Кіріспе

«Симпсондар» франшизасының ойдан шығарылған кейіпкері, «Симпсондар» кейіпкері Чарльз Монтгомери Плантагенет Шеклгрюбер "Монти" Бернс, көбінесе мистер Бернс немесе С. Монтгомери Бернс деп аталады. Ол анимациялық телесериал «Симпсондарда» қайта-қайта пайда болатын кейіпкер, бастапқыда Кристофер Коллинз, ал кейін Гарри Ширер дауыстаған. Ол – Спрингфилд ядролық электр станциясының зұлым, ашкөз, ешкімге жақпайтын және бай иесі, сонымен қатар Гомер Симпсонның бастығы. Оған әрдайым адал және жалтақ көмекшісі, кеңесшісі, сенімді досы және құпия сыйқыры Смитерс көмектеседі. Оның жасы 81-ден 120-ға дейін, бірақ кейде одан да ескі деп айтылады. «Forbes» журналы оның байлығын бағалаған (бірақ ол эпизодқа байланысты үлкен өзгерістерге ұшырайды). Ол өзінің билігі мен байлығын салдары мен биліктің араласуын ескермей, қалағанын істеу үшін пайдаланады. Осы қасиеттері үшін «Wizard» журналы оны барлық уақыттың ең зұлым 45-ші кейіпкері деп атады. «TV Guide» 2013 жылы оны барлық уақыттың ең жаман 60 зұлым кейіпкерінің тізіміне енгізді. 2016 жылы «Rolling Stone» журналы оны «Барлық уақыттың ең ұлы 40 телевизиялық зұлым кейіпкері» тізімінде 8-орынға қойды.

Симпсондардағы рөлі

Бернс мырза өз уақытын ядролық электр стансасындағы кеңсесінде өткізеді, станса аумағына орнатылған жабық тізбекті камералар арқылы жұмыскерлерін бақылайды. "Қос, қос, қиын жағдайдағы бала" атты эпизодта Бернс мырза он бір баласы бар бай отбасының ең кіші ұлы болғанын, барлық туыстарының күмәнді жағдайларда (көбінесе уланған пісірілген картоп жеуге байланысты) қайтыс болғанын, осының нәтижесінде ол отбасының барлық байлығына ие болғанын айтты, бірақ тағы бір эпизодта оның тірі қалған кіші інісі Джордж Бернс екені белгілі болды. Бернс мырза отбасын тастап, Шелбивиллде "атомдық зауыты" бар (мұны оның әкесі деп есептеді) жүрексіз миллиардермен бірге өмір сүру үшін ерте жасында кетіп қалды. Ол өмірін сәнді өткезіп, көшпенді жұмысшыларды жарақаттап көңіл көтерумен айналысты. Кейін Бернс мырза Йель университетінде ғылым мен бизнес салаларын оқыды, "Жұмыр үстел" клубына қосылды, "жеңіл салмақта" күрес класында жарысты және 1914 жылы бітірді. 25 жылдық түлектер кездесуінде ол бұрынғы махаббатының қызымен романтикалық қарым-қатынасқа түсті. Кейін ол оның баласын, Ларри Бернсті, асырап алуға берді, ол кейіннен Бернс мырзаның өміріне қысқа ғана уақытқа кірді. Бернс мырза кем дегенде үш рет никелескен: жалғыздықтан және құтырудан қайтыс болған Гертруда есімді әйелмен, Мардж Симпсонның анасы Жаклин Бувьемен және Глория есімді жол бақылаушысымен. Кейін ол АҚШ армиясына қатысып, Спрингфилдтің "ұшатын адастар" отрядының құрамында майор-сержант Абрахам Симпсонның басшылығымен қызмет етті және Арденн шайқасында болды. Соғыс кезінде Бернс мырза, Абрахам Симпсон (Гомер Симпсонның әкесі және Лиза, Барт және Мэгги Симпсонның әкесі) және бірнеше сарбаздар Германиядағы сарайдан қымбат портрет тапты. Олар оны шкафқа құлыптап, соңғы тірі қалған мүше суретті алады деп мәлімдеді (иесінің ұрпағы суретті қайтаруға келгенде олар екеуі тең болды). Кейін ол Тынық мұхитындағы театрға жіберілді және Эйб Симпсон мен оның інісі Сайруспен бірге ұшқыш болып жұмыс істеді. Бернс пен Эйбті камикадзе атып түсіріп, олар аралда қалып қойды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін, ол президент Гарри С. Трумэннің жеке тапсырысымен Еуропаны қайта құруға АҚШ-тың үлесі ретінде арнайы басылған триллион долларлық банкнотты Еуропаға тасымалдады. АҚШ-тың ең бай азаматы ретінде Бернс мырзаға ең сенімді адам деп саналды. Бернс мырза бұл банкнотпен қашып кетіп, оны көптеген жылдар бойы сақтап, "Триллиондармен қиындықтар" эпизодында Фидель Кастроға жоғалтты. "Гомер Смитерс" эпизодында Бернс мырзаның анасының 122 жасында әлі де тірі екені айтылады, бірақ Бернс мырза онымен сөйлесуді ұнатпайды, өйткені ол президент Уильям Говард Тафтпен қарым-қатынаста болған және оны "ақылсыз, жауапсыз" деп атайды. Оның үстіне, ол өте қарт болғандықтан, (Смитерстің сөзінше) телефонды көтеріп, нөмірді теріп, айқайлаудан басқа ештеңе істей алмайды. Бернс мырза Маммон және Крезус көшелерінің қиылысында орналасқан Бернс Маноры деп аталатын үлкен, сәнді сарайда тұрады. Оны биік қабырға, электрленген қоршау және "Иттер" деп аталатын қатыгез шабуыл иттері қорғайды. Бернс мырза Спрингфилд пен оның тұрғындарына жиі зәкім көрсетеді және қаланың барлық халқы оны жек көреді. Бернс мырза Спрингфилдтегі түрлі лауазымды тұлғаларды, соның ішінде мэр Квинби мен Ядролық реттеу комиссиясын шантаждап, пара берді. Ол өзінің байлығын губернаторлыққа үміткер болу үшін пайдаланды, бірақ оның зауыты қауіпсіздік ережелерін бұзғаны үшін жабылуын болдырмау үшін, Мэрдж Симпсон оның губернатор болу мүмкіндігіне тосқауыл қойды. Бірде ол Спрингфилд тұрғындарын өзінің ядролық электр стансасы өндіретін электр қуатын пайдалануды ұлғайтуға мәжбүрлеу үшін күннің сәулесін тоқтатып, оны Мэгги одан тәтті ұрлауға тырысқанда атып өлтірді. "Розбуд" (5-ші маусым, 4-ші эпизод) эпизодында оның туған күні 15 қыркүйек деп көрсетілген. Бернс мырзаның өте қарттығы шоудағы көңіл көтерудің жиі себебі болып табылады. Оны кейде "Спрингфилдтің ең егде жастағы тұрғыны" деп атайды; 2-ші маусымдағы "Симпсон мен Далила" эпизодында ол Гомерге 81 жаста екенін айтты, бірақ кейінгі эпизодтарда ол 104 жаста екені көрсетілді. Смитерс Бернс мырзаның несие картасының ПИН-коды оның жасы екенін айтқанда, ол төрт цифрды жазады. Оның жасының жартысы 78-ге тең, яғни ол 156 жаста. Лиза Симпсон өзінің Америка Азамат соғысындағы ата-бабаларын зерттегенде, ол күнделігінде Бернс полковнигін кездестіреді, бұл, әдетте, мистер Бернстің ертерек ата-бабаларының бірі болар. Бірақ Лиза оны айтқанда, Бернс мырза оның әкесінің атын жылдар бойы естімегенін айтады. Эпизодта Бернс мырзаның әкесі құлдарды ұстаған Оңтүстік плантация иесі болғаны және ол Гарриет Бичер-Стоудың "Том қабінінің шешесі" романындағы Саймон Легриге шабыттандырғаны, ал Гомер мен Папасы Бернс полковнигінің қашқан құлы Вирджилдің ұрпақтары екені, ол Мэйбл Симпсонмен бірге Жерасты теміржолы арқылы Британ Канадасына қашқандығы белгілі болды. Басқа эпизодтарда Бернс мырзаның туған жері Пангея болған, оның мемлекеттік әнұраны оның Аустрия-Венгриядан шыққанын және Бірінші дүниежүзілік соғыста оның құлауын білмегенін көрсетеді, сондай-ақ ол Хартум қамалына жаңа жаңарту туралы айтады, яғни ол 1884 жылға дейін ағымдағы оқиғалардан хабардар болған. Басқа эпизодтарда ол пошта қызметкеріне Сиамдағы Пруссия консулдығына автогиро арқылы телеграмма жіберуді бұйырды және никельдің "стейк пен бүйрек пирогы, кофе кесегі, сыр пирогы және жаңалықтар фильмі, сонымен қатар Баттери Паркінен Поло Граундқа дейін трамвайда тегіс сапар жасауға жеткілікті ақша" беретініне сенді. Бернс мырза жиі телефонға "Ахой-хой" деген ежелгі сәлеммен жауап береді, бұл Александр Грэм Белл ұсынған, бірақ қазірде "Сәлем" сөзімен ауыстырылған. "Қарлы шал мен Лиза" эпизодында Бернс мырзаның инвестициялық портфелінде "Конфедерациялық құлдар компаниясы" сияқты ұзақ уақыттан бері тоқтатылған және ескірген компаниялар бар екені белгілі болды, сондай-ақ ол 1929 жылғы Уолл-стрит құлауы және Ұлы депрессия туралы ескі акция тіркегішін тексергеннен кейін бірінші рет естіді. Бернс мырзаның психикалық жағдайы шоудағы жиі қызықтар тудырады. Кейде ол шындықтан және қазіргі заманғы әдеттерден толыққанды бөлініп кеткендей көрінеді. Ол Гомер Симпсонды танымайды немесе оның атын есіне алмайды, тіпті Бернс мырзаның өміріндегі көптеген маңызды оқиғалар Гомерге қатысты болса да. Бернс мырза көбінесе қала тұрғындарының оған деген жалпы жек көрушілігін білмейді. Ол сондай-ақ ескірген манераларды көрсетеді, мысалы, френологиямен айналысады, қаламсаппен жазады және фотосурет түсіру үшін көне көру камерасын пайдаланады. Ол Спрингфилд мектебінің балалары оның ескірген машинасына күлкі тартқанда ашуға келеді, оны "адамнан жылдам өткен алғашқы машина!" дейді. Бернс мырза 19-шы және 20-шы ғасырлардың басындағы көптеген атақты тұлғаларды қазіргі уақытта айтады, олар әлі де тірі деп есептейді. "Гомердің соққысы" эпизодында Бернс мырза зауыттың софтболына Хонус Вагнер және Кап Ансон сияқты өлі доп дәуірінің ойыншыларын алу үшін Смитерске бұйрық береді және олардың барлығы көп бұрын қайтыс болғанын естігенге дейін күтеді. Ол бірде Гомерге жұмысқа ең бірінші келгені үшін 1939 жылғы Әлемдік көрмеге билет сыйлады. Алайда, оның айқын ескіруі мен әлеуметтік бейімсіздігіне қарамастан, Бернс мырза өте тапқыр бизнесмен, өйткені ол өзінің байлығын бірнеше рет жоғалтқан, бірақ оны өте жақын уақытта қайта қалпына келтірген. "Қарлы шал мен Лиза" эпизодында Бернс мырза өзінің байлығын жоғалтып, қайта қалпына келтіру үшін қайта өңдеу зауытын ашады, бұл оған өз ядролық электр стансасын қайтаруға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, "Аяқталмайтын оқиралы" эпизодында Бернс мырза байлығы мен ядролық электр стансасын бай Техандыққа жеңіліс арқылы жоғалтады, бірақ кейіннен Мойдың тавернасында қысқа уақыт жұмыс істегеннен кейін оларды қайта алады. Бернс мырза дене күші жағынан әлсіз және көбінесе нәрестеден аспайтын күші бар болып көрсетіледі. "Манор отбасы" эпизодында Майо клиникасының дәрігерлері...

Жасау

Барри Диллердің 2009 жылғы «Шэнкбоун Метрополитен Операсы» суреті. Дэвид Сильверман мырза Бернстің сыртқы келбетін Fox компаниясының негізін қалаушы Барри Диллерге (суретте) ұқсатып жасады. Мұнай магнаты Джон Д. Рокфеллер мен оның немересі Дэвид Рокфеллерден әрі шабыттанған Грёнинг мырза Бернсті «корпоративтік ашкөздіктің символы» етіп бейнеледі. Аниматор Дэвид Сильверман мырза Бернстің келбетін Fox компаниясының негізін қалаушы Барри Диллерге, ал дене құрылысын дұға қылатын шоқырға (praying mantis) ұқсатып жасады. Кейбір эпизодтарда мырза Бернс пен Говард Хьюз сияқты магнаттардың, сондай-ақ «Гражданин Кейн» фильміндегі Чарльз Фостер Кейн сияқты ойдан шығарылған кейіпкерлердің арасындағы параллельдер көрсетілген. Жазушы Джордж Мейер мырза Бернстің «Тамаша!» деген қол қимылын бұрынғы «Saturday Night Live» әріптесі Джим Дауниден алды. Бұл қасақана болмағанмен, мырза Бернстің физикалық ерекшеліктері мен мінез-құлқы комедия дель арте кейіпкері Пантолонның заманауи мысалы ретінде қарастырылады. Мэтт Грёнинг мырза Бернстің есімнің ортаңғы бөлігін Орегон штатының Портленд қаласындағы Солтүстік-Батыс өнеркәсіптік ауданындағы «Монтгомери Уорд» универмагынан, ал тегін Портленд қаласындағы маңызды көше – Бернсайд көшесінен алды.

Дауыс

[[Файл:Харри Ширер. Гарри Ширер (суретте) Мистер Бернс кейіпкерінің дауысын жасау үшін Лионель Бэрримор мен Рональд Рейганды үлгі еткен. Бірақ Сэм Саймон Коллинздің "бірге жұмыс істеуге қиын" екенін анықтаған соң, оның орнына Гарри Ширер келді. Ширер сол сәттен бері осы кейіпкердің дауысын сомдап келеді. Ширер Смитерстің даусынан да шығарады және екі кейіпкердің арасындағы диалогты бір-ақ қабылдауда орындай алады. Ширердің айтуынша, Мистер Бернс кейіпкерінің дауысын беру ең қиын, себебі ол дауыс байланысына күш түсіреді, сондықтан ол көбінесе дауысын жұмсарту үшін шай мен бал ішуге мәжбүр болады. Ол Мистер Бернс өзінің сүйікті кейіпкері екенін айтты: "Мен Мистер Бернсті жақсы көремін, өйткені ол таза зұлымдық. Көптеген зұлым адамдар оны жұмсарту қатесін жасайды. Зұлымдыққа ешқандай қоспа қоспаңыз." 2014 жылы Ширер "Төрт өкініш және бір жерлеу" эпизодында Мистер Бернс дауысын сомдағаны үшін "Праймтайм Эмми" сыйлығын жеңіп алды.

Қабылдау

2006 жылы Wizard журналы Мистер Бернсті барлық уақыттағы ең зұлымдардың 45-і деп бағалады. Олар Смитерс пен Мистер Бернсті "телевизиядағы ең тиімді дисфункционалды жұп" деп сипаттады. 2003 жылғы мақалада EW "Спрингфилдке соңғы билет" эпизодын "Симпсондардың" ең ұлы эпизоды деп атады. Мистер Бернс қатысқан басқа эпизодтар да тізімге енді, соның ішінде "Розабуд" екінші орында, ал екі бөлімді "Кім Мистер Бернсті атты?" эпизоды 25-орында. Forbes Мистер Бернстің байлығын 1,3 миллиард долларға бағалап, оны 2008 жылғы Forbes Fictional 15 тізімінде 12-орынға қойды. Мистер Бернс 1989 жылдан бері тізімде, бұрын 2005 жылы 5-орынды, 2006 жылы 2-орынды және 2007 жылы 6-орынды иеленді, оның байлығы 16,8 миллиард долларға бағаланды. Мистер Бернстің зұлымдығы оны жаман теледидар басшыларының танымал мысалына айналдырды. 2006 жылы Challenger, Gray & Christmas компаниясы Мистер Бернстің телевизиядағы ең жаман 8 басшының бірі екенін жариялаған есеп шығарды. News & Observer Мистер Бернсті ең жаман басшылардың үшіншісі деп атап, оны "жүрексіз, ашкөз және ерекше жаман" деп сипаттады, сондай-ақ Мистер Бернс Эбенезер Скруджді де жақсы көрінетін етіп көрсетеді. 2009 жылғы Нью-Йорк қаласының әкімдік сайлауы қарсаңында қала бойынша бірнеше плакаттар пайда болды, оларда Мистер Бернстің суреті және "Үшінші мерзімге жоқ, Бернске дауыс беріңіз" деген сөздер жазылған, бұл сол жылы үшінші мерзімге кандидат болған әкім Майкл Блумбергке сілтеме жасады. Плакаттардың стилі Шепард Фейридің Обама плакатына ұқсас болды. Қалалық сайлау комиссиясы желтоқсан айында Мистер Бернске 299 жазылған дауыстың 27-сі берілгенін хабарлады. "Спрингфилд Республикалық партиясының" басшысы ретінде Мистер Бернс 2012 жылғы АҚШ президенттік сайлауында Митт Ромниді қолдады. Лондон қаласындағы қаржы корпорациясы IG Group Мистер Бернстің "Тамаша!" деген сөз тіркесін тапсырыс орындалғанын ескерту ретінде пайдаланады.