Кіріспе

Англия мемлекет қайраткері (1618–1685)

Генри Беннет, Арлингтонның 1-ші графы, КГ, ПК (1618 – 28 шілде 1685) – ағылшын мемлекет қайраткері. Англия азамат соғысы кезінде роялистерді қолдаған ол, 1660 жылы Англияға қайтып келгенге дейін, эмиграциядағы корольдік отбасына қосылды. Ол келесі он жылда саяси ықпалға ие болды және 1668 жылдан бастап Кабал министрлігінің мүшесі ретінде Карл II-нің маңызды кеңесшілерінің біріне айналды. 1674 жылы ол импичментке ұшырады. Ол Англия Парламентіндегі Корт фракциясының жетекші тұлғасы болды, бұл топтық бірлестік кейін Тори партиясына айналды.

Түпбасқасы және ерте өмір

Ол Доули, Миддлсекстің сэр Джон Беннеттінің және Литтл Саксхэм, Саффолктің сэр Джон Крофтс қызы Доротидің ұлы болды. Ол Джон Беннеттің 1-ші барон Оссолстонның кіші інісі болды; оның қарындасы сэр Роберт Каррға (немесе Керрге) үйленген Елизавета Беннет болды. Ол 1618 жылы Суфолк штатындағы Литтл Саксхэмде крещениеден өтті және Вестминстер мектебінде және Оксфордтағы Крайст-Черчте білім алды. Ол ғалым және ақын ретінде белгілі бір деңгейге жетті және бастапқыда діни қызметкер болуға дайындалған. 1643 жылы ол Оксфордта Лорд Дигбидің хатшысы болды және королева мен Ормонд арасында Ирландияда хабаршы ретінде жұмыс істеді. Кейіннен ол патша үшін қару алып, 1644 жылы Андовер шайқасында мұрнының түбіне жарақат алды. Бұл жарадан қалған із қалыпты болуы керек, сондықтан Арлингтон оны қара түсті жабынмен жапқан. Патшалықтың жеңілісінен кейін ол Франция мен Италияға саяхаттап, 1650 жылы қуғындағы патша отбасына қосылды, ал 1654 жылы Чарльздың ұсынысымен, оның "жағымды мінезіне" қызыққан Йорк герцогы Джеймстің ресми хатшысы болды. Кейбіреулер оның Люси Уолтерден заңсыз баласы болғанын айтады.

Аттылық

1657 жылы наурыз айында ол рыцарь атағына ие болды, және сол жылы Карлдың Мадридтегі өкілі ретінде жіберілді, онда ол Реставрациядан кейін патшалық іске көмек табуға тырысты. 1661 жылы Англияға оралғаннан кейін, ол патшалық қазынаның сақтаушысы болып тағайындалды және патшаның ең жақын адамына айналды. Оның міндеттерінің бірі патшаның әйелдерін іздеу және олармен айналысу болды, және осы істе ол үлкен беделге ие болды. Леди Кастлемейнмен байланыс орнатып, ол Карлдың Кларендонға деген наразылығын күшейтті; және 1662 жылдың қазан айында Кларендонның қарсылығына қарамастан, мемлекеттік хатшы болып тағайындалды, оған Кларендон парламентте орын табуға мәжбүр болды. Ол 1661 жылдан 1665 жылға дейін Каллингтон округін өкілдік етті, бірақ ешқашан пікірсайыстарға қатысқан жоқ.

Өмірбаян

Кейін ол 1662 жылғы Ирландияның қоныстану актісін түсіндіру және Танжер мәселелері бойынша комитеттерде қызмет етті. 1665 жылы ол Арлингтон бароны (Мидлсекстегі Харлингтон) титулын алды, ал 1667 жылы пошта басқармасының бірі болып тағайындалды. Сыртқы істерді басқару оған сеніп тапсырылды, ол Смирна флотына жасалған шабуылға және Екінші ағылшын-голланд соғысына басты жауапкер болды. Соғыс барысында 1665 жылғы наурыз айында ол әдемі (және голланд) Изабелла ван Нассау Бевервертке (28 желтоқсан 1633 – 18 қаңтар 1718) үйленді. Изабелла – Нассаудың Де Лек және Беверверд иесі Луидің қызы, Стадхолдер Маврикий Оранждың заңды емес ұлы. Олардың бір қызы болды – Грэфтон герцогинясы Изабелла Фицрой (шамамен 1668 – 1723). Леди Арлингтонның әпкесі Эмилия, тағы бір әйгілі сұлу, Оссоридің 6-шы графы Томас Батлерге тұрмысқа шықты. 1665 жылы ол Карлға дін бостандығын беруге кеңес берді, бірақ бұл соғыс кезінде қаржы алу үшін жасалған ғибрат болды; ал ол кейіннен дінсіздерді қуғындауға белсенділік танытты.

Томас Вриотслидің өлімі

Томас Уироттсли, Саутгемптонның 4-ші графы қайтыс болғаннан кейін, ол оның басқаруын сынаған болатын, оның зор амбициясы – қазынашылық лауазымына қол жеткізе алмады. Кларендон құлағанда, оған қарсы сыбырлағанмен, ол Кабаль министрлігінің мүшесі болғанымен, күткендей жоғары ықпалға ие бола алмады, себебі Бэкингем патшаның назарына тез арада теңесіп, одан асып түсті. Бэкингеммен қатыгез бәсекелестік туды, және олар тек Ормонды құрту сияқты олардың саясаты мен жоспарларына қарсы шыққан ұлы Ормонды құрту сияқты жаман шараларды іске асыруға тырысқанда ғана бірікті. Арлингтонның қызғанышына тағы бір себеп – 1668 жылы Үштік одақ шартын жасау арқылы үлкен халыққа танымал болған сэр Уильям Темпл еді; Арлингтон оны Мадридке жіберуге тырысты және Шарльдың осы келісімде көтерілген саясатты жою және Франциямен келісім жасау жоспарларына құлшыныспен кірісті. Ол Людовик XIV-тен пара алудан бас тартты, бірақ әйеліне 10 000 алтын монета сыйлық ретінде алуға рұқсат берді; 1670 жылы ол, Рим католигі Томас Клиффордтан басқа, бірінші барон Клиффордтан басқа, алғашқы құпия Довер келісіміне (1670 жылдың мамыр айында) сенген жалғыз министр болды, оның бір тармағы Карлдың католицизмге өтуін жариялауды көздеді; және ол кеңестің қалған бөлігін алдаудың басты ойыншысы болды.

Жеке пікірлер

Ол бірнеше басқа шараларды қолдады – патша билігін қару күшімен абсолютті ету жоспары; 1672 жылы мемлекеттік қарызды мойдаламайтын "қазынаны тоқтату"; және сол жылы "біз шетелдегі істермен айналысқанда ел ішінде тыныштық сақтау үшін" патшалық кешірім туралы жарияланған декларация. 1672 жылдың 22 сәуірінде ол граф титулына ие болды, титул оның қызына өтетіні айқындалды, ал 15 маусымда Гартер орденін алды; сол айда ол Бэкингеммен бірге алдымен Гаагадағы Вильгельмге, содан кейін Утрехттегі Людовикке сапар жасады, голландтарға бейшаралықпен қабылданбаған бейбіт келісім шарттарын таңуға тырысты, бірақ үшінші ағылшын-голланд соғысын аяқтауға қол жеткізе алмады. Бірақ Арлингтонның сарай саясатын қолдауы жеке мүдделеріне толығымен бағынды; ал 1672 жылдың қарашасында Клиффордты қазынашылыққа тағайындағаннан кейін, оның қызғанышы мен көңілінің қалғандығы, сондай-ақ парламентте туындаған қарсылықтың күштілігі оны қарсы жаққа бұрып жіберді.

Кешірімділік туралы мәлімдеме

Ол Чарльзға 1673 жылдың наурызында Индульгенция декларациясының заңдылығын Лордтар палатасына ұсынуды кеңес берді және сол жылы Клиффордты отставкаға кетуге мәжбүр еткен Тест актісін қолдады. Ол голландиялық партияға қосылды және жаңа одақтастарымен келісу үшін Довердің құпия шартын адал протестанттар Ормонд пен Шафтсберидің 1-графы Энтони Эшли Куперге ашты. Бірақ Арлингтон барлық тараптың сенімін жоғалтқандықтан, қолдау табуға жасаған әрекеттері аз нәтиже берді. 1674 жылдың 15 қаңтарында ол Палата тарапынан «папалыққа» ұмтылу, сыбайлас жемқорлық және сенішті сатқандық айыптарымен импичментке ұшырады. Бұрынғы қорғаныс шарасында Букингем оны француз және протестанттарға қарсы саясаттың басты қозғаушысы деп айыптады. Бірақ, оның жеңесі, халыққа танымал лорд Оссоридің ықпалының арқасында, оны қызметтен алу туралы ұсыныс 166 дауысқа қарсы 127 дауыспен қабылданбады. Алайда, оның құтылуы құлдырауына кедерес болмады, ол 11 қыркүйекте 1674 жылы хатшылық қызметінен кетіп, оның орнына Лорд Чемберлен болып тағайындалды. 1675 жылы ол Францияға және Рим католиктеріне қарсы шараларды қолдау арқылы, сондай-ақ Джеймсті сарайдан қуғызу үшін жасалған қысымға қосылып, парламентпен жақсы қарым-қатынас орнатуға тағы бір әрекет жасады. Қарашада ол Гаагаға миссиямен барды, мақсаты бейбітшілік орнату және Уильям мен Джеймстің қызы Мэримен одақ құру болатын. Бірақ ол бұл жолы да толық сәтсіздікке ұшырады және толыққанды беделсіз күйде үйге оралды.

Қазынашылық

Ол Дэнби Клиффордты қазынашылыққа тағайындағанда тағы да көңілі қалды, себебі Чарльз "оны кеңсеге лайықсыз деп есептегендіктен, оған оны беруге өте ықылас білдірді". Парламенттегі наразылармен оның жасаған сыбырласулары, сәтті бәсекелесіне қарсылық тудыруға бағытталған әрекеттері нәтижесіз аяқталды. Осыдан бастап, сарайда болғанмен, ол ешқандай ықпалға ие болмады және оған сыйластықпен қарастырылмады. Оның сыртқы келбеті мен мінез-құлқынан күлкі қозғауға болады, тіпті "бір сарай адамы мұрнына қара дақ қойып, қолына ақ таяқ ұстап, патшаны оның есебінен көңіл көтеру үшін" әдетке айналды. 1679 жылдың наурыз айында ол қазына комиссары болып тағайындалды, сол жылы сэр Уильям Темплдің жаңаша құрылған кеңесіне енді және жаңадан құрылған ішкі кабинет мүшесі болды. 1681 жылы ол Саффолк графының өкілі болып тағайындалды.

Өлім және мұрагерлік

Ол 28 шілдеде 1685 жылы қайтыс болды және ол үлкен мүлік сатып алып, кең ауқымды құрылыс жұмыстарын жүргізген Юстон жерінде жерленді. Оның Лондондағы резиденциясы Арлингтон үйі болды, оны ол бұрынғы резиденциясы Горинг үйі 1674 жылы өртенген кезде салдырған. Бұл резиденцияның орнына Букингем сарайына айналған Букингем үйі салынды. Оның титулы ерекше бекітілген тәртіп бойынша оның жалғыз қызы Изабеллаға өтті. 1672 жылы, оған төрт немесе бес жас болғанда, ол тоғыз жасар Генри Фицройға, Графтонның 1-ші герцогы, король Карл II мен Леди Кастлемейннің заңды емес ұлына үйленді. Дәл сол рәсім 1679 жылы қайталанды, бұл, әдетте, жұбайлардың бірге тұруына мүмкіндік беру үшін жасалды. Олардың бір ұлы болды – Чарльз Фицрой, Графтонның 2-ші герцогы. Графтон 1690 жылы Корк қамалында қаза тапты. Изабелла 1698 жылы 4-ші баронет, сэр Томас Ханмерге қайта үйленді. Ол 1723 жылы қайтыс болды.