Кіріспе

АҚШ-тың бұрынғы бас хирургы Минни Джойселин Элдерс (туған аты Минни Ли Джонс; 13 тамыз 1933 жылы) – 1993 жылдан 1994 жылға дейін АҚШ-тың бас хирургы қызметін атқарған американдық педиатр және қоғамдық денсаулық сақтау саласындағы әкімші. Ол Қоғамдық денсаулық сақтау қызметінің комиссияланған корпусының вице-адмиралы, бас хирург қызметін атқарған екінші әйел, екінші түсті адам және алғашқы афроамерикандық болды. Элдерс есірткінің заңдастырылуы, мастурбация және мектептерде контрацепция тарату сияқты көңіл көтеруге келмейтін мәселелер бойынша пікірлерін ашық талқылағанымен танымал. 1994 жылғы желтоқсанда оның көзқарастарына байланысты туындаған даулар салдарынан ол отставкаға кетуге мәжбүр болды. Қазіргі уақытта ол Арканзас медицина ғылымдары университетінде педиатрия кафедрасының зейнеткер профессор қызметін атқарады.

Ерте өмір және білім

Элдерс Арканзас штатының Шаал қаласында кедей шаруа отбасында Минни Ли Джонс ретінде дүниеге келді. Ол сегіз баланың ең үлкені болды және мектеп сыныбының үздік бітірушісі атанды. Отбасы соғыс кемелері салынатын Ричмонд (Калифорния) қаласының жанында екі жыл тұрғаннан кейін Шаалға қайтып оралды. Жоғары оқу орнында ол өзінің атын Минни Джойселин Ли деп өзгертті. 1952 жылы ол Арканзас штатының Литтл-Рок қаласындағы Филандер Смит колледжінде биология мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды, сондай-ақ Дельта Сигма Тета қауымдастығына мүше болды. Ол Корнелиус Рейнольдс, федералдық қызметкерге қысқа мерзімге үйленді, кейін баскетбол жаттықтырушысы Оливер Элдерске тұрмысқа шықты. Бір кезеңде Милуокидегі Ветерандар әкімшілігі ауруханасында медбике көмекшісі болып жұмыс істегеннен кейін, 1953 жылдың мамырында АҚШ Армиясына қосылып, 2-лейтенант рөлін атқарды. Армиядағы 3 жылында ол физиотерапевт мамандығын меңгерді. Содан кейін Арканзас университетінің медицина мектебіне түсіп, 1960 жылы медицина докторы ғылымының кандидаты дәрежесін алды. Миннесота университетінің ауруханасында интернатурадан өткеннен кейін, Арканзас университетінің медициналық орталығында педиатрия бойынша резидентурадан кейін 1967 жылы биохимия бойынша ғылым магистрі дәрежесін алды.

Арканзас денсаулық сақтау департаментінің директоры

1987 жылы сол кездегі губернатор Билл Клинтон оны Арканзас штатының Денсаулық сақтау департаментінің директоры етіп тағайындады, осылайша ол штат тарихында осы лауазымға тағайындалған алғашқы афроамерикандық әйел болды. Оның қызмет еткен кезеңіндегі маңызды жетістіктерінің қатарында: мектептік медициналық пункттерде контрацепцияның қолжетімділігін арттыру, кеңес беру және жыныстық тәрбие беру арқылы жасөспірімдер жүктілігінің деңгейін төмендету; 1988 жылдан 1992 жылға дейін ерте балалық кездегі скринингтердің он есеге өсуі және екі жастағы балалардың егу деңгейінің 24 пайызға артуы; сондай-ақ, ЖИТС-ке тестілеу және кеңес беру қызметтерінің, сүт безі қатерлі ісігін тексерудің және егде саяхаттарға хоспис қызметтерінің кеңеюі. Ол сонымен қатар мектептерде жыныстық тәрбие, дұрыс гигиена және есірткіге тәуелділіктің алдын алу маңыздылығын насихаттау үшін көп еңбек етті. 1992 жылы ол Мемлекеттік және аумақтық денсаулық сақтау қызметкерлері қауымдастығының президенті болып сайланды.

Расизммен тәжірибе

Ақсақалдар оның Бас дәрігерлік лауазымға үміткерлігіне қарсылықтың сексизм мен расизммен байланысты екенін айтты. "Америкалық медицина қауымдастығының бір тобы, тіпті мен дәрігер екенімді білмеді. Олар енді әр Бас дәрігер міндетті түрде дәрігер болуы керек деген қаулы қабылдады – бұл менің қарсыласы болды. Олар қара терілі әйелден мен сияқты жетістіктерге жететіндей және мен сияқты істер істейтіндей күтпейді". Сұхбат кезінде одан Ширли Чишолмның афроамерикан емес, әйел ретінде көбірек қысымға ұшырағаны туралы айтқан сөзімен келісесіз бе деп сұрағанда, ол: "Мен кіммін, сонымен өмір сүремін, себебі мен қара терілі әйелмін" деп жауап берді. Осы себепті ол мемлекеттік мектептерде жыныстық білім берудің маңыздылығын баса көрсетті.

Жыныстық тәрбиеге қатысты көзқарастар

Эльдерс эндокринолог ретінде диабетпен ауыратын жас әйелдердің жүкті болуына ерекше көңіл бөлді. Егер жасөспірім қыздар, диабетпен ауыратын болса, жүкті болған жағдайда, олардың денесі ұрықты қабылдамауы немесе ұрықта жатырда даму аномалиялары пайда болуы мүмкін. Мұндай жүктіліктің алдын алу үшін ол пациенттерімен ерте жүктіліктің қауіптілігі, контрацепция қолданудың және жас жеткен кезде өз жыныстық денсаулығын қадағалаудың маңыздылығы туралы жан-жақты әңгімелесті. Ол емдеген 260-қа жуық диабетпен ауыратын жас әйелдің арасында тек біреуі ғана жүкті болды.

Африкалық-америкалық қыздарға арналған жыныстық тәрбие

Ақсақалдар, әсіресе афроамерикалық қауымдастықтарда, жыныстық және репродуктивтік білім беруді ынталы түрде қолдады. Ол тек ақ нәсілді әйелдерде табиғи түрде реттелген менструальді цикл болатыны туралы ескі оқулықтарды сынады, себебі ақ нәсілді әйелдер өз циклдерін реттеу үшін контрацепция қолданды. Қара нәсілді әйелдер контрацепция іздеуге асықпады, өйткені олардың "[қара] пасторлары мінберде контрацепция таблеткалары – қара нәсілдің геноциді екенін айтты". Ол қара нәсілді еркектердің қара нәсілді әйелдерді қанауына және олардың репродуктивтік денсаулық құқықтарын шектеуіне наразылық білдірді, себебі "Егер сіз өзіңіздің репродукцияңызды бақылай алмасаңыз, сіз өміріңізді де бақылай алмайсыз". Ол даулы таңдау болды және Клинтонның денсаулық сақтау жоспарын күшті қолдады, сондықтан ол 1993 жылдың 7 қыркүйегіне дейін бекітілмеді. Бас дәрігер ретінде Елдерс тез арада даулы тұлға ретінде танылды. Оның алдындағы көптеген бас дәрігерлер сияқты, ол денсаулық сақтаумен байланысты түрлі мәселелерді жақтады. Ол есірткіні заңдастыру мүмкіндігін зерттеуді ұсынды және мектептерде контрацепция таратуды қолдады. Президент Клинтон Елдерсті қорғап, оның дұрыс түсінілмегенін айтты. Кевин Елдерс сотталды және 10 жылға бас бостандығынан айырылды, оның 4 айын түрмеде өткізді. Ол Арканзас Жоғарғы сотына шағымданып, сот оның үкімін күшінде қалдырды. Сот Елдерс есірткі сатуға қысым көрсетілгенін дәлелдемегенін мәлімдеді. Бұдан әрі шағымдану болған жоқ.

Аборт пен мастурбация туралы пікірлер

1994 жылдың қаңтар айында аборт тақырыбында сөз сөйлеген Ельдерс: "Біз ұрыққа деген құштарлықтан арылып, балалар туралы ойлана бастауымыз керек" деді. Сол жылы ол БҰҰ-ның ЖИТС туралы конференциясында сөйлеуге шақырылды. Одан жастарды қауіпті жыныстық қатынасқа бармау үшін мастурбацияны қолдануға бола ма деген сұрақ қойылды, ол былай деп жауап берді: "Мастурбация туралы сіздің нақты сұрағыңызға жауап берейін, менің ойымша, ол адамның жыныстық өмірінің бір бөлігі және оны оқыту керек. Бірақ біз балаларымызға тіпті ең қарапайым нәрселерді де үйретпедік. Менің ойымша, біз ұзақ жылдар бойы білімсіздікті сынап көрдік, енді білімді сынау уақыты келді".

Отставка

Елдегілердің мастурбация туралы пікірлері үлкен дау тудырып, олардың Ақ үйдің қолдауын жоғалтуына әкелді. Клинтонның бас штаб бастығы Леон Панетта: "Президенттің оның пікірлерімен келіспейтін мәселелер тым көп болды. Бұл – соңғы тамшы болды" деді. Осыдан кейін 1995 жылы секс-позитивті сауда орталығы Good Vibrations Елдегілердің жақтауын құрметтеу үшін 28 мамырды Ұлттық мастурбация күні деп жариялады. Елдегілердің кәсіби құжаттарының жинағы Мэриленд штатының Бетезда қаласындағы Ұлттық медицина кітапханасында сақтаулы.