Кіріспе

Американдық режиссер (туған 1952)

Роберт Ли Земекис (14 мамыр 1952 жылы туған) – американдық режиссер. Ол алғаш рет 1984 жылы түсірген «Романтикалы тас» (Romancing the Stone) фильмі, 1985–1990 жылдар аралығындағы «Уақытқа саяхат» (Back to the Future) трилогиясы және 1988 жылғы «Кім Роджер Түйеге тұзақ қойды?» (Who Framed Roger Rabbit) атты жанды-анимациялық комедиясы арқылы көпшілік назарына ілікті. Кейін ол сатирикалық қара комедия «Өлімге дейін» (Death Becomes Her, 1992) фильмін режиссерлік етті, содан кейін «Форест Гамп» (Forrest Gump, 1994) сияқты драматикалық туындыларға көшті, осы фильмі үшін «Үздік режиссер» номинациясында «Оскар» сыйлығын жеңіп алды. Фильм «Үздік фильм» деп танылды. Земекис – визуалды эффекттердегі инноватор ретінде танымал. Оның ерекше эффекттерді зерттеуіне «Уақытқа саяхат» (1989) және «Форест Гамп» фильмдеріндегі тікелей түсірілген кадрларға енгізілген компьютерлік графиканы пайдалану, «Кім Роджер Түйеге тұзақ қойды?» фильміндегі тікелей түсірілген кадрларға қолмен салынған анимацияны қосу, сондай-ақ «Поляр экспресі» (2004), «Беовульф» (2007), «Рождество жырлары» (2009) және «Марвенге қош келдіңіз» (2018) фильмдеріндегі қозғалысты түсіру технологиялары кіреді. Ол композитор Алан Сильвестримен тығыз байланыста жұмыс істейді, осымен «Романтикалы тас» фильмінен бері қарым-қатынаста. Дэвид Томсон: «Қазіргі заманғы ешбір режиссер ерекше эффекттерді осылай драмалық және повестволық мақсатта қолданған жоқ» деп жазды.

Ерте өмір

Роберт Ли Земекис 1952 жылғы 14 мамырда Чикаго қаласында Альфонс Земекистің отбасында дүниеге келді. Оның әкесі литвалық америкалық, ал анасы итальяндық америкалық болған. Католик мектебінде және Фенгер академиялық орта мектебінде білім алды. Земекис: «Шындығында, менің отбасымда өнер жоқ еді. Музыка да, кітап та, театр да болған жоқ. Мені шабыттандырған жалғыз нәрсе – теледидар, ол шынымен де маған күш берді», – деген еді. Земекис кино мектебінде оқығысы келген. Кейін ол: «Ата-анам бұл идеяға қарсы болды, бірақ олардың алаңдауы менің отбасым, достарым және мен өскен әлем үшін болды. Бұл орындалмайтын арман сияқты көрінетін. Олар маған: «Сен қайдан келгеніңді білмейсің бе? Сен кинорежиссер бола алмайсың», – дейтін. Мүмкін, мен де олардың қарсылығына қарамастан, кейбір нәрселерді істеуге мәжбүр болдым», – деп еске алды. Ол сондай-ақ туған штатында жарнамалық роликтерді монтаждаған. Земекис Лос-Анджелестегі Оңтүстік Калифорния университетінің Кино өнері мектебіне ауысуға өтініш берді және «Битлз» әніне негізделген эссесі мен музыкалық бейнебаянының арқасында кино мектебіне қабылданды. Университеттен жауап келмеген соң, Земекис телефон соғып, орташа бағалары үшін қабылданбағанын естіді. Ол телефондағы қызметкерге ыстық тілектерін білдіріп, жазғы сабаққа қатысып, оқуын жақсартуға уәде берді және ақырында мектепті оны қабылдауға көндірді. Сол күзде USC-ге келген Земекис өзінің сөзінше, «хиппилер тобынан» тұратын және университет үшін ұят деп саналатын бағдарламамен танысты. Сабақтар қиын болды, профессорлар кино бизнесінің қаншалықты қиын екенін үнемі айтып отырды. Земекис Чикагодағы тәрбиесінен сіңген «салауатты цинизм» оған көп әсер етпегенін еске алды. Земекис 1973 жылы USC-ді бітірді және Гейлмен бірге Джон Милиусқа ұсынған «Tank» және «Bordello of Blood» сценарийлерін жазды. Соңғысы кейін 1996 жылы экранға шықты. «Арда өрісі» фильмі үшін USC-де Студенттік академия сыйлығын жеңіп алғаннан кейін Земекис Стивен Спилбергтің назарына ілікті. Спилберг: «Ол менің хатшыма тікелей өтіп, мені отырғызып, студенттік фильмін көрсетті. Мен оны тамаша деп ойладым, полиция машиналары мен тәртіпсіздік, бәрі Элмер Бернштейннің «Ұлы қашу» фильміне жазған сазды әуенімен үйлесім тапқан», – деді. Режиссер 1984 жылы Майкл Дуглас оны «Тасты романтика» фильмін түсіруге шақырғанға дейін жұмыссыз болды. Дуглас пен Кэтлин Тернердің қатысуымен түсірілген бұл романтикалық фильм сәтсіздікке ұшырайды деп күтілді (фильмнің қара дайындамасын көргеннен кейін «Кокон» фильмінің продюсерлері Земекисті режиссерліктен шеттетуге мәжбүр болды). 1997 жылы Земекис Карл Саганның 1985 жылғы сол аттас романы негізінде түсірілген «Контакт» жобасын режиссерлік етті. Фильм Элеонора Арроуэй (Джоди Фостер) туралы, ол ғарыштан келген жандармен байланысқа түскенін сендіреді. 1990 жылдардың басында ол кейін ImageMovers болып аталған South Side Amusement Company компаниясын құрды. Осы кезеңде Земекис HBO-ның «Тауылдан шыққан әңгімелер» сериалының атқарушы продюсері (1989–1996) болды және үш эпизодты режиссерлік етті.

Кейінгі еңбектері, 1999 жылдан қазіргі уақытқа дейін

1999 жылы Земекис Оңтүстік Калифорния университетіндегі (USC) Роберт Земекис Цифрлық өнер орталығына 5 миллион доллар сыйлады. 2001 жылдың наурыз айында Орталық ашылғанда Земекис достары Стивен Спилберг пен Джордж Лукаспен бірге киноның болашағы тақырыбында дөңгелек үстелге қатысты. Цифрлық түсіру идеясын сынап, кинолентаға (celluloid) жабысып қалғандар (соның ішінде Спилберг) туралы Земекис: «Бұл кісілер LP-лер CD-ден жақсы дыбыстайды деп айтып жүргендердің өзі. Осы туралы көкке дейін дауласуға болады, бірақ қазір винил сатып алатын ешкімді білмеймін. Кино, біз оны дәстүрлі түрде қабылдағандай, өзгеше болады. Бірақ жалғасатын нәрсе – адамның от басында әңгіме айтуға құштарлығы. Өзгеріп отыратыны – тек от қана». Роберт Земекис орталығында қазіргі уақытта көптеген кино мектептерінің сабақтары, Интерактивті медиа бөлімінің көп бөлігі және USC студенттік телеарнасы Trojan Vision орналасқан, ол елдегі үздік колледж телеарнасы деп танылған. 1996 жылы Земекис Том Хэнкс пен жазушы Уильям Бройлс-младшиймен бірге «The Castaway» атты жобаны дамытуды бастады. Робинзон Крузодан шабыттанған бұл әңгіме – шөл даладағы аралда қалып қойған және терең физикалық және рухани өзгерістерге ұшыраған адам туралы. «Қалдық» фильмінде жұмыс істеп жатқан кезде Земекис Хитчкок стиліндегі «Не жатыр?» (What Lies Beneath) триллеріне де қызығушылық танытты. Бұл фильмде Стивен Спилберг идеясымен жазылған, бос ұя синдромының ауыр жағдайын бастан өткерген күйеу-әйел туралы әңгіме баяндалған. Хэнкстің кейіпкері «The Castaway» (прокатқа шығарда «Cast Away» деп аталды) барысында салмағын айтарлықтай азайтуы керек болғандықтан, Земекис Хэнкс салмақтан айырылған кезде сол түсірілім тобын сақтап қалудың жалғыз жолы – «Не жатыр?» фильмін арасында түсіру екеніне келді. Ол «Cast Away» фильмінің бірінші бөлігін 1999 жылдың басында түсірді, ал «Не жатыр?» фильмін 1999 жылдың күзінде түсіріп, екіншісін 2000 жылдың басында аяқтады. Хэнкс Чак Ноланд рөлі үшін «Оскар» сыйлығына «Ең үздік актер» номинациясына ұсынылды. 2004 жылы Земекис Хэнкспен бірге Крис Ван Оллсбургтің сол аттас балалар кітабы негізінде «Полярлық экспресс» фильмін түсірді. «Полярлық экспресс» актерлердің қозғалысын цифрлық түрде жазып алып, анимациялық кейіпкерлердің негізі ретінде пайдаланатын компьютерлік анимация техникасын қолданды. Перформанс жазуды алғаш рет қолданған ірі фильм ретінде «Полярлық экспресс» туралы «Нью-Йорк Таймс» газеті: «Бұл фильмді сыншылар мен көрермендер қалай бағаласа да, техникалық тұрғыдан алғанда, ол аналогтық кинодан цифрлық киноға өтудегі маңызды кезең болуы мүмкін» деп жазды. Земекис «Monster House» (2006) фильмін түсірді, ол отбасылық қорқыныш комедиясы және перформанс жазу технологиясын қолданды. 2007 жылдың ақпан айында Земекис және Уолт Дисней студиясының төрағасы Дик Кук CG-арнайы 3D фильмдерді түсіретін жаңа компания құру жоспарларын жариялады. ImageMovers Digital компаниясы перформанс жазу технологиясын қолдана отырып фильмдер жасады, ал Земекис Дисней бүкіл әлемде таратқан және сатқан көптеген жобаларды режиссерлік етті. Земекис «Беовульф» фильмінде сол аттас аңглосаксондық эпосты қайта айту үшін перформанс жазу технологиясын қолданды. Фильмде Рей Уинстон, Анджелина Джоли және Энтони Хопкинс ойнады. Роджер Аверимен бірге сценарийді жазған Нил Гейман фильмді «Беовульф аңызына көңіл көтеріп, зорлық-зомбылыққа толы және ерекше көзқарас» деп сипаттады. Фильм 2007 жылдың 16 қарашасында жарық көрді, көбінесе оң пікірлер алды және бүкіл әлем бойынша 196 миллион доллар жинады. 2007 жылдың шілдесінде Variety журналы Земекистің Чарльз Диккенстің 1843 жылғы сол аттас әңгімесі негізінде «Рождестволық ән» (A Christmas Carol) сценарийін жазғанын хабарлады, және оны ImageMovers Digital эгидасымен перформанс жазуды қолдана отырып шығару жоспарланған. Земекис сценарийді Джим Кэрриді ескере отырып жазды, және Кэрри фильмде көптеген рөлдерді ойнауға келісті, соның ішінде жас, орта жастағы және қарт Эбенезер Скрудж, сондай-ақ Скруджді қудалаған үш арбақтың рөлін ойнады. Фильмнің түсірілімі 2008 жылдың ақпан айында басталды және 2009 жылдың 6 қарашасында жарық көрді, аралас пікірлер алды және прокаттан 325 миллион доллар жинады. Актер Гэри Олдман да фильмде ойнады. Земекис 3D цифрлық киноның жақтаушысы және «Беовульфтің» 3D көрсетілімінен бастап, оның болашақ барлық фильмдері цифрлық қозғалыс жазуды қолдана отырып, 3D форматында түсірілетінін мәлімдеді. Бірақ ол бұл мәлімдемесінен бас тартып, 3D форматын қолдану туралы шешім фильмдер бойынша жеке қарастырылатынын айтты. 2009 жылдың 19 тамызында Земекис пен оның компаниясы Apple Corps Ltd компаниясымен «Сары суалтарайтын қайық» (Yellow Submarine) анимациялық фильмін перформанс жазуды қолдана отырып қайта жасау туралы келіссөздер жүргізіп жатқаны хабарланды. Бірақ 2010 жылдың 12 наурызында Земекистің Disney-дегі жақтасы, бұрынғы төраға Дик Кук кеткеннен кейін, және жаңа басшылықтың күрт шығындарды қысқартқаннан кейін, Disney ImageMovers Digital компаниясымен қарым-қатынасын тоқтату туралы хабарлады. Студияның соңғы фильмі, 2011 жылғы Земекис түсірген «Марс аналарға мұқтаж» (Mars Needs Moms) фильмі тарихындағы екінші ең нашар кассалық сәтсіздікке ұшырады, шамамен 130 миллион долларлық таза зиян келтірді. Земекис «Flight» фильмімен (2012) жанды түсірілімге оралды, ол Paramount компаниясы үшін Дензел Вашингтонның басты рөлде ойнаған драмасы. 2014 жылдың 31 қаңтарында Земекистің алғашқы «Back to the Future» фильмінің сахналық музыкалық адаптациясы өндірісте екені хабарланды. Шоудың сценарийін түпнұсқа авторлар Роберт Земекис және Боб Гейл бірлесіп жазды. Гейлдің сөзіне сәйкес, мюзикл «фильмнің рухын сақтайды, бірақ оның сөзбе-сөз қайталауы емес». 2008 жылдың тамызында IGN Филипп Петимен сұхбаттасқанда, Земекис Петидің «To Reach the Clouds» мемуарын фильмге айналдыру үшін Петимен жұмыс істеп жатқанын хабарлады. 2015 жылы ол Филипп Петидің (Джозеф Гордон-Левитт) әңгімесін, Дүниежүзілік сауда орталығының мұнаралары арасында тартылған сымда жүру туралы «The Walk» фильмін түсірді. Paramount Pictures және 20th Century Fox компаниялары 2015 жылдың ақпанында Земекистің Брэд Питтты екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі романтикалық триллерде түсіретінін хабарлады. Фильм 2016 жылдың 23 қарашасында жарық көрді. Содан кейін Земекис Стив Кареллдың басты рөлде ойнаған «Welcome to Marwen» фильмін түсірді, ол 2018 жылдың желтоқсанында жарық көрді, аралас пікірлер алды және кассада сәтсіз болды. Земекистің «The Witches» фильмі, Роальд Дальдың сол аттас романының адаптациясы, 2020 жылдың 22 қазанында HBO Max платформасында көрсетілді, сондай-ақ аралас пікірлер алды. 2019 жылдың 18 қазанында Земекистің Disney-дің «Pinocchio» анимациялық фильмінің жанды түсірілімге адаптациясын режиссерлік ету туралы келіссөздер жүргізіп жатқаны хабарланды. 2020 жылдың қаңтарында Земекис ресми түрде фильмнің режиссері және сценарийдің соавторы ретінде жарияланды. Сонымен қатар, Том Хэнкстің фильмде Мистер Джеппетто рөлін ойнайтыны хабарланды, ол «Forrest Gump», «Cast Away» және «The Polar Express» фильмдерінен кейін Хэнкспен төртінші ынтымақтастық болды. Фильм 2022 жылдың 8 қыркүйегінде Disney+ Day аясында Disney+ платформасында жарық көрді, сыншылар тарапынан өте теріс пікірлер алды, ал Земекис үшін «Ең нашар қайта түсіру» номинациясын жеңіп, алты «Razzie» сыйлығына ұсынылды. Бұл тұрғысынан, фильм «Blonde» фильміне жеңіліп қалды. Бұл қарамастан, ол «Outstanding Animated Character in a Photoreal Feature» номинациясы бойынша Visual Effects Society Award сыйлығына ие болды. 2022 жылдың 17 ақпанында Земекис Ричард МакГвайрдің комиксі негізінде «Here» фильмін режиссерлік етуге келісім берді, және Том Хэнкс басты рөлде ойнайтын болып, «Forrest Gump» сценарийшісі Эрик Рот Земекиспен бірлесіп сценарий жұмысын жүргізеді. 2022 жылдың 11 мамырында Робин Райт актерлық құрамға қосылғаны және Sony Pictures Classics АҚШ-та тарату құқығын алғаны, ал Miramax халықаралық сату және өндіріс құқығын алғаны хабарланды, түсірілімдер 2022 жылдың қыркүйегінде басталып, 2024 жылы кинотеатрларда көрсетілуі күтілуде.

Жеке өмір

Земекис ұзақ уақыт бойы жеке өмірін мансап үшін құрбан еткенін айтты. "Мен 44 жасымда "Оскар" сыйлығын жеңіп алдым, - деп түсіндірді ол, - бірақ мен оны 20 жасыммен төледім. Киномектептен бастап 30 жасқа дейінгі өмірімнің он жылы жұмыстан басқа ештеңе болған жоқ, толыққанды, үздіксіз жұмыс. Менде ақша да, өмір де болған жоқ." Cirrus SR22 ұшағымен ұшады. Науқан қаржыландыру туралы мәліметтерге сәйкес, Земекис Демократиялық партиямен байланысты саяси кандидаттарға, сондай-ақ ұшақ иелері мен ұшқыштардың мүдделерін қолдайтын, отбасылық жоспарлау және Голливудтағы әйелдерді қолдайтын ұйымдарға жиі қаржылай көмек көрсетеді. Сенімсіз дереккөз: 2023 жылдың ақпан айы.