1640 жылғы 28 тамыздағы Ньюберн шайқасы

Кіріспе

1640 жылы 28 тамыздағы шайқас, Екінші епископ соғысы кезінде болған Ньюберн шайқасы, сондай-ақ Ньюберн брод шайқасы деп те аталады. Бұл шайқас Ньюкасл қаласының жанында, Тайн өзенін кесіп өтетін брод маңында өтті. Александр Лесли басқаратын 20 мыңдық шотланд келісімші әскері, Лорд Конвей басқаратын 5 мыңдық ағылшын әскерін жеңді. Бұл соғыстың жалғыз маңызды әскери қақтығысы болды. Жеңіс шотландтарға Ньюкаслді басып алуға және Лондон қаласын көмірмен қамтамасыз етуге мүмкіндік берді, сондай-ақ орталық үкіметке қысым көрсетуге жол ашты. 1640 жылғы қазан айында Рипон шарты бойынша келісімші әскер Солтүстік Англияның үлкен бөлігін басып алу құқығына ие болды және күніне 850 фунт стерлинг көлемінде қаржылай көмек алды. Шотландтар Карл I-ді парламентті шақырып, бейбіт келісімді бекітуге мәжбүр етті. Ол 1640 жылғы қарашада осы талапты орындады, бұл 1642 жылғы тамызда басталган Бірінші ағылшын азамат соғысының бастауы болды.

Өмірбаян

Протестанттық реформация Шотландия шіркеуін, немесе «kirk» құрды, ол құрылымы бойынша пресвитериандық, ал доктринасы бойынша кальвинистік болды. Пресвитериан шіркеулерін қауымдар тағайындаған ақсақалдар басқарды, ал епископалдық шіркеулерді монарх тағайындаған епископтар басқарды. 1584 жылы шіркеуге епископтар елеулі қарсылыққа қарамастан тағайындалды; олар Парламентте де отырды және көбінесе Корольдік саясатты қолдады, олардың рөлі туралы даулар дінмен қатар саясатқа да қатысты. Шотландиялықтардың басым көпшілігі, келісімші немесе роялист болсын, «жақсы ұйымдастырылған» монархияның құдайдан келгеніне сенді; олар «жақсы ұйымдастырылған» дегеннің мағынасы және діни істерде соңғы билік кімде екендігі туралы келіспеді. Роялисттер көбінесе монархтың рөлін келісімшілерге қарағанда баса көрсетті, бірақ көптеген факторлар болды, соның ішінде шіркеуге ұлтшылдық адалдық, ал жеке мотивтер өте күрделі болды. Монтроз 1639 және 1640 жылдары келісім үшін шайқасты, содан кейін роялист болды, және тарап аудару осы кезеңде кең таралды. 1603 жылы Англия королі болған Джеймс VI мен I, Шотландия мен Англияның біріккен шіркеуін орталықтандырылған, унионисттік мемлекет құрудың алғашқы қадамы деп қарады. Алайда, екі шіркеудің доктриналары мүлдем өзгеше болды; тіпті шотланд епископтары да Англия шіркеуінің көптеген әдет-ғұрыптарына қарсы шықты. Чарльз I-нің шіркеуге таңған реформаларына кеңінен наразылық білдіру 1638 жылғы 28 ақпанда Ұлттық келісімге әкелді. Оның қол қойғандары кез келген өзгеріске қарсы тұруға ант берді, және Аргилл мен Шотландияның алты басқа да мүшесі кірді; желтоқсанда епископтар шіркеуден қуылды. Чарльз билігін бекіту үшін әскери шараларға көшті, нәтижесінде 1639 жылы Бірінші епископтар соғысы болды. Оның бас шотланд кеңесшісі Джеймс Гамильтон, 1-ші Гамильтон герцогы, шотланд роялисттеріне Англия мен Ирландиядан қосымша әскерлермен қолдау көрсетуді көздейтін үш бөлімді стратегия ұсынды. Алайда, Чарльз 1629-1640 жылдардағы Жеке билік кезеңінде Англия Парламентін тоқтатты, бұл мұндай операцияларды жүргізуге жеткілікті қолдау немесе қаржы болмағанын білдірді, олар көбінесе іске аспады. Бұл келісімшілерге Абердинширде роялист күштерін жеңу арқылы ішкі жағдайларын нығайтуға мүмкіндік берді, ал ағылшын армиясының хаостық жағдайы оларға тиімді қарсылық көрсетуге мүмкіндік бермеді. Екі тарап та маусым айында Бервик келісіміне келді, бірақ оны негізінен өздерінің жағдайларын нығайту мүмкіндігі ретінде қарастырды. 1640 жылғы сәуірде Парламент он бір жылдан кейін алғаш рет шақырылды, бірақ ол жеңілдіктерсіз салықтарды мақұлдаудан бас тартқаннан кейін үш аптадан кейін таратылды. Осыған қарамастан, Чарльз өзінің ең қабілетті кеңесшісі Страффорд графының қолдауымен алға жылжыды. 1639 жылғыдай, ол үш бөлімнен тұратын шабуылды жоспарлады: батыстан ирланд әскері, солтүстікте десант, оңтүстіктен ағылшын шабуылымен қолдау. Бұл жолы да алғашқы екі бөлім сәтсіз аяқталды, ал оның ағылшын әскерлері көбінесе оңтүстіктен жиналған, нашар жабдықталған, ақы төленбеген және соғысқа құштар емес ополченниктерден тұрды. Солтүстікке қарай жол жүріп бара жатқанда, азық-түлік жетіспеушілігі олар өтіп кеткен жерлерді тонауға мәжбүр етті, кеңінен тәртіпсіздік тудырды; бірнеше бөлімшелер католиктер деп күдіктенген офицерлерді өлтірді, содан кейін дезертир болды. Сенімді әскерлері болмаған Лорд Конвей, солтүстіктегі қолбасшы, қорғанысқа көшті және Англияға шабуыл жасаудың әдеттегі басталу нүктесі болған Твидтегі Бервикті нығайтуға назар аударды. 17 тамызда Монтроз басқаратын атты әскерлер Твид өзенін кесіп өтті, содан кейін Леслидің 20 мыңға жуық әскері болды. Шотландтар қаладан айналып өтіп, Лондонмен көмір саудасының орталығы және құнды сауда-саттық нүктесі болған Тайндағы Ньюкаслға бет алды.

The Protestant Reformation created a Church of Scotland, or 'kirk', Presbyterian in structure, and Calvinist in doctrine. Presbyterian churches were ruled by Elders, nominated by congregations; Episcopalian were governed by bishops, appointed by the monarch. In 1584, bishops were imposed on the kirk against considerable resistance; since they also sat in Parliament and usually supported Royal policies, arguments over their role were as much about politics as religion. The vast majority of Scots, whether Covenanter or Royalist, believed a 'well ordered' monarchy was divinely mandated; they disagreed on what 'well ordered' meant, and who held ultimate authority in clerical affairs. Royalists generally emphasised the role of the monarch more than Covenanters, but there were many factors, including nationalist allegiance to the kirk, and individual motives were very complex. Montrose fought for the Covenant in 1639 and 1640, then became a Royalist, and switching sides was common throughout the period. When James VI and I succeeded as king of England in 1603, he viewed a unified Church of Scotland and England as the first step in creating a centralised, Unionist state. However, the two churches were very different in doctrine; even Scottish bishops violently opposed many Church of England practices. Widespread hostility to reforms imposed on the kirk by Charles I led to the National Covenant on 28 February 1638. Its signatories vowed to oppose any changes, and included Argyll and six other members of the Scottish Privy Council; in December, bishops were expelled from the kirk. Charles resorted to military action to assert his authority, resulting in the First Bishops' War in 1639. His chief Scottish advisor James Hamilton, 1st Duke of Hamilton proposed an ambitious three part strategy, in which Scottish Royalists would be supported by additional troops from England and Ireland. However, Charles' suspension of the Parliament of England during the period of Personal Rule from 1629 to 1640 meant there was insufficient support or money to conduct such operations, which largely failed to materialise. This allowed the Covenanters to consolidate their domestic position by defeating Royalist forces in Aberdeenshire, while the chaotic state of the English army left them unable to mount any effective opposition. While the two sides agreed the Treaty of Berwick in June, both saw it primarily as an opportunity to strengthen their position. In April 1640, Parliament was recalled for the first time in eleven years but when it refused to vote taxes without concessions, it was dissolved after only three weeks. Despite this, Charles went ahead, supported by his most capable advisor, the Earl of Strafford. As in 1639, he planned an ambitious three part attack; an Irish army from the west, an amphibious landing in the north, supported by an English attack from the south. Once again, the first two parts failed, while his English troops consisted largely of militia levied in the south, poorly equipped, unpaid, and unenthusiastic about the war. On the march north, lack of supplies meant they looted the areas they passed through, creating widespread disorder; several units murdered officers suspected of being Catholics, before deserting. Lacking reliable troops, Lord Conway, commander in the north, assumed a defensive posture and focused on reinforcing Berwick upon Tweed, the usual starting point for invading England. On 17 August, cavalry units under Montrose crossed the River Tweed, followed by the rest of Leslie's army of around 20,000. The Scots bypassed the town, and headed for Newcastle on Tyne, centre of the coal trade with London, and a valuable bargaining point.

Шайқас

Конуэйдің Ньюкаслді тиісінше ұстап тұруға жеткіліксіз адамы болғандықтан және Леслиге қарсы тұру үшін жеткілікті үлкен дала әскерін қамтамасыз ете алмағандықтан, ол қаладан минималды гарнизонмен кетіп, әскерлерінің көп бөлігін Хексамға жақын орналастырды, шотландтардың Тайн өзенін сол жерден кесіп өтуіне бел буды. 27 тамызға қарай шотландтар Ньюкаслға жақындады; осындай үлкен әскерді жабдықтау үшін Лесли оны басып алуға немесе кері шегінуге мәжбүр болды. Өзеннің солтүстігіндегі берік қорғанысты ескере отырып, ол Тайнды Ньюбернде, Ньюкаслдан шамамен он шақырым қашықтықтағы кішкентай ауылда кесіп өтуге шешті, бұл оған қаланың осал, оңтүстік жағына шабуыл жасауға мүмкіндік берер еді. 27 тамыздың кешінде Конуэй Ньюбернге 1000 атты және 2000 жаяу әскермен келді, олар Тайнның оңтүстік жағалауында полковник Томас Лансфордтың бақылауымен қорғаныс құрылысын бастады. Ертесіне таңда сэр Джейкоб Астли тағы 2000 жаяу әскермен қосылды, бірақ олардың саны көп болғанымен, форд маңындағы олардың позициялары қорғаныссыз еді. Леслидің артиллерия командирі Александр Гамильтон – өте тәжірибелі әскер, ол өз қаруларын солтүстіктегі биікке орналастырды, бұл ағылшын әскерлеріне ашық ату алаңын қамтамасыз етті, ал олардың қарсы ату мүмкіндігі шектеулі болды. Сонымен қатар, ағылшын артиллериясының көп бөлігі әлі де Хексамда болды, оларға шотландтық батареяларға жауап беру үшін тек сегіз жеңіл зеңбірек қалды. Сэр Джейкоб, Отыз жылдық соғыстың қатысушысы болғандықтан, бұл кемшілікті жою үшін орманға шегінуді ұсынды, бірақ бұл кеңеске құлақ естілмеді. Лесли судың төмендеуін күтіп, Конвейден әскеріне «патшаға петиция тапсыруға» рұқсат беруін сұрады, бірақ ол бас тартты; содан кейін Конвей Страффордтан фордты кесіп өтуге жол бермеуді бұйырған нұсқау алды. Кері шегіну жақсырақ шешім болуы мүмкін еді; Ньюкаслді басып алуға уақыт кеткен болар еді, ал ағылшын тұтқындары кейін шотландтарда үш күнге жететін азық болғанын хабарлады. Шабуыл сағат 13:00 шамасында шотланд офицерінің фордқа тым жақын келгені үшін атылып, мылтық атысы басталғанда қолға алынды. 300-ге жуық Келісімді атты әскер өзеннен өтуге тырысты, бірақ Лансфордтың жаяу әскерінің тығыз атысына түсіп, кері шегінді. Гамильтонның артиллериясы форд маңындағы асығыс дайындалған қорғаныстарды қарқынды бомбалауды бастады, олар көп ұзамай қиратылды; Лансфордтың оларды қайта жинауға тырысқанына қарамастан, оның әскерлері өз позицияларын тастап, шотландтарға өтуге мүмкіндік берді. Ағылшын атты әскерінің қарсы шабуылы бастапқыда сәтті болды, бірақ олар кері қайтарылды, ал олардың командирі Генри Уилмот тұтқындалды. Оның атты және жаяу әскері қарама-қарсы бағытта шегінгендіктен, Конвей өз қатарын қайта құруға үлкермеді, ал кешке қарай ағылшындар Ньюкаслға қарай толыққанды шегінді. Англия армиясының абыройын сақтап қалған санаулы мүшелерінің бірі – Джордж Монк болды, ол олардың артиллериясын зардапсыз қашыруды қамтамасыз етті. Екі тарап та шамамен 300 адамнан зардап шекті, Леслі әскерлеріне қуғын-сүргіннен бас тартуға бұйрық берді; Джон Пиммен және Парламенттік оппозициямен құпия байланыста болған шотландтар келісімге келуді қиындатпақшы болды.

Since Conway had insufficient men to adequately hold Newcastle and provide a large enough field army to confront Leslie, he left the town with a skeleton garrison and positioned most of his troops near Hexham, gambling on the Scots crossing the River Tyne there. By 27 August, the Scots were approaching Newcastle; supplying such a large army meant Leslie either had to capture it, or retreat. Given the strong defences north of the river, he decided to cross the Tyne at Newburn, then a small village six miles outside Newcastle, which would allow him to attack its weaker, southern side. On the evening of 27 August, Conway arrived at Newburn with 1,000 cavalry and 2,000 infantry, who began building defences on the south bank of the Tyne, supervised by Colonel Thomas Lunsford. They were joined next morning by Sir Jacob Astley, with another 2,000 infantry, but in addition to being heavily outnumbered, their positions around the ford were almost indefensible. Leslie's artillery commander, Alexander Hamilton, was an extremely experienced soldier, who placed his guns on high ground to the north; this provided a clear field of fire on the English troops below, while making them almost impervious to return fire. In addition, most of the English artillery was still at Hexham, leaving them only eight light guns with which to reply to the Scottish batteries. Sir Jacob, also a veteran of the Thirty Years War, suggested neutralising this disadvantage by withdrawing into the woods further back, but this advice was rejected. While waiting for low tide, Leslie asked Conway to allow his army across to 'deliver a petition to the king', which was refused; Conway then received instructions from Strafford, ordering him to prevent a crossing of the ford. In retrospect, retreat might have been a better option; taking Newcastle would have taken time, and English prisoners later reported the Scots had only enough rations for three days. The battle started around 13:00 when a Scots officer who came too close to the ford was shot, initiating an outbreak of musket fire. Around 300 Covenanter cavalry attempted to cross the river but came under concentrated fire from Lunsford's infantry and retreated. Hamilton's artillery now began an intense bombardment of the hastily prepared defences around the ford, which they soon dismantled; despite Lunsford's efforts to rally them, his troops abandoned their positions, allowing the Scots to cross. A counter attack by the English cavalry was initially successful, but they were driven back, and their commander Henry Wilmot captured. Since his cavalry and infantry withdrew in opposite directions, Conway was unable to reform his lines, and by early evening, the English were in full retreat towards Newcastle. One of the few members of the English army to emerge with any credit from the battle was George Monck, who managed to ensure their artillery escaped intact. Both sides suffered around 300 casualties, and Leslie ordered his troops to refrain from pursuit; already in secret contact with John Pym and the Parliamentary opposition, the Scots wanted to avoid making it harder to agree terms.

Салдары

Осы жеңіске қарамастан, шотландтар Ньюкаслді басып алуы тиіс болды, бірақ Леслидің таңғалуына орай, 30 тамызда келген кезде Конвей Дурхамға шегініп кеткен еді. Бір болжам бойынша, ол өзінің тәртіпсіз және бүлікші әскерлеріне сенімсіздік білдірген, бірақ армияның қалған бөлігінің рухы құлдырап, Чарльсты бейбіт келісімге келуге мәжбүр етті. Қазан айындағы Рипон шарты бойынша шотландтарға күніне 850 фунт төленді және соңғы шарттар белгіленгенше Нортумберленд пен Дарем графтықтарын басып алуға рұқсат берілді. Бұл үшін парламент шақырылуы керек болды, ал шотландтар 1641 жылғы Лондон шартынан кейін Солтүстік Англиядан эвакуацияланды. Чарльз жеңіліске ұшырап, өзінен құтыла алмайтын парламентті шақыруға мәжбүр болды, бірақ 1641 жылғы Ирландия көтерілісі 1642 жылдың тамызында соғысқа әкелген күресте одан да маңыздырақ болды. Екі тарап та көтерілісті басу қажеттігіне келіссе де, олар көтерілген әскерді басқаруда бір-біріне сенбеді, және осы шиеленіс Бірінші ағылшын азаматтық соғысының тікелей себебі болды. Жеңіс үкімет пен шіркеутің Ковенантерлердің бақылауында екенін растады, ал шотланд саясаты енді осы жетістіктерді сақтауға бағытталды. 1643 жылғы Салтанатты Лига мен Одақ Шотландия парламентінің жеңіліске ұшыраған жағдайда Шотландия үшін қандай салдарлар болатыны туралы алаңдаушылықтан туды. Чарльз сияқты, Ковенантерлер де Шотландия мен Англияның біріккен шіркеуін құру арқылы саяси билікке қол жеткізуді көздеді, бірақ ол епископалдық емес, пресвитериандық болуын қалады. Дегенмен, епископтар соғыстарында жеңіске жетудің оңайлығы олардың әскери мүмкіндіктерін және осы мақсатқа жету қабілеттерін асыра бағалауына әкелді. Шотландиядан айырмашылығы, Англия шіркеуінің ішінде пресвитериандар азшылық құрады, ал діни тәуелсіздер шотландтардың диктатурасымен кез келген мемлекеттік шіркеуге қарсы болды. Ең белгілі қарсыластардың бірі Оливер Кромвелл болды, ол мұндай нәтижеге келісудің орнына күресемін деп мәлімдеді. Көптеген саяси радикалдар, сондай-ақ Жаңа үлгідегі армияның көп бөлігі Тәуелсіз қауымдарға жатты; 1646 жылға қарай шотландтар мен олардың ағылшын одақтастары оларды Чарльздан да қауіпті деп санады. 1648 жылғы Екінші ағылшын азаматтық соғысындағы жеңіліс оның өліміне әкелді; 1651 жылғы Үшінші ағылшын азаматтық соғысында ұлын таққа қайтаруға әрекет жасау сәтсіз аяқталып, Шотландия Ұлыбританиямен біріктірілді, бұл одақ ағылшын талаптары бойынша жасалды.

Despite this victory, the Scots still had to take Newcastle, but to Leslie's surprise, when they arrived on 30 August, Conway had withdrawn to Durham. One suggestion is he did not trust his ill disciplined and mutinous troops, but morale in the rest of the army now collapsed, forcing Charles to make peace. Under the October Treaty of Ripon, the Scots were paid £850 per day, and allowed to occupy Northumberland and County Durham pending final resolution of terms. Funding this required the recall of Parliament, and the Scots finally evacuated Northern England after the August 1641 Treaty of London. While defeat forced Charles to call a Parliament he could not get rid of, the Irish Rebellion of 1641 was arguably more significant in the struggle that led to war in August 1642. Although both sides agreed on the need to suppress the revolt, neither trusted the other with control of the army raised to do so, and it was this tension that was the proximate cause of the First English Civil War. Victory confirmed Covenanter control of government and kirk, and Scottish policy now focused on securing these achievements. The 1643 Solemn League and Covenant was driven by concern over the implications for Scotland if Parliament were defeated; like Charles, the Covenanters sought political power through the creation of a unified church of Scotland and England, only one that was Presbyterian, rather than Episcopalian. However, ease of victory in the Bishops' Wars meant they overestimated their military capacity and ability to enforce this objective. Unlike Scotland, Presbyterians were a minority within the Church of England, while religious Independents opposed any state church, let alone one dictated by the Scots. One of the most prominent opponents was Oliver Cromwell, who claimed he would fight, rather than agree to such an outcome. Many of the political radicals known as the Levellers, and much of the New Model Army, belonged to Independent congregations; by 1646, the Scots and their English allies viewed them as a greater threat than Charles. Defeat in the 1648 Second English Civil War resulted in his execution; failure to restore his son in the 1651 Third English Civil War was followed by Scotland's incorporation into the Commonwealth, a union made on English terms.