 1990 жылдардың соңынан бастап Беларусь Олимпиада ойындарында үздіксіз табысқа қол жеткізіп, Юлия Раскина, Инна Жукова, Любовь Чаркашина және Алина Харнаско есімдерімен жекелей сында екі күміс және екі қола жүлде жеңіп алды. Басқа да белгілі гимнасттар: Лариса Лукианенко, Ксения Санкович, Светлана Рудалова, Алиаксандра Наркевич, Татьяна Огризко, Зинаида Лунина, Арина Чаропа, Алина Тумилович, Валерия Ваткина, Евгения Павлина, Мария Кадобина, Анастасия Иванкова, Ханна Бажко, Елена Ткаченко, Мелитина Станиута, Елена Болотина, Мария Трубах, Катерина Халкина, Юлия Евчик, Алина Харнаско және Анастасия Салос. Беларусьтік топ Олимпиада ойындарында екі күміс және бір қола жүлде жеңіп алды.
Басқа посткеңестік республикалар
Әзірбайжан қазір жеке және топтық ырғақты гимнастика бойынша алдыңғы қатарлы елдердің қатарында. Спорттың дамуы 2002 жылы Мехрибан Әлиеваның Әзірбайжан гимнастика федерациясының президенті болғаннан кейін ерекше күшейді. 2007 жылы бұрынғы болгар ырғақты гимнасткасы және Софиядағы «Левски» клубының жаттықтырушысы Мариана Василева Әзірбайжанға гимнасттарды жаттықтыру үшін келді. 2009 жылдан бастап Василева Әзірбайжан ырғақты гимнастика федерациясының бас жаттықтырушысы болып тағайындалды. Белгілі ырғақты гимнасттардың ішінде 2011 жылғы әлем чемпионатының қола жүлдегері Әлия Гараева, Анна Гурбанова, Динара Гиматова, Зейнаб Джавадли, Лала Юсифова, Марина Дурунда, Жала Пириева, Элиф Зейнеп Челеп, Айшан Байрамова, Зохра Ағамирова және Арзу Жалилова бар. Әзірбайжан географиялық жағынан Шығыс Еуропа мен Батыс Азияның тоғысында орналасқан болса да, Еуропа чемпионаттарына қатысады. Әзірбайжанда бірқатар ірі жарыстар өтті, оның ішінде 2005 жылғы Әлемдік ырғақты гимнастика чемпионаты, 2007 жылғы ырғақты гимнастика Еуропа чемпионаты, 2009 жылғы ырғақты гимнастика Еуропа чемпионаты, 2014 жылғы ырғақты гимнастика Еуропа чемпионаты және 2019 жылғы Әлемдік ырғақты гимнастика чемпионаты. Грузияда кеңес ырғақты гимнасткасы және 1979 жылғы әлем чемпионатының қола жүлдегері Ирина Габашвили грузин тегінен шыққан. Тағы бір белгілі грузин – Континенттік ойындар мен Әлем чемпионаттарында жақсы нәтижелер көрсетіп жүрген динамикалық Саломе Пажава. Басқа посткеңестік республикалар, әсіресе Орталық Азияда, ырғақты гимнастикада елеулі жетістіктерге қол жеткізді, соның ішінде Қазақстан мен Өзбекстан. Белгілі қазақстандық гимнасттар: Әлия Юсупова, Анна Алябьева, Әлия Ассимова, Сабина Аширбаева, Алина Адилханова, Елжанна Таниева және Айбота Ертайқызы. Өзбекстандағы көрнекті гимнасттар: Ульяна Трофимова, Джамила Рахматова, Елизавета Назаренкова, Анастасия Сердюкова, Валерия Давидова, Анора Давлятова, Сабина Ташкенбаева, Екатерина Фетисова және Тахмина Икромова. Балтық елдерінде Ирина Киккас Олимпиада ойындарына қатысқан алғашқы эстондық гимнастка, ал Виктория Богданова Универсиадада медаль алған алғашқы эстон гимнасткасы болды. Эстониялық команда 2020 жылғы Еуропа чемпионатында алғашқы медалін жеңіп алды.
Испания
Испанияда ритмикалық гимнастиканың ұлы дәстүрі бар. Испанияның ырғақты гимнастикадағы маңызды жетістіктері: 1989 жылы Еуропа кубогы финалында арқанмен жарысқанда алтын медаль жеңген Ана Баутиста, 1992 жылы Барселона Олимпиадасының күміс жүлдегері Каролина Паскуаль, 1993 жылы Әлем чемпионатында клубтармен жарысқанда алтын медаль жеңген Кармен Аседо, 1991 жылы Еуропа жасөсперімдер чемпионатының қола жүлдегері Росабель Эспиноса, төрт рет Олимпиадаға қатысқан (1996, 2000, 2004 және 2008) Альмудена Сид және Каролина Родригес. Жаңа испандық жеке гимнасттар қатарында Наталия Гарсия, Сара Ллана, Полина Березина, Салма Солаун және Альба Баутиста бар. Испания көбінесе командалық ырғақты гимнастикамен айналысады және испандық команда 1996 жылы Атлантада өткен жазғы Олимпиада ойындарында болгар жаттықтырушысы Эмилия Боневаның көмегімен командалық ырғақты гимнастикадан Олимпиада алтын медалін жеңіп алған бірінші команда болды. Испандық командаға Марта Балдо, Нурия Кабаниллас, Эстела Хименес, Лорена Гурендес, Тания Ламарка және Эстибализ Мартинес кірді. Испандық команда 2016 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында да күміс медальді жеңіп алды.
Италия
Испания сияқты Италия да топтық ритмикалық гимнастикаға көбірек бейім; Италия тобы 4 рет Әлем чемпионатының топтық есебінде жеңіске жетті және Олимпиада ойындарында үш медаль (бір күміс және екі қола) ұтып алды. Атақты топтық гимнасттар қатарында Марта Пагнини, Элиса Сантони, Андреа Стефанеску, Ромина Лаурито, Анжелика Савраюк, Элиса Бланчи бар. Ерекше спортшылардың ішінде 1991 жылғы Әлем чемпионатында клубтардан қола медаль жеңіп алған Саманта Феррари бар. Басқа да көрнекті жеке гимнасттар – Катя Пиетросанти, Сусанна Маркези, Джульетта Канталуппи, Федерика Феббо, Вероника Бертолини, Алессия Руссо, Александра Агиургиукулезе, Милена Балдассарри, Талиса Торретти және София Раффаэли.
Израиль
Израиль – ритмикалық гимнастикада дамып келе жатқан ел. 1979 жылы Мәскеуден Израильге көшіп келген Израильдің бас жаттықтырушысы Ирина Вигдорчик, ритмикалық гимнастиканы 1970-жылдардың басында Ресейден келген иммигранттар Израильге әкелгенін айтты. Бұл спорт 2000-жылдары Ирина Рисензон, Нета Ривкин сияқты көрнекті израильдік гимнасттардың арқасында жетістікке жетті, олар Олимпиада ойындарының финалында топ-10-ға кірді. Басқа да белгілі гимнасттар: Катерина Писецкий, Вероника Витенберг, Рахель Вигдожчик, Виктория Вейнберг Филановская, Линой Ашрам (Олимпиада ойындарында медаль жеңіп алған және әлем чемпионаттарында көпқырлы сайыста медаль алған алғашқы израильдік ритмикалық гимнастка), Николь Зеликман, Ади Асия Кац және Дарья Атаманов. Израиль командасы да Әлем кубогы мен Әлем чемпионаттарындағы алдың қатардағы командалық ритмикалық гимнасттардың қатарына енді және 2016 жылғы Еуропа чемпионатында алғашқы алтын медальді жеңіп алды. Олар Рио-2016 және Токио-2020 Олимпиада ойындарында 6-шы орын алып, екі рет үздік нәтиже көрсетті.
Азия және Америка
Еуропалық елдер әрқашан осы спорт түрінде үстемдік етіп келгенмен (қазірге дейін Еуропадан тыс жерде бес әлем чемпионаты өтті, біреуі Кубада, біреуі АҚШ-та және үш Жапонияда) және әлем чемпионаттарында тек бес жеке гимнаст (Сун Дук Жо, Мён Сим Чой, Мицуру Хирагучи, Сон Ён Дже, Кахо Минагава) және үш команда (Жапония, Солтүстік Корея және Қытай) Еуропадан тыс жерде медальдар жеңіп алды, бірақ ритмикалық гимнастика дамып келеді. Жапонияда ырғақты гимнастиканың ұзақ тарихы бар. 1971 жылғы алғашқы жарыстан бері жапондық команда АА әлем чемпионаттарында 10-нан төмен орында (2003 жылы 16-шы орынды қоспағанда) ешқашан болған емес. 2019 жылы олар алғаш рет 5 доппен әлем чемпионы атанды. Жапонияда Мицуру Хирагучи, Эрика Акияма, Юкари Мурата, Сакура Хаякава, Кахо Минагава, Сумире Кита және Чисаки Оива сияқты белгілі гимнасттар болды және олар әлі де бар. Шығыс Азияның басқа елдері де әлемдік деңгейдегі гимнасттарды дамытты, мысалы, Оңтүстік Кореяда Шин Су Джи, Сон Ён Дже, ал Қытайда Панг Ционг, Хе Сяомин, Чжоу Сяоцин, Чжун Линг, Сун Дан, Сяо Имин, Дэн Сенью, Лю Цзяхуи, Шан Ронг және Чжао Ятинг. Солтүстік Корея 1970-жылдардан 1990-жылдардың басына дейін командалық ырғақты гимнастикада және Сун Дук Жо мен Мён Сим Чоймен жеке ырғақты гимнастикада жетістіктерге жетті. Көркем гимнастикамен салыстырғанда бұл спортқа қызығушылық аз болғанымен, АҚШ-та да дамып келеді, онда Мишель Берубе, Мэри Сандерс (АҚШ және Канада азаматтығы бар, екі ел үшін де жарысқан), Джули Цетлин, Жасмин Кербер, Настасья Генералова, Лаура Зенг, Камилла Фили, Эвита Грискенас, Лили Мизуно және Александрия Каутцман сияқты белгілі гимнасттар бар. Батыс жарты шардағы басқа да перспективті елдер – Канада, Мексика және Бразилия, онда Лори Фунг, Мэри Сандерс (ол АҚШ үшін де жарысқан), Александра Орландо, Патрисия Безубенко, Синтия Вальдес, Рут Кастильо, Карла Диаз, Марина Малпица, Анжелика Квиэчински, Наталия Гаудио, Барбара Домингос және Геованна Сантос сияқты белгілі гимнасттар бар.
Жапондық ерлер ырғақты гимнастикасы
Ерлер ритмдік гимнастикасы (ерлер RG, MRG) – гимнастикалық көктемгі еденде музыкамен орындалатын көркем спорт түрі. Ол кейде синхронды акробатикалық қимылдар деп аталады, күшті акробатиканың динамизмі мен синхронды қозғалыстардың қатар келуін үйлестіреді. Спортшылар қол-дене-көз үйлестіруі сияқты әйелдермен салыстырылатын физикалық қабілеттері мен дағдылары бойынша бағаланады, бірақ құлап түсу, күш, жақсы физикалық дайындық, аппаратты ұстау, икемділік және "Тошу" ("бос қолмен жасалатын қозғалыстар") басты назарда болады. Жеке және командалық түрде жарысатын гимнасттардың саны артып келеді; ол Жапонияда ең көп танымал, онда жоғары мектептер мен университеттер командалары қатысты бәсекелеседі. 2016 жылғы мәліметтер бойынша, Жапонияда шамамен 2000 қатысушы бар. Көптеген көрнекті гимнасттар өздерінің физикалық қабілеттерін екінші мансаптарында пайдаланып, әлемге әйгілі "Cirque du Soleil" циркі сияқты ойын-сауық саласында жұмыс істейді.
Тарих
Жапониядағы ерлер ритмикалық гимнастикасы бастапқыда швед, даниялық және неміс гимнастикасының элементтерін қабылдау арқылы құрылған. Бұл жаттығулар 1940 жылдардан бастап дене күшін және денсаулығын жақсарту мақсатында көп жылдар бойы оқытылып, орындалып келеді. Бастапқыда бұл гимнастиканы ұлдар да, қыздар да орындаған, оны "Дантай Тошу Тайсу" деп атаған, сөзбе-сөз "топтық қолмен жасалатын гимнастика". 1967 жылы "Шинтайсу" ("жаңа гимнастика") атауы Солтүстік және Орталық Еуропадағы "Заманауи гимнастиканың" аудармасы ретінде қабылданды. Ал әйелдерге арналған ритмикалық гимнастика да Жапонияға алғаш әкелінгеннен бері "Шинтайсу" деп аталады. Қазіргі уақытта ерлер ритмикалық гимнастикасы (МРГ) және әйелдер ритмикалық гимнастикасы Жапония гимнастика қауымдастығының басқаруында, ал ірі жарыстар көбінесе бір орында өткізіледі. Ерлер РГ екі түрден тұрады: 6 адамнан құралған топтық жарыстар (қолмен немесе құралсыз) және құралдарды (таяқ, шеңбер, арқан және булавалар) пайдаланатын жеке жарыстар. Топтық және жеке жарыстардың екеуі де серіппелі еденде өтеді, бұл гимнасттарға өнер көрсету кезінде түрлі акробатикалық элементтер орындауға мүмкіндік береді.
Жеке тұлғалар
Жеке өнер көрсету үшін гимнаст бір немесе екі құралды (қос сақина, таяқ, доп, арқан) пайдаланып, құралды басқару, лақтыру және ұстау дағдысын, сондай-ақ акробатикалық элементтердің қиындығын көрсетеді. Гимнаст үздіксіз ағынмен қозғалыс жасап, бүкіл еденді пайдалануы тиіс. Жеке жарыстар үшін белгіленген уақыт 1 минут 25 секундтан 1 минут 33 секундқа дейін. Жарыс кезінде әр гимнаст әр құрал бойынша төрт жеке бағдарлама орындайды. Ұпайлар 20 балдық шкала бойынша беріледі. Бірінші 10 балдық шкала композицияның (қиындығының) техникалық құндылығын, әртүрлілігін, музыка мен қозғалыстардың үйлесімділігін және жаңалықтарын бағалайды, ал орындалу сапасы үшін максимум 10 бал беріледі. Әр гимнасттың төрт бағдарлама бойынша жиналған ұпайлары қосылып, көпсайыс бойынша жеңімпаз анықталады.
Топтар
Топтық өнер көрсету "Тошу" деп аталатын акробатикалық емес қозғалыстарды (қолға тіреу, икемділік жаттығулары, тепе-теңдік және т.б.) және айналмалы қозғалыстарды (домалап өту және көтеру) қамтиды. Топтық қойылымдар ешқандай құралсыз орындалады. Топтық жарыстарға берілген уақыт 2 минут 45 секундтан 3 минутқа дейін. 20 балдық шкала бойынша бағалар қойылады, ол қиындық деңгейін және өнер көрсетуді орындау сапасын бағалайды. Өнер көрсетудің композициясы/қиындығы техникалық құндылығына (домалап өту және қозғалыс элементтерінің қиындығы сияқты), әртүрлілігіне (қозғалыстардың түрлері, формациялардың өзгеруі және т.б.), музыка мен қозғалыстардың үйлесімділігіне және ерекшелігіне сүйене отырып, ең жоғары 10 балға бағаланады. Қажетті элементтердің жоқтығы немесе белгіленген шектен шығу сияқты кемшіліктер үшін баллдар төмендетіледі. Өнер көрсетудің орындалуы орындалу сапасы, дәлдігі және синхрондылығы негізінде ең жоғары 10 балға бағаланады, қателіктер немесе бір уақытта орындалмау үшін баллдар төмендетіледі. Топтық өнер көрсетулердің кейбіреуі интернетте кеңінен танымал болды, соның ішінде Ибара орта мектебінің 2013 және 2016 жылдардағы екі видеосы және Аомори университетінің 2009 жылғы видеосы, ол қайтыс болған командаласына арналған. YouTube-та көптеген басқа MRG видеолары да қол жетімді.
Халықаралықласу
2003 жылдың 27-29 қарашасында Жапонияда ерлер арасындағы RG әлем чемпионаты өтті. Бұл алғашқы чемпионатта екі континенттен он ел қатысты: Жапония, Корея, Қытай, Малайзия, Сингапур, Австралия, Канада, АҚШ, Ресей, Украина және тағы да басқалар. 2005 жылғы әлем чемпионатында Австралия, Канада, Қытай, Жапония, Малайзия, Корея, Ресей, Сингапур, Украина, АҚШ және басқа елдер де қатысты. Ерлер RG қазіргі таңда FIG мойындаған. 2013 жылы Аомори университетінің MRG командасы әйгілі жапондық сәнгер Исси Мияке және американдық хореограф Дэниел Езралоумен (Spiderman, Cirque du Soleil) бірлесіп, "Flying Bodies, Soaring Spirits" ("Қанатты денелер, көтерілетін рухтар") атты бір сағаттық заманауи қойылымды жасады. 2013 жылдың 18 шілдесінде Токиодағы Йойоги ұлттық стадионында өткен бұл қойылымды 2600 көрермен тамашалады. "Қанатты денелер" режиссер Хироюки Наканоның 78 минуттық деректі фильміне де түсірілді, онда жаттықтырушылар, гимнасттар және шығармашылық команданың қойылымға дейінгі үш айдағы дайындық процесі көрсетілген. Аомори университетінің ерлер ритмикалық гимнасттары 2016 жылғы жазғы Олимпиада ойындарының жабылу салтанатында өнер көрсетті.
Испания ерлер ритмикалық гимнастикасы
Әсіресе Еуропада әйелдермен бірдей жаттығатын және өнер көрсететін ерлер ритмикалық гимнасттары бар, және әдетте әйелдер ритмикалық гимнастикасында қолданылатын FIG ережелері оларға да қолданылады. Испания осы салада алғашқы елдердің бірі болып табылады, Испания федерациясы 2009 жылдан бері жеке ерлер үшін жеке санатты, ал 2020 жылдан бастап аралас командаларды бекітті. Мысалдар: Рубен Ориуэла (Испания), Исмаэль Дель Валье (Испания), Хосе Санчес Диас (Испания), Жерар Лопес (Испания), Томас Гандон (Франция) және Петерсон Сеус (Франция). Дегенмен, FIG бұл спорт түрін мойындамайды, халықаралық турнирлерді дамыту үшін халықаралық деңгейде үйлестіру жұмыстары әлі жүргізілмеді, және ерлерге ритмикалық гимнастиканы бастауға көмектесетін елдер өте аз.