Курд Вютрих: Биомолекулалар құрылымын зерттеген швейцар химигі

Кіріспе

Швейцариялық химик Курт Вютрих (Kurt Wüthrich, 1938 жылдың 4 қазанында Берн кантонының Арберг қаласында дүниеге келген) – швейцариялық химик/биофизик және химия саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты. Ол биологиялық макромолекулаларды зерттеуге арналған ядролық магниттік резонанс (ЯМР) әдістерін жасауымен белгілі.

Білім және ерте өмір

Швейцарияның Арберг қаласында дүниеге келген Вютрих, 1964 жылы Сильвио Фаллабтың жетекшілігімен Базель университетінде докторлық диссертациясын қорғағанға дейін Берн университетінде химия, физика және математика пәндерін оқыды.

Мансап

Докторлық дәрежесін алғаннан кейін Вютрих Фаллабпен қысқа мерзімге докторантурадан кейінгі зерттеулерін жалғастырды, сосын 1965 жылдан екі жыл бойы Роберт Э. Конникпен бірге Берклидегі Калифорния университетінде жұмыс істеу үшін кетті. Одан кейін 1967 жылдан 1969 жылға дейін Нью-Джерси штатының Мюррей Хилл қаласындағы Белл Телефон зертханаларында Роберт Г. Шульманмен жұмыс істеді. 1969 жылы Вютрих Швейцарияға, Цюрихке оралды, онда ол Цюрихтегі ЭТХ-да мансабын бастады және 1980 жылға қарай биофизика профессоры болды. Қазіргі уақытта ол Цюрихтегі ЭТХ-да, Калифорниядағы Ла-Холладағы Скриппс зерттеу институтында және Шанхай Техникалық университетінде зертханаларын ұстап тұр. Ол сондай-ақ 1997-2000 жылдары Эдинбург университетінде, Гонконгтың Қытай университетінде (онда құрметті профессор болды) және Йонсей университетінде қонақ профессор болып жұмыс істеді. Берклиде постдоктор болып жұмыс істеген кезінде ол металл кешендерінің гидратациясын зерттеу үшін жаңадан әзірленген және байланысты ядролық магниттік резонанс спектроскопиясы әдісімен жұмыс істей бастады. Вютрих Белл зертханасына келгенде, ол алғашқы суперөткізгіш ЯМР спектрометрлерінің біріне жауапты болды және ақуыздардың құрылымы мен динамикасын зерттеуді бастады. Ол содан бері осы зерттеу бағытын жалғастырып келеді. Швейцарияға оралғаннан кейін Вютрих, басқалармен қатар, Нобель сыйлығының лауреаты Ричард Р. Эрнстпен бірінші екі өлшемді ЯМР эксперименттерін жасауға және ядролық Оверхаузер әсерін ақуыздар ішіндегі қашықтықты өлшеудің ыңғайлы тәсілі ретінде орнатуға қатысты. Бұл зерттеулер кейіннен, басқалармен қатар, сиыр панкреатикалық трипсин ингибиторы және глюкагонның резонанстарын толық анықтауға әкелді. 2010 жылдың қазан айында Вютрих АҚШ Ғылым және Инженерлік Фестивалінің «Лауреатпен түскі ас» бағдарламасына қатысты, онда орта және жоғары сынып оқушылары Нобель сыйлығын алған ғалыммен бейресми әңгімелесуге мүмкіндік алды. Вютрих сонымен қатар АҚШ Ғылым және Инженерлік Фестивалінің кеңесші кеңесінің мүшесі және Біріккен Ұлттар Ұйымында демократиялық реформаларды қолдайтын Біріккен Ұлттар Парламенттік Ассамблеясын құру науқанының қолдаушысы.

After his PhD, Wüthrich continued postdoctoral research with Fallab for a short time before leaving to work at the University of California, Berkeley for two years from 1965 with Robert E. Connick. That was followed by a stint working with Robert G. Shulman at the Bell Telephone Laboratories in Murray Hill, New Jersey from 1967 to 1969. Wüthrich returned to Switzerland, to Zürich, in 1969, where he began his career there at the ETH Zürich, rising to Professor of Biophysics by 1980. He currently maintains a laboratory at the ETH Zürich, at The Scripps Research Institute, in La Jolla, California and at the of ShanghaiTech University. He has also been a visiting professor at the University of Edinburgh (1997–2000), the Chinese University of Hong Kong (where he was an Honorary Professor) and Yonsei University. During his time as a postdoc in Berkeley he began working with the newly developed and related technique of nuclear magnetic resonance spectroscopy to study the hydration of metal complexes. When Wüthrich joined the Bell Labs, he was put in charge of one of the first superconducting NMR spectrometers, and started studying the structure and dynamics of proteins. He has pursued this line of research ever since. After returning to Switzerland, Wüthrich collaborated with, among others, Nobel laureate Richard R. Ernst on developing the first two dimensional NMR experiments, and established the nuclear Overhauser effect as a convenient way of measuring distances within proteins. This research later led to the complete assignment of resonances for among others the bovine pancreatic trypsin inhibitor and glucagon. In October 2010, Wüthrich participated in the USA Science and Engineering Festival's Lunch with a Laureate program where middle and high school students will get to engage in an informal conversation with a Nobel Prize–winning scientist over a brown bag lunch. Wüthrich is also a member on the USA Science and Engineering Festival's Advisory Board and a supporter of the Campaign for the Establishment of a United Nations Parliamentary Assembly, an organisation which campaigns for democratic reform in the United Nations.

Марапаттар мен құрметтер

Ол 1991 жылы Колумбия университетінің Луиза Гросс Хорвиц сыйлығымен, 1993 жылы Луи Жанте медицина сыйлығымен, 1999 жылы Отто Варбург медалімен және 2002 жылы «ерітіндідегі биологиялық макромолекулалардың үш өлшемді құрылымын анықтау үшін ядролық магниттік резонанс спектроскопиясын дамытқаны үшін» химия саласындағы Нобель сыйлығының жартысымен марапатталды. 2008 жылы Утрехт университетінің Биомолекулалық зерттеулер орталығының Бижвоэ медалін алды. 2010 жылы Корольдік қоғамның шетелдік мүшесі болып сайланды. Сонымен қатар, ол FLOGEN Star Outreach ұйымының 2018 жылғы SIPS 2018 халықаралық тұрақтылық сыйлығымен де марапатталды.

Жеке мәліметтер

2018 жылдың 2 сәуірінде доктор Вютрих Қытай Халық Республикасының Шанхай қаласында тұрақты түрде өмір сүруге орналасты, Қытайдың тұрақты тұруға берілетін картасын алғаннан кейін.