Кіріспе
Аномальды таралу (кейде анапроп немесе анапроп деп қысқартылады) – атмосферадағы температура мен ылғалдың биіктік бойынша ерекше таралуына байланысты радио толқындарының әртүрлі таралу түрлерін қамтиды. Бұл стандартты атмосфераға қарағанда жоғалтудың артуын қамтиды, бірақ практикалық қолданыста көбінесе сигналдың қалыпты радио көкжиегінен артық таралу жағдайларын білдіреді. Аномальды таралу VHF және UHF радиобайланысына кедергі келтіруі мүмкін, егер алыс станциялар жергілікті қызметтермен бірдей жиілікті қолданса. Мысалы, эфирдегі аналогты теледидар хабарларын тарату алыс станциялардың сол арнадағы сигналдарымен бұзылуы мүмкін немесе жіберілген сигналдардың бұрмалануына (ghosting) әкелуі мүмкін. Радар жүйелері, егер радар "сәулесі" таралу әсерінен бұрылса, алыс нысандардың арақашықтығын немесе бағытын қате көрсетуі мүмкін. Дегенмен, радио әуесқойлары бұл әсерлерді теледидар және FM DX үшін пайдаланады.
Anomalous propagation (sometimes shortened to anaprop or anoprop) includes different forms of radio propagation due to an unusual distribution of temperature and humidity with height in the atmosphere. While this includes propagation with larger losses than in a standard atmosphere, in practical applications it is most often meant to refer to cases when signal propagates beyond normal radio horizon. Anomalous propagation can cause interference to VHF and UHF radio communications if distant stations are using the same frequency as local services. Over the air analog television broadcasting, for example, may be disrupted by distant stations on the same channel, or experience distortion of transmitted signals ghosting). Radar systems may produce inaccurate ranges or bearings to distant targets if the radar "beam" is bent by propagation effects. However, radio hobbyists take advantage of these effects in TV and FM DX.
Ауа температурасының профилі
Радио толқынының таралуын болжаудың негізгі шарты – тропосферада биіктік артумен температураның стандартты қарқынмен төмендеуі. Бұл толқын жолын Жер бетіне қарай сәл иілуге (рефракцияға) алып келеді, соның салдарынан көкжиекке дейінгі геометриялық қашықтықтан сәл артық тиімді қашықтыққа жетеді. Температураның мұндай қабатталуындағы кез келген өзгеріс толқынның қозғалыс бағытын өзгертеді.
Супер жарылу
Жер бетіне жақын температура инверсиясы жиі кездеседі, мысалы, түнде ауа салқындап, биікте жылы болып қалады. Бұл биікте де осылай болады, егер жылы және құрғақ ауа массасы салқын ауа массасын жоғарыдан жабатын болса, сияқты, жоғары қысым күшейген кезде болатын төмен түсу салдарынан. Екі жағдайда да ауаның жарық сыну көрсеткіші артады және ЭМ толқыны жоғары қарай жалғасудың орнына жерге қарай иіледі. Жер бетіндегі инверсияда сәуле соңында жерге тиеді және оның бір бөлігі шығарушыға кері шағылысуы мүмкін. Жоғарғы қабаттағы инверсияда иілу тек қана қатысты қабатпен шектеледі, бірақ иілу сәуленің жолын ұзартады, мүмкін қалыпқы тарату көкжиегінен тысқары.
Атмосфералық канал
Инверсия өте күшті және беткей болған кезде, ЭМ толқыны инверсия қабатында тұтылып қалады. Сәуле толқын жетектің ішіндегідей, қабаттың ішінде көп рет секіріп, қайтарылады. Жер бетіндегі арналарда сәуле жерге көп рет соқтығысып, эмиттерге қарай белгілі бір аралықта кері эхо тудырады. Көтеріңкі арналарда таралу өте ұзақ қашықтыққа дейін созылуы мүмкін.
Қиындықта
Екінші жағынан, егер ауа тұрақсыз болса және биіктікпен бірге стандартты атмосферадан тезірек салқындаса, толқын күтілгеннен биік болып, көздеген қабылдағышқа жетпей қалуы мүмкін.
Басқа себептері
Аномальды таралудың басқа да түрлері тропосферада бұзылыстар тудыратын тропосфералық шашырау, метеорларға байланысты шашырау, иондалған аймақтар мен ионосфера қабаттарындағы сыну және ионосферадан шағылысу болып табылады. Бұл түрдегі жалған сигналды уақыт тізбегінде анықтау оңай, егер ол түнгі салқындау немесе теңіз инверсиясынан туындаса, себебі белгілі бір аймақта өте күшті эхо пайда болатынын, оның көлемі таралатынын, қозғалмайтынын, бірақ уақыт өте қарқындылығы айтарлықтай өзгеретінін байқауға болады. Күн шыққаннан кейін инверсия біртіндеп жоғалып, аймақ да сәйкесінше кішірейеді. Температура инверсиясы жылы фронттың алдында және дауылдың суық аймағының маңында да кездеседі. Мұндай жағдайларда жауын-шашын болғандықтан, аномальды таралу эхолары нақты жаңбырмен және/немесе қызығушылық тудыратын нысаналармен араласып, оларды ажырату қиынға түседі. Аномальды таралу жер бетінің кедергісінен, мұхиттың шағылысуынан (теңіз кедергісінен), құстар мен жәндіктердің биологиялық шағылысынан, сынықтардан, шашақтан, құмды дауылдардан, жанартаулық жарылыстардан және басқа да жауын-шашынсыз метеорологиялық құбылыстардан өзгеше. Жер және теңіз кедергілері – бұл беттегі белгілі бір аймақтардан тұрақты шағылыс, олардың шағылыстыру қасиеттері өзгермейді. Биологиялық шашыратушы үлкен аумақта әлсіз эхо береді. Олардың көлемі уақыт өте өзгеруі мүмкін, бірақ қарқындылығы көбінесе өзгермейді. Сынықтар мен шашақ уақытша және уақыт өте биіктігін өзгертеді. Олардың барлығы радар операторы үшін маңызды немесе оңай түсіндірілетін, теориялық тұрғыдан қайта жаңғыртуға болатын нәрсені көрсетеді. Радардағы АТ бұл "қоқыс" деп, ал жер кедергісі "қоқыс" деп аталады. Допплерлік және импульстік Допплерлік радарлар нысаналардың жылдамдығын анықтайды. АТ тұрақты нысаналардан туындағандықтан, нөлдік жылдамдыққа ие рефлективті деректерді алып тастап, радарлық суреттерді тазалауға болады. Жер және теңіз кедергілерін, сондай-ақ күн бату кезіндегі энергияның күрт өсуін осылайша ажыратуға болады, бірақ басқа артефакттарды емес. Бұл әдіс көптеген қазіргі заманғы радарларда, соның ішінде әуе трафигін басқару және ауа райы радарларында қолданылады.