Кіріспе
Норвегиялық алюминий және жаңартылатын энергия компаниясы Norsk Hydro ASA (көбінесе Hydro деп аталады) – Норвегияның алюминий және жаңартылатын энергия компаниясы, кеңсесі Ослода орналасқан. Бұл әлемдегі ірі алюминий компанияларының бірі. Оның әлемнің 50-ге жуық елінде және барлық құрлықтарда филиалдары бар. Норвегия мемлекеті Сауда, өнеркәсіп және балық шаруашылығы министрлігі арқылы компанияның 34,3%-ына ие. Ал қалған 6,5%-ы Норвегияның мемлекеттік зейнетақы қорын басқаратын Folketrygdfond қорына тиесілі. Norsk Hydro компаниясында шамамен 35 000 адам жұмыс істейді. Хилде Мерете Аасхайм 2019 жылдың мамыр айынан бері бас директор қызметін атқарып келеді. Hydro 2007 жылдың қазанына дейін мұнай және газ саласында маңызды рөл атқарды, содан кейін бұл операциялар Statoil компаниясымен біріктіріліп, StatoilHydro құрылды (2009 жылы Statoil болып қайта аталды, қазір Equinor деп аталады).
Norsk Hydro ASA (often referred to as just Hydro) is a Norwegian aluminium and renewable energy company, headquartered in Oslo. It is one of the largest aluminium companies worldwide. It has operations in some 50 countries around the world and is active on all continents. The Norwegian state owns 34.3% of the company through the Ministry of Trade, Industry and Fisheries. A further 6.5% is owned by Folketrygdfond, which administers the Government Pension Fund of Norway. Norsk Hydro employs approximately 35,000 people. Hilde Merete Aasheim has been the CEO since May, 2019. Hydro had a significant presence in the oil and gas industry until October 2007, when these operations were merged with Statoil to form StatoilHydro (in 2009 changed back to Statoil, which is now called Equinor).
Аңтитын тыңайтқышпен алғашқы қадамдар
Швед Валенбергтер отбасы мен француз банктері қаржылаған компания 1905 жылғы 2 желтоқсанда «Norsk hydro elektrisk» (ауадан азотты бекіту арқылы жасанды тыңайтқыштар өндіруге арналған норвеж гидроэлектрлік азот шектеулі серіктестігі) деген атпен Сам Эйде тарапынан құрылды. Компания норвег ғалымы Кристиан Биркеланд әзірлеген ауадан азотты бекіту арқылы жасанды тыңайтқыштар өндірудің жаңа технологиясын пайдаланды. Бұл әдіс әлі күнге дейін Биркеланд-Эйде процесі деп аталады. Процеске үлкен мөлшерде электр энергиясы қажет болды, сондықтан Нотодден қаласына жақын орналасқан Свельгфоссен шарлауында электр станциясы салынды. Кейін Рюкан шарлауы да пайдаланылып, оның қуаты қолданысқа енгізілді, нәтижесінде Рюкан қаласы құрылды және «Norsk Hydro Rjukan» зауыты салынды. «Hydro» компаниясының алғашқы зауыты 1907 жылы Нотодденде, ал 1911 жылы Рикьюан, Тинн қалаларында салынды. 1920 жылы Нордландтағы Гломфьордта өндіріс орнатылды. 1930 жылы «Norsk Hydro» Порсгрун қаласының сыртындағы Херояда зауыт ашты. Бастапқыда зауыт тыңайтқыштарды тасымалдау порты және әк тасын импорттау орталығы ретінде жұмыс істеді. 1936 жылдан бастап «Hydro» Херояда тыңайтқыш өндіруді де бастады. Сондай-ақ, Рюкан мен Херояны байланыстыратын «Rjukanbanen» темір жолы ашылды. Темір жол 1909 жылы ашылды және Тин көлі арқылы жүретін темір жол паромдарынан, Тинносет желісінен және Боргестадтан Херояға Телемарк каналы арқылы баржамен жүзуден тұрды. 1916 жылы каналдың орнын Братсберг желісі басты. 1920 жылдарға қарай «Norsk Hydro» компаниясының электр доғасы негізіндегі жасанды тыңайтқыштар өндіру технологиясы жаңадан әзірленген Haber-Bosch процесімен бәсекелесе алмады. Сондықтан 1927 жылы компания осы процеске қол жеткізу үшін неміс «IG Farben» компаниясымен серіктестікке келді. 1945 жылға қарай «IG Farben» «Norsk Hydro» компаниясының басым акционеріне айналды. Хероя зауытының құрылысы электр энергиясының көздеріне жақын болу қажеттілігінен арылудың тікелей нәтижесі болды. Бұл зауыттар мен кемежайдың бір жерде орналасуына мүмкіндік берді, сияқты Хероя зауытында болды.
Рюкандағы ауыр су өндірісі
Риюкан зауыты Еуропадағы ауыр су өндіретін жалғыз орын болды, және екінші дүниежүзілік соғыстағы одақтас державалар Германияның атом бомбасы жобасында осы су қолданылуы мүмкін деп қорқып, оған қатысты. Ол кезде неміс өнеркәсіптік конгломераты I.G. Farben Norsk Hydro акцияларына ие болды, ол айына 500 тоннадан кем ауыр су өндірді, ал компанияға дейтерий өндірісін айына кем дегенде 1 тоннаға дейін арттыру туралы ұсыныс жасалды. Норвегияның нацистік Германияға бас июымен, Norsk Hydro қарсылық көрсетуден бас тартып, жылына 1,5 тонна ауыр су жеткізуге келісті. (Консорциумға Томас Фэрнли, Оркла, Фред Олсен, Сторбранд, Йенс П. Хейердал, Клавенс & Co, Кристофер Кахрс Киелланд кірді. Екі жылдан кейін компания жетекші неміс алюминий өндірушісі Vereinigte Aluminium Werke-ді неміс энергетикалық компаниясы E. ON және француз құрылыс жүйелері компаниясы Technal-дан сатып алды. Hydro 2011 жылы Бразилиядағы Vale компаниясына тиесілі алюминий активтерін 4,9 миллиард долларға сатып алғанда толыққанды интеграцияланған алюминий компаниясына айналды. Бұл Hydro-ға әлемдегі ең ірі алюминий өңдеу зауытын сыйлады және «100 жылдан астам алюминий өндірісі үшін шикізатты қамтамасыз етуді» мақсат етті. Hydro үлкен боксит қорына, соның ішінде әлемдегі ең ірі боксит кен орындарының бірі – Парагоминас кеніне ие болды. Сондай-ақ, ол үлкен алюминий өңдеу және алюминий өндіру қуатына, Альбрас алюминий зауытының 51 пайыздық үлесіне және сол кезде әлемдегі ең ірі алюминий өңдеу зауыты болған, қазір Қытайдан тыс ең ірі Алунорте компаниясының 91 пайыздық үлесіне қол жеткізді.
Мұнай дәуіріне
1965 жылы Hydro Elf Aquitaine және тағы алты француз компаниясымен бірігіп, Солтүстік теңізде мұнай мен газды іздеу мақсатында Petronord компаниясын құрды. Көп ұзамай Hydro Солтүстік теңіз мұнай өнеркәсібіндегі ірі компанияға айналып, бірнеше кен орындарының операторы болды, алғашқысы – Oseberg. 1969 жылы Hydro халықаралық операцияларын бастады, Қатардағы тыңайтқыш зауытының 25% үлесіне ие болды. 1980-ші жылдардың соңында Hydro Норвегия, Швеция және Даниядағы Mobil жанармай құю станцияларын сатып алып, олардың атауын Hydro деп өзгертті. 1995 жылы Hydro Норвегия мен Даниядағы жанармай құю станцияларын Texaco компаниясымен біріктіріп, HydroTexaco бірлескен кәсіпорнын құрды. 2006 жылы жанармай құю станциялары желісі Reitangruppen компаниясына сатылды. 1999 жылы Hydro Норвегияның үшінші ірі мұнай компаниясы – Saga Petroleum-ды сатып алды, оның негізгі операциялары Норвегия мен Ұлыбританияда жүргізілді. Кейін британдық операциялар сатылды. Hydro-ның тыңайтқыштар бизнесі 2004 жылғы 26 наурызда Yara International деген жеке акционерлік компания ретінде бөлінді. Hydro компаниясы Yara акцияларының барлығын акционерлеріне үлестірді және қазіргі таңда Yara-да меншік үлесі жоқ. 2006 жылғы желтоқсанда Norsk Hydro өзінің мұнай бизнесін отандық Statoil компаниясымен біріктіру туралы ұсыныс жасады. ЕЭА ережелеріне сәйкес, бұл ұсыныс 2007 жылғы 3 мамырда Еуропалық Одақ және 2007 жылғы 8 маусымда Норвегия Парламенті тарапынан мақұлданды. Бірігу 2007 жылғы 1 қазанға дейін аяқталды. Hydro акционерлері жаңа компанияның – StatoilHydro – акцияларының 32,7%-ын алды. Барлық өнімдер құндылығы қосылған алюминий қорыту өнімдері ретінде жіберілді. Электр энергиясын тұрақты түрде қамтамасыз ету үшін 1350 МВт қуаттылықтағы табиғи газ электр станциясы да салынды. 2010 жылы Hydro халықаралық тау-кен және металлургия компаниясы Vale-дің бразилиялық боксит, алюмина және алюминий өндіріс активтерін сатып алды. 2013 жылғы қыркүйекте Hydro алюминий экструзиялық операцияларын Sapa компаниясымен біріктірді, нәтижесінде Sapa Hydro және норвегиялық Orkla компаниясының 50/50 бірлескен кәсіпорнына айналды. 2017 жылғы қазанда Hydro Orkla-ның Sapa-дағы 50% үлесін сатып алып, компанияны толығымен өзіне қаратып, оны Hydro құрамындағы Extruded Solutions деген жаңа бизнес аймағына айналдырды. Sapa-ның 100% үлесін сатып алудың келісілген құны 27 миллиард NOK құрады.
then acquired Orkla's 50% ownership in Sapa in October 2017, taking over the company and turning it into a new business area within Hydro, called Extruded Solutions. The agreed enterprise value for 100% of Sapa was NOK 27 billion.
Энергия
Hydro Норвегиядағы су электр энергиясының ірі өндірушісі болып табылады. Алюминий өндірісі үшін электр энергиясын қамтамасыз ету мақсатында Hydro компаниясы 2020 жылы толыққанды жұмыс істеуге жоспарланған Fosen Vind жел электр станциясымен электр энергиясын сатып алу туралы келісімге қол қойды. Осы келісімге сәйкес Fosen Vind 2020 жылы шамамен 0,6 ТВт·сағ, 2021 жылдан 2035 жылға дейін жыл сайын шамамен 1,0 ТВт·сағ және 2036 жылдан 2039 жылға дейін жыл сайын 0,7 ТВт·сағ, барлығы 20 жыл ішінде шамамен 18 ТВт·сағ жеткізеді.
Гидро Агри
Hydro бастапқыда тыңайтқыш өндіруші ретінде және ауыл шаруашылығы өнімдері ұзақ жылдар бойы компанияның маңызды салаларының бірі болғанмен, 2004 жылы ауыл шаруашылығы бөлімі Осло қор биржасында тіркелген тәуелсіз Yara International компаниясына бөлініп шықты.
Hydro Global Business Services компаниясының қызметтері
Hydro Global Business Services 2020 жылы Hydro компаниясының барлық бөлімшелеріне қаржы, АТ және кадрлық қызметтерді жеткізу мақсатымен құрылды. Ең ірі орталық Венгрияның Секешфехервар қаласында орналасқан.
Қоршаған орта мәселелері
2018 жылдың ақпан айында Hydro Бразилияның Пара штатында орналасқан (Albras бірлескен кәсіпорны басқаратын) зауытында алюминий өндірісін 50%-ға қысқартуға мәжбүр болды. Бұл, тазаланбаған және ластанған судың қоршаған ортаға шығарылып, судың ластануына себеп болды деген айыптаулардан кейін орын алды. Жергілікті зерттеушілер тобы құпия қалдық құбырын және оның жанында алюминийдің аса жоғары деңгейін анықтады. Сонымен қатар, нитрат, сульфат, хлорид және қорғасын сияқты басқа да заттардың концентрациясы қалыпты деңгейден жоғары болды. Hydro компаниясы кейбір рұқсатсыз төгілу оқиғалары болғанын мойындады, бірақ өз және тәуелсіз сараптамалары өзеннің қоршаған ортаны ластағанын көрсетпеді, тек pH көрсеткішінің шамалы өзгеруі байқалды деп мәлімдеді.