Кіріспе
Румындық рок-тобы Transsylvania Phoenix (Румынияда Phoenix деп те аталады) – 1962 жылы Тимишоара қаласында Нику Ковачи және Камокса Бела гитаристтері құрған румындық рок-тобы. Гитарист Клаудиу Ротару, вокалист Флорин "Мони" Бордеяну және барабаншы Иоан "Пилу" Стефановичи алғашқы құрамды толықтырды. Топ 1970-ші жылдары Румынияда 1960-шы жылдардағы рок-н-ролл дыбысын дәстүрлі халық музыкасымен біріктіре бастағанда танымал болды, осылайша "этно-рок" қосалқы түрінің негізін қалады. 1960-шы жылдардың ортасында Румынияда "британдық шабуыл" кезінде танымал болғаннан кейін, вокалист Флорин "Мони" Бордеяну АҚШ-қа эмиграциялағаннан кейін топ стилін өзгертіп, румын халық мұрасының элементтерін енгізді. 1972 жылы жаңа альбом шықты және топ 1970-ші жылдардағы Шығыс блогының түрлі музыка фестивальдерінде Румынияны өкілдік етті. 1977 жылы топ Батыс Германияға заңсыз қашып кеткеннен кейін тарады. 1990 жылдан кейін Батыс Германияда да, Румынияда да топ мүшелерін қайта құруға жасалған әрекеттер бастапқы табысқа жете алмады. Олардың Румынияда 2 миллионнан астам альбом сатқаны болжануда.
Transsylvania Phoenix (also known as Phoenix in Romania) is a Romanian rock band formed in 1962 in Timișoara by guitarists Nicu Covaci and Kamocsa Béla. Guitarist Claudiu Rotaru, vocalist Florin "Moni" Bordeianu and drummer Ioan "Pilu" Ștefanovici completed the early lineup. The group became famous in Romania in the 1970s when it started fusing their 1960s rock and roll sound with traditional folk music, thus pioneering the "ethno rock" subgenre. After gaining popularity in Romania during the so called British invasion in the mid 60s, the group changed its style to integrate Romanian folklore elements after vocalist Florin "Moni" Bordeianu emigrated to the United States. A new LP was released in 1972 and the band represented Romania in various Eastern Bloc music festivals throughout the 1970s. The group disbanded in 1977, when they illegally fled to West Germany. Latter attempts to regroup the members, both in West Germany and in Romania after 1990, failed to achieve the original success. They have been estimated to have sold over 2 million albums in Romania.
Шығу тегі
Феникс 1962 жылы космополиттік Тимишоара қаласында екі мектеп оқушысы: Нику Ковачи мен Бела Камокса тарапынан Sfinții (The Saints) деген атпен құрылды. Алғашқы жылдары Флорин "Мони" Бордеянумен (1948 жылы туған) бірге олар мектеп сайыстарында және жергілікті клубтарда өнер көрсетіп, The Rolling Stones, The Beatles, The Who сияқты батыс музыкасының хиттерін орындады. Олар жастар арасында тез танымал болды. 1965 жылы коммунистік билік атаудың діни мағынасы бар екенін айтып, топтың "The Saints" деген атпен өнер көрсетуін тоқтатуды талап етті. Мәжбүр болған топ "Феникс" деген атау алды. Нику Ковачи шамамен 1963 жылы топ құрамын өзгертті, қатарға Claudiu Rotaru, Ioan "Pilu" Ștefanovici (1946 жылы туған) және Günther "Spitzly" Reininger (1950 жылы туған) қосылды. 1965 жылы Бухарест қаласында алғашқы ірі концерті өтті. Олардың өнерінің нәтижесінде Cornel Chiriac-пен бірлесіп бірнеше әндерін жазды. Олардың алғашқы жазған әндері "Știu că mă iubesti și tu" ("Мені де сүйетініңді білемін"), "Dunăre, Dunăre" ("Дануба, Дунай") және "Bun e vinul ghiurghiuliu" ("Қызыл шарап жақсы") болды. Сол жылы Виктор Сувагаумен ынтымақтастық басталды, ол "Vremuri" ("Ескі заман"), "Și totuși ca voi sunt" ("Дегенмен, мендейсіңдер"), "Nebunul cu ochii închiși" ("Көзі жұмылған ақымақ"), "Floarea stîncilor" ("Тау гүлі") және "Canarul" ("Қанақұс") сияқты олардың ең танымал әндерін жазды. 1967 жылдың желтоқсанында "Феникс" көптеген батыс қалаларында концерттер сериясын өткізді, оның шеңберінде Тимишоарада екі ірі концерт өтті. Келесі жылы Яссыда өткен ұлттық студенттер сайысында бірнеше жүлде жеңгеннен кейін, 1968 жылы олар алғашқы EP-ін – Vremuri жазды, онда екі түпнұсқа ән – Vremuri және Canarul, сондай-ақ екі кавер (Lady Madonna – The Beatles және "Friday on My Mind" – The Easybeats) енді. Бір жыл өткен соң, екінші EP – Floarea stîncilor (Тастардың гүлі) шықты, ондағы барлық төрт ән де авторлық туынды болды. Екі альбомның да дыбысы сол кездегі танымал бит стилін еске түсіреді. Содан кейін олар "Omul 36/80" (Адам 36/80) атты рок-театрлық қойылымын жасауға кірісті, ол түпнұсқалығы үшін бірнеше жүлдеге ие болды. 1969 жылы Ioan "Pilu" Ștefanovici-тің орнына Dorel "Baba" Vintilă Zaharia (1943 жылы туған) келді. Келесі жылы топтың танымалдығы арта түсті, олар жиі Бухарестке барып, музыка туралы ток-шоуларға қатысты.
1970-ші жылдар
1970 жылы Мони Бордеян АҚШ-қа эмиграциялады. 1970 жыл – топтың блюз кезеңі еді. Топ құрамында Нику Ковачи (гитара), Гюнтер "Спицли" Рейнингер (фортепиано және вокал), Золтан Ковач (бас гитара) және Ливиу Бутой (гобой және флейта) болды. Келесі жылы Феникс жаңадан дүниеге келді, құрамында Ковачи, Йозеф Каппл, Мирча Баничу, Костин Петреску (1974 жылы Овидиу Липанмен алмастырылды, ол "Цандарика" деп аталды) және Валериу Сепи болды. Бірақ коммунистік шенеуніктер батыс үлгісіндегі музыкадан ләззаттанбады және оларға үнемі кедергі келтірді. Сондықтан Феникс битін тастап, румын фольклорына, ескі діни рәсімдерге, мистикалық жануарларға және ежелгі дәстүрлерге бет бұрды. Осы жылы Феникс Этнография және фольклор институтымен, сондай-ақ Тимишоара университетінің фольклор бөлімімен амбициозды жоба бойынша ынтымақтастыққа кірісті – дәстүрлі ағаш аспаптарын заманауи дыбыстармен үйлестіретін рок-поэма. Осы жоба барысында топ Валериу Сепимен (1947 жылы туған) де бірлесе жұмыс істеді, ол кейіннен топқа қосылды. Алғашқы нәтиже – 1972 жылы шыққан "Cei ce ne au dat nume" ("Бізге ат бергендер") альбомы. Бұл румындық топтың Румынияда жазылған екінші альбомы еді. Екі жылдан кейін "Mugur de fluier" ("Флейта бүршігі") альбомы жарық көрді. Екі альбом да қатаң цензурадан өтті. 1973 жылы Феникс Румыния атынан Братислава қаласында (Словакия) өткен "Алтын арфа" фестиваліне, содан кейін Сопот қаласында (Польша) өткен "Диск фестиваліне" қатысты. Сонымен қатар, олар "Meșterul Manole" ("Шебер Маноле") деп аталатын жаңа рок-опера жазуды жоспарлады, бірақ коммунистік шенеуніктер оны цензуралады, ресми мақұлдауға жіберілген костюмдердің эскиздері мен әндерінің мәтіндері жазылған бірегей кітапты "жоғалтып" қойды. Нәтижесінде операдан үзінді – "Meșterul Manole, uvertură" ("Шебер Маноле, увертюра") және екі ескі ән – "Mamă, Mamă" ("Ана, ана") және "Te întreb pe tine, soare" ("Күннен сұраймын") ғана жарық көрді. 1973 жылдың 19 қарашасында Бухарест қаласында Феникстің концерті өтті, онда "Andrii Popa", "Pavel Cneazul", "Mica Țiganiadă" және "Strunga" атты жаңа хиттері орындалды, олар "Mugur de fluier" ("Флейта бүршігі") дискісінің құрамына енді. Жаңа әндер әлі де фольклорлық әсерлерге ие болғанымен, жаңа стильде болды. Бұл стиль жаңа әндердің авторлары Андрей Ужица мен Шербан Фуарцамен бірлескен жұмыстың нәтижесі еді. Осы жаңа әндердің негізінде Нику Ковачи "Introducere la un concert despre muzica veche la români" ("Румын халқының ескі музыкасы туралы концертке кіріспе") атты жаңа шоу жасады, онда ол скрипкалар, флейталар, архаикалық соққы аспаптары және басқа да дәстүрлі аспаптарды пайдаланды. Шоу "Cenaclul Flacăra" ("Жандар шамдары клубы") мен ынтымақтастыққа байланысты аяқталмады. Бұл кезең Феникс үшін өркендеу шағы еді. Әр қыста топ мүшелері Семенич тауына шегініп, алдағы әндерін жоспарлайтын. Осы қыста "Zoosophia" ("Жануарлар философиясы") атты шоу құрылды, кейіннен бұл атау "Cantafabule" ("Мысалдар әні") деп өзгертілді. Шоу барлық мифтік жануарларды "шақырудан" басталды, содан кейін әрқайсысына ән арнап, топтың символы – Феникспен аяқталды. 1975 жылы топқа Овидиу Липан "Țăndărică" (1953 жылы туған) қосылды. "Cantafabule" ("Мысалдар әні") шоуы алғаш рет 1975 жылдың ақпан айында Тимишоарада көрсетілді. Диск жазылуы қысқа мерзімде аяқталды және сол жылы тақырыпта қатемен – "Cantofabule" ("Мысалдар әні") деген атпен жарық көрді. Осы кезде Феникс әндері мен коммунистік режимге жасалған ишаралар үшін кең танымал болды. Топ мүшелері, әсіресе Нику Ковачи, Securitate (Құпия полиция) тарапынан қысымға ұшырады. Ковачи голланд әйеліне үйленіп, 1976 жылы елден кетіп қалды. 1977 жылы 4 наурызда болған қатты жер сілкінісінен зардап шеккендерге көмек көрсету үшін ол қайта оралды. Констанца және Тулча қалаларында өткен екі маңызды концерттен кейін Ковачи тағы да елден кетіп қалды, бұл жолы Баничудан басқа барлық топ мүшелерін Маршалл динамиктерінің ішіне жасырып әкетті, өйткені сол кезде шетелге шығуға рұқсат алу өте қиын болды және шекарадан заңсыз өту түрме жазасымен қорқытылды.
1980 жылдар
1977 жылы коммунистік Румыниядан Югославия арқылы қашып, соңында Батыс Германияға жеткеннен кейін, «Феникс» тобы көп ұзамай тарады. Каппл және басқа бірнеше мүше (атап айтқанда, Эрленд Краузер және Овидиу Липан) «Madhouse» деп аталатын жаңа топ құрып, «From The East» атты аса сәтті болмаған альбом шығарды. 1981 жылы Ковачи Ньюман мен Липанды, сондай-ақ ағылшын басисті Том Баггиді «Transsylvania Phoenix» (өйткені «Феникс» атты топ бұрыннан бар еді) деген атпен біріктіріп, «Transsylvania» атты LP шығарды. Бұл альбомда Батыс тыңдаушыларына бағытталған, ағылшын тіліне аударылған екі ескі «Феникс» әні және бес жаңа ән енді. Ковачи Капплмен бірлесіп «Transsylvania Phoenix» атынан екі EP және бір макси-сингл шығарды.
Қайта оралу
1990 жылы «Феникс» тобы Румынияға қайта оралды. 1989 жылғы Румыния революциясының бастау көзі болған және нәтижесінде коммунистік режимнің құлауына әкелген туған қаласы Тимишоарада алғашқы әндерін орындауға күтілгенімен, 1989 жылдан кейінгі алғашқы концерті Румыния астанасы Бухарестте өтті. Топтың ішкі жанжалдары, әсіресе Ковачи мен Баничу арасындағы даулар, бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен жарияланды. 2000 жылы жаңа студиялық альбом жарық көрді, бұл 1990 жылғы қайта оралу әрекетінен кейінгі алғашқы түпнұсқа альбом болды; Ковачиден басқа, құрамында 70-жылдардағы топ мүшелерінің ешқайсысы болмады. 2002 жылы топтың 40 жылдығына орай, бұрынғы мүшелерінің кейбіреуі жиналды. 2005 жылдың соңында топ классикалық «алтын» құрамында «Baba Novak» атты жаңа альбомын шығарды. 2010 жылға дейін топ тікелей эфирде өнер көрсетіп келді. 2014 жылы «Vino, Țepeș!» альбомын жазды.