Кьелл Инге Рёкке: Норвеж бизнесменінің өмір жолы мен жетістіктері

Кіріспе

Норвегиялық кәсіпкер Кьелл Инге Рёкке (Kjell Inge Røkke, 25 қазан 1958 жылы туған) – норвегиялық кәсіпкер. Рёкке 1982 жылы АҚШ-та 69 футтық (21 метрлік) траулер сатып алып, кәсіпкерлік жолын бастады және біртіндеп жетекші әлемдік балық шаруашылығы бизнесін құрды. 1996 жылы Рёкке бақылауындағы RGI компаниясы Aker ASA акцияларының жеткілікті бөлігін сатып алып, компанияның ең ірі акционеріне айналды, кейіннен RGI компаниясы Aker ASA-мен біріктірілді. Рёкке Aker ASA төрағасы, сондай-ақ Aker BP, Kværner, Ocean Yield, Aker BioMarine және Aker Energy директорларының қатарында. 2018 жылдың 31 желтоқсанына дейін Рёкке өзінің инвестициялық компаниясы TRG AS және оның еншілес компаниялары арқылы Aker ASA акцияларының 68,2%-ын иеленді. 2018 жылы Рёкке Норвегиядағы ең бай адам деп есептелді, оның капиталы 20,6 миллиард норвегиялық крона, шамамен 2,4 миллиард АҚШ долларына тең.

Мансап

Рёкке 18 жасында балықшы болып жұмыс істей бастады және орта білімі мен жоғары білімі жоқ. 1979 жылы ол Аляскадағы траулерлерде жұмыс істеу үшін АҚШ-қа көшті. Алғашқы траулерлерін сатып алу үшін жеткілікті ақша жинап, ол ақырында American Seafoods Group компаниясының иесі болды. 1980-жылдары Рёкке Сиэтлде, Вашингтонда орналасып, American Seafoods және Resource Group International (RGI) компанияларын иеленді және басқарды, оларға Brooks Sports және Helly Hansen кірді. 1990-жылдардың ортасында Рёкке Норвегияға оралды. 1996 жылы Рёкке Aker компаниясының негізгі акционеріне айналып, RGI компаниясы Aker акцияларының жеткілікті мөлшерін сатып алып, Aker-дің ең ірі акционері болды, содан кейін екі компания біріктірілді. RGI мен Aker арасындағы бірігу 1997 жылдың қаңтарында аяқталды. Aker арқылы Рёкке балық шаруашылығы саласында маңызды орын алды және 1876 жылға дейінгі тарихы бар J. M. Johansen балық шаруашылығының белгілі кәсіпорнын сатып алды. Жаңа компания портфеліне жылжымайтын мүлік және кеме жасау орындары да кіреді. Қазіргі уақытта Рёкке Норвегиядағы Aker ASA компаниясының ең ірі акционері болып табылады, бұл компания мұнай және газ, теңіз активтері және теңіз биотехнологиясы салаларында инвестиция жасайды. Норвегияның Aftenposten газетімен сұхбатында (2017 жылдың 1 мамырында жарияланды) Рёкке өзінің байлығының көп бөлігін қайырымдылыққа бермек екенін айтты. Осы жоспардың келесі қадамы ретінде ол 2017 жылы Giving Pledge жобасына қосылып, REV Ocean бастамасын құрды. WWF Норвегияның бұрынғы бас директоры Нина Дженсен басқаратын REV Ocean мұхит туралы білімімізді арттыру және үш бағыт бойынша нақты шешімдерді дамытуға жұмыс істейді: әлемдегі ең үлкен зерттеу және экспедициялық кеме (REV), Дүниежүзілік мұхит штаб-пәтері және ашық, жаһандық деректер платформасы. 183 метрлік зерттеу және экспедициялық кеме REV Ocean 2022 жылы Рёккеге тапсырылуға тиіс. Әлемдегі ең ұзын супер яхтада үш бассейн және 35 орындық зал бар. Рёкке дислексиядан зардап шегеді, бірақ ол оның жетістікке жетуіне көмектескенін айтады және дислексиясы болмағанда қазіргі орнында болмас еді дейді. Forbes журналы Рёккені «күнәсіз корпоративтік рейдер ретінде танымал болды» деп сипаттады. 2005 жылы Рёкке Dagens Næringsliv басылымының Норвегиядағы жылдың үздік басқарушысы деп танылды. 18 үміткердің ішінде Рёкке дауыстардың шамамен 1/3-ін алды. 2006 жылы Рёкке «Жылдың Peer Gynt» сыйлығын жеңіп алды. Бұл сыйлық жыл сайын Норвегияда өзін ерекше танытқан және Норвегияның халықаралық беделін арттырған тұлғаға немесе мекемеге беріледі. Peer Gynt фестивалінің мүшелері, парламенттік өкілдер және жылдың Peer Gynt сыйлығының бұрынғы лауреаттары сыйлыққа үміткерлерді ұсына алады.

Røkke started out as a fisherman at the age of 18, and has no secondary or higher education. In 1979, he moved to the U. S. to work on trawlers in Alaska. Saving up enough money to buy his first trawlers, he eventually owned the American Seafoods Group. Røkke was based in Seattle, Washington in the 1980s, owning and operating American Seafoods and Resource Group International (RGI), which included Brooks Sports and Helly Hansen. In the mid 1990s, Røkke returned to Norway. In 1996, Røkke become Aker's main shareholder and a driving force in the company's development when RGI purchased enough Aker shares to become Aker's largest shareholder; the two companies subsequently merged. The merger between RGI and Aker was completed in January 1997. Through Aker, Røkke gained an important position within fisheries, and acquired the long established fishery business J. M. Johansen with roots back to 1876. Real estate and shipyards is also part of the new company portfolio. Røkke is currently the largest shareholder of the Norwegian based company Aker ASA, an industrial investment company, which interests are concentrated in the oil and gas, maritime assets and marine biotechnology sectors. In an interview with the Norwegian newspaper Aftenposten (published 1 May 2017) Røkke said he planned to give away most of his fortune. As a further step in this plan, he joined the Giving Pledge in 2017 and founded the REV Ocean initiative. REV Ocean, led by former WWF Norway CEO, Nina Jensen, is working to improve our understanding of the ocean and foster concrete solutions through three initiatives: the world's largest research and expedition vessel (REV), the World Ocean Headquarters and an open, global data platform. A 183m research and expedition vessel, the REV Ocean, is due for final delivery to Røkke in 2022. The world's longest super yacht, it is reported to have three swimming pools and a 35 seat auditorium. Røkke suffers from dyslexia, but claims that it has helped him to his success, and states that he would not be where he is today without his dyslexia. Røkke has been described by Forbes as having "built up a reputation as a ruthless corporate raider". In 2005, Røkke was selected to the top manager in Norway by Dagens Næringsliv. Among the 18 nominees, Røkke received nearly 1/3 of the votes. In 2006, Røkke won the “Peer Gynt of the Year” award. The prize is given every year to a person or institution that has distinguished him or herself within Norway and have improved Norway's international reputation. Members of the Peer Gynt Festival itself, parliamentary representatives and former winners of the year's Peer Gynt prize may propose candidates for the award.

Қамқорлық

2017 жылдың мамыр айында Рёкке және оның әйелі Гейтс-Баффеттің ірі қайырымдастық берушілердің элиталық желісі – The Giving Pledge-ке қосылды. Желіге қатысушылар өмір бойы немесе өлімнен кейін байлықтарының басым бөлігін қайырымдастық мақсаттарға жұмсауға уәде береді. 2017 жылдың мамыр айында Рёкке әлемдегі ең үлкен және ең жетілдірілген зерттеу кемесін сатып алуды қаржыландыратынын хабарлады. 2021 жылы қолданысқа енгізілуі жоспарланған 182,9 метрлік кеме зерттеушілерге бұрынғысыздай жаңа құралдарды ұсынып, мүмкіндік береді, деп хабарлайды Aftenposten. Зерттеу кемесіндегі жабдықтар зерттеушілерге атмосферадан және теңіздің 6000 метр тереңдігінен, тіпті теңіз түбінен 20 метрге дейін өлшемдер алуға мүмкіндік береді. Зерттеу кемесіне су асты кемелері, су асты және су үсті дрондары қоса тіркеледі, сондай-ақ аудитория және жеті зертхана орналасады. Кеме күніне 5 тоннаға дейін пластик жинап, зиянды шығарылымсыз өртеуге қабілетті. Кемені қаржыландыру идеясының түпкірлігінде Рёккенің байлығын қоғамның игілігі үшін пайдалану ниеті жатыр. Рёкке Aftenposten газетіне климаттың өзгеруі және теңіздегі пластикалық ластану туралы алаңдап жүргенін, бірақ оның ғылымға деген құштарлығы жобаны қаржыландырудың маңызды факторы болғанын айтты. Зерттеу экспедициялық кемесі (REV) экспедициялар мен зерттеулер үшін, сондай-ақ жеке яхта ретінде жалға алуға қолжетімді болады. Осыдан түсетін табыс техникалық қызмет көрсету шығындарын азайтуға және зерттеулер мен жабдықтарды қаржыландыруға жұмсалады. Kjell Inge Røkke 30 адамнан тұратын экипажға және 60 зерттеушіге арналған зерттеу кемесін салу мен пайдалануды қаржыландырады. Оператор болып Røkke компаниясы – Rosellinis Four 10 тағайындалған. Кеме итальяндық Fincantieri кеме жасаушы компаниясының румындық кеме жасақтау орнында салынды. Әйелі Анне Грете Эйдсвигпен бірге Рёкке Aker ASA-мен серіктестік құрып, халықаралық деңгейдегі жетекші университеттерде норвегиялық студенттердің аспирантурасын қолдау мақсатында Aker Scholarship стипендиясын құрды. Aker Scholarship стипендиясының мақсаты – алушыларды Норвегияның бизнесі, индустриясы және қоғамының дамуына үлес қосуға, болашақ ұрпақтардың игілігі үшін өздерін дамытуға шақыру. Рёкке отбасының компаниясы TRG, Aker Scholarships-ты Білім беру қорына жасалған қайырымдалық арқылы қаржыландырады; Aker ASA стипендия бағдарламасын басқарады. Aker стипендиясының мақсаты – Норвегиямен тығыз байланысы бар, жоғары білікті үміткерлерге әлемнің жетекші университеттерінің бірінде оқуды жалғастыруға мүмкіндік беру және стипендиаттың әлеуметтік жауапкершілігін дамытуға қолдау көрсету. 2018 жылы Рёкке және TRG, сондай-ақ басқа Aker компаниялары Stiftelsen VI (VI Foundation) қорын құрды. Рёкке-нің жеке меншік компаниясы TRG қордың бастапқы капиталы ретінде 25 млн NOK бөлді. Stiftelsen VI мүмкіндігі шектеулі жандардың құқықтары мен мүмкіндіктерін кеңейту үшін ресурс және құзыреттілік орталығы болуға және тең мүмкіндіктер жасауға ұмтылады. VI сонымен қатар дене шынықтыруға ынталандыруды және мотивациялауды көздейді. Aker ASA, Aker компанияларына тиесілі компаниялар және Kjell Inge Røkke-нің жеке компаниясы TRG алдағы бес жылда 125 млн NOK көлемінде үлес қосуға міндеттенді. 2017 жылы Рёкке отбасының жергілікті футбол клубы Frisk Asker-ге жаңа жасанды газон мен жаңа клуб үйін салуға қаржылай көмек көрсетті. Рёкке бұрын өзінің туған қаласы Аскерде жергілікті спорт командалары мен тұрғын үй кооперативтері үшін 20 шағын футбол алаңын салуға 10 млн NOK (шамамен 1,19 млн АҚШ доллары) бөлген. 2010 жылы Рёкке отбасымен Аскерге көшіп келген кезде, ол аймақтағы жаяу және велосипед жолын салуға қаржыландыруға көмектесті.

In May 2017, Røkke and his wife joined the Gates Buffett The Giving Pledge, an elite network of big philanthropic givers. Pledge members promise to devote the majority of their wealth to philanthropic causes during their lifetimes or after their death. In May 2017, Røkke announced that he is funding the purchase of the world's largest and most advanced research vessel, the REV Ocean. The 182.9 meter long vessel, which is scheduled to be launched in 2021, will give researchers tools they could not otherwise have dreamed of, reports Aftenposten. Equipment on board the research ship will enable researchers to take measurements from the atmosphere as well as 6,000 meters below the surface of the sea – including up to 20 meters under the seabed. Submarines and both under and overwater drones will be attached to the research vessel, which will also house an auditorium and seven laboratories. The ship will be able to collect and incinerate up to five tonnes of plastic every day without releasing any harmful emissions. Røkke's desire to use his fortune to benefit society lies behind the idea to fund the ship. Røkke also told Aftenposten that he was concerned about both climate change and plastic pollution in the seas, but that his passion for science was one of the key elements in his funding the project. The research expedition vessel (REV) will be available for expeditions and research as well as for hire as a private yacht, according to the report. Income will be used to reduce maintenance costs and help fund research and equipment costs. Kjell Inge Røkke will pay for the construction and operation of a research vessel that will have a crew of 30 and accommodate 60 researchers. The Operator will be the Røkke company Rosellinis Four 10. The boat was built at a Romanian shipyard of Italian yacht builder Fincantieri. Together with his wife, Anne Grete Eidsvig, Røkke has established the Aker Scholarship in partnership with Aker ASA to support Norwegian students' graduate studies at internationally leading universities. Aker Scholarship's objective is to inspire recipients to make a difference in the development of Norwegian business, industry, and society for the benefit of generations to come. Røkke's family's company, TRG, finances Aker Scholarships through donations to their Foundation of Education; Aker ASA administers the scholarship program. The purpose of the Aker Scholarship is to offer highly qualified candidates, with a strong link to Norway, an opportunity to pursue an advanced degree at one of the world's leading universities, and to support the development of the scholar's social commitment. In 2018, Røkke and TRG, along with the other Aker companies, founded Stiftelsen VI (The VI Foundation). Røkke's privately owned company, TRG, provided the foundation's starting capital of NOK 25 million. Stiftelsen VI aspires to become a resource and competence centre for disabled people's opportunities and rights, and create equal opportunities to perform. Amongst other things, VI wants to inspire and motivate to physical activity. Aker ASA, Aker owned companies and Kjell Inge Røkke's private company TRG have committed to a contribution of NOK 125 million over the next five years. In 2017, Røkke gave a donation to the family's local soccer club, Frisk Asker, to fund new artificial turf and a new clubhouse. Røkke has previously given NOK 10 million (approx US$1.19 million) to fund 20 mini pitches for local sports teams and housing associations in his home municipality, Asker. When Røkke and his family moved to Asker in 2010, he helped finance a walking and cycling route in the area.

Футбол

Рёкке футболға қатысқанымен де танымал. 1993 жылы норвегиялық «Мольде ФК» клубымен байланыс жасады. Ол сондай-ақ клубтың жаңа стадионын қаржыландыруда маңызды рөл атқарды, ол «Рёккелөкка» («Рёкке саябағы») деген лақап атын алды. Бағалаулар бойынша, ол клубты қаржыландыруға шамамен 400 миллион NOK жұмсаған. Рёкке бұрынғы бизнес-серіктесі Бьёрн Руне Гелстенмен бірге 1990 жылдардың соңында «Уимблдон» футбол клубына үлестес болып, 2000 жылы команданың бірлескен иесі атанды. Келесі жылы клуб 1991 жылы «Плоу Лейн» стадионынан кетіп, «Кристал Пэлас» клубының «Сельхерст Парк» стадионында (Кройдон, Оңтүстік-Шығыс Лондон) ойнағаннан бері өз алаңы болмады. Сондықтан Рёкке мен Гелстен, төраға Чарльз Коппел және бизнесмен Пит Винкельман команданы Лондоннан шамамен 60 миль қашықтықтағы дәстүрлі орнынан Мильтон-Кейнс қаласына көшіруге келісті. Бұл шешімге қарсылық тудырып, «Уимблдон» жанкүйерлері бір жыл бойы матчтарда наразылық білдірді, өз клубтарының осылай «франшизаға» айналуына жол бермеуге бекінді. Кәсіби ағылшын футбол клубының көшірілуі бұрын-соңды болмаған, мұндай жағдай көбінесе американ спортында кездеседі. Футбол лигасы мен Англия Футбол қауымдастығының (The FA) бас тартуынан кейін, шешім үш төрешіден тұратын арбитраждық комиссияға берілді, нәтижесі көшіруге қатысты екі дауысқа қарсы бір дауыс болды. Шешімге ашуланған «Уимблдон» жанкүйерлері қолдау көрсету үшін «AFC Уимблдон» деген жаңа клуб құруға келісіп, бұрынғы командасына бойкот жариялады. Келесі маусымда «Уимблдон ФК» рекордтық төмен көрермендер алдында ойнады, тіпті Лига кубогының «Роттерхамға» қарсы ойынында бар болғаны 664 адам болды. Содан кейін 2003 жылдың қыркүйегінде көшіру аяқталды. Бір жыл өткен соң клуб өз атын өзгертіп, «Милтон-Кейнс Донс» деп аталатын болды.

Кемелік лицензияға айыптау

2005 жылы Рокке кішкентай яхтаға капитандық куәлігін жалған жасауға тырысты, осы үшін ол куәліктерді жасау арқылы алаяқтық жасады деген айыппен сотталды және 120 күндік түрме жазасы мен сынақ мерзімінен кейін, шартты түрде босатылды. Түрмеде 24-25 күн отырды.

Жеке өмір

Рёкке үйленген, төрт баласы бар және Норвегияның Веттре қаласында тұрады. Ол бірнеше эксклюзивті автомобильдерге ие, соның ішінде 2016 жылдың тамызында алған Ford GT машинасы бар. 2022 жылдың қыркүйегінде ол Швейцарияның Лугано қаласына көшетінін жариялады.