Кіріспе
Скретчинг – винилдік пластинканы айналмалы дискіде алға-артқа жылжыту арқылы соқпалы немесе ырғақты дыбыстар шығаруға арналған диджейлік және турнтиблизм техникасы. Диджейлік миксердегі кроссфейдер екі жазбаны бір уақытта өшіру үшін қолданылуы мүмкін. Скретчинг көбінесе хип-хоп музыкасымен байланысты, ол 1970 жылдардың ортасында пайда болды, ал 1990 жылдан бері техно, трип-хоп, хаус музыкасы және рэп-рок, рэп-метал, рэпкор және ну-метал сияқты рок музыкасының кейбір түрлерінде қолданылады. Хип-хоп мәдениетінде скретчинг – диджейдің шеберлігінің маңызды өлшемі. Диджейлер DMC World DJ Championships және IDA (International DJ Association), бұрын ITF (International Turntablist Federation) деп аталған, скретчинг сайыстарында бақ сынасады. Скретчинг сайыстарында диджейлер тек скретчингке арналған жабдықты (айналмалы дискілер, диджейлік миксер, цифрлық винил жүйелері немесе тек винилдік пластинкалар) ғана пайдалана алады. Жазылған хип-хоп әндерінде скретчтелген "үлгілер" көбінесе басқа әндердің бөліктерін қолданады. Жаз, поп және рок сияқты басқа да музыка жанрлары да скретчингті пайдаланған.
Scratching, sometimes referred to as scrubbing, is a DJ and turntablist technique of moving a vinyl record back and forth on a turntable to produce percussive or rhythmic sounds. A crossfader on a DJ mixer may be used to fade between two records simultaneously. While scratching is most associated with hip hop music, where it emerged in the mid 1970s, from the 1990s it has been used in some styles of edm like techno, trip hop, and house music and rock music such as rap rock, rap metal, rapcore, and nu metal. In hip hop culture, scratching is one of the measures of a DJ's skills. DJs compete in scratching competitions at the DMC World DJ Championships and IDA (International DJ Association), formerly known as ITF (International Turntablist Federation). At scratching competitions, DJs can use only scratch oriented gear (turntables, DJ mixer, digital vinyl systems or vinyl records only). In recorded hip hop songs, scratched "hooks" often use portions of other songs. Other music genres such as jazz, pop, and rock have also incorporated scratching.
Алдын ала өнімдер
Скретчпен байланысты дискіні басқарудың алғашқы түрі 1940 жылдардың соңында радио музыка бағдарламаларын жүргізушілер, дискі жокейлер (DJ) немесе аудио консоль операторлары ретінде өздерінің техникалық жұмыстарын атқарған радио бағдарламасының продюсерлерімен жасалды. Бұл әдіс «кері ойнату» деп аталды және винил пластинкадағы әннің басталуын (яғни, кері нүктесін) табу үшін қолданылды. Бұл операторға дискіні кері айналдыруға (дискіні немесе дискілік платформаны сағат тіліне қарсы бағытта бұруға) мүмкіндік берді, соның арқасында дискіні қосып, музыканың алғашқы бөліктерін дұрыс емес, жасанды түрде баяу жылдамдықпен ойнатудың «уау» эффектісіз толық жылдамдыққа жеткізуге болады. Бұл хабарлаушыға өз сөздерін уақытылы айтуға және дискідегі музыканы қалаған уақытта бастауға мүмкіндік берді. Кері ойнату – барлық радио өндіріс қызметкерлері үйренуі тиіс негізгі дағды еді, ал оның ерекшеліктері қолданылатын кәсіби дискілік аспаптардың моделіне байланысты болды. Ескі, үлкен және ауыр дискілер толық жылдамдыққа жету үшін 180 градусқа кері айналуды қажет етті, ал 1950 жылдардың жаңа модельдері алюминий платформалар мен матаға тігілген резеңке төсемдерді пайдаланды, олар ән басталғанда толық жылдамдыққа жету үшін айналудың үштен бірін немесе одан да азын қажет етті. Мұның бәрі радиода музыкалық бағдарламаны мүмкіндігінше аз үнсіздікпен («өлі ауа») ұсыну үшін жасалды – музыка, диктордың сөзі және жазылған жарнамалар арасында. Радио стансасындағы «өлі ауа» тыңдаушыны арнаны ауыстыруға итермелеуі мүмкін болғандықтан, диджейлер мен хабарлаушыларға үнемі, үздірілмейтін дыбыс ағынын қамтамасыз ету тапсырылды – музыкадан хабарлаушыға, алдын ала жазылған жарнамаға, «джинглге» (радио стансасының тақырыптық әніне) және дереу қайта музыкаға. Кері ойнату осы үздірілмейтін музыка ағынын қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарды. Радио қызметкерлері берік жабдықтарды талап етті, ал өндірушілер осы талаптарды қанағаттандыру үшін арнайы тонармалар, инелер, картридждер және жеңіл дискілік аспаптарды жасады.
Динамикалық айналым
Қазіргі заманғы скретчтеу әдістері тікелей жетекті дискілердің ойлап табылуы арқасында мүмкін болды, бұл турнтаблизмнің пайда болуына әкелді. Ертедегі белдік жетекті дискілер скретчтеуге жарамсыз болды, себебі олардың іске қосылу уақыты баяу болды, сондай-ақ, белдік кері айналу немесе скретчтеу кезінде үзіліп қалуға бейімділік танытты, олар тозуға және бұзылуға ұшырады. Бірінші тікелей жетекті дискіні Осака қаласындағы (Жапония) Matsushita (қазіргі Panasonic) компаниясының инженеры Шуичи Обата ойлап тапты. 1969 жылы Matsushita оны SP 10 деп шығарды, бұл олардың ықпалды Technics сериясындағы алғашқы модель болды. Ол бұл техниканы 1972 жылы Matsushita шығарған Technics SL 1200 тікелей жетекті дискісімен тәжірибе жасағанда жетілдірді, ол диджей дискіні табақта алға-артқа қозғалтса да, мотордың дұрыс айналу жылдамдығын сақтайтынын байқады. Африка Бамбаата 1970-ші жылдары SL 1200 дискісімен ұқсас жаңалық ашты. Technics SL 1200 келесі бірнеше онжылдықтар бойы ең көп қолданылатын дискіге айналды. Нью-Йоркке көшіп келген ямайкалық диджей Куул Герк скретчтеудің алғашқы дамуына үлкен әсер етті. Куул Герк брейкбит диджеингін дамытты, онда фанк әндерінің брейктері – көбінесе перкуссиясы бар, ең биленетін бөліктері оқшауланып, түгел түн бойы би кештері үшін қайталанатын. Ол ямайкалық дуб музыкасының ықпалында болды және 1971 жылы шыққан Technics SL 1100 дискісін пайдаланып, өзінің дискілік техникасын дамытты, себебі оның моторы күшті, беріктігі жоғары және сапасы жақсы болды. Ол сондай-ақ "турнтаблизмнің бейхабар ойлап тапқышы" деп есептеледі. 1981 жылы Grandmaster Flash "The Adventures of Grandmaster Flash on the Wheels of Steel" әнін шығарды, ол көптеген диджейлік скретчтеу әдістерін қолданғанымен ерекшеленеді. Бұл дискілерді пайдаланып толығымен жасалған алғашқы коммерциялық жазба болды. 1982 жылы Малкольм Макларен мен әлемге әйгілі Supreme Team "Buffalo Gals" синглын шығарды, ол кең ауқымды скретчтеуді шаршы биден келген шақырулармен үйлестірді, ал 1983 жылы D'ya Like Scratchin'? EP шықты, ол толығымен скретчтеуге арналған. 1983 жылы шыққан тағы бір ерекше жұмыс – Герби Хэнкоктің Грэмми сыйлығын жеңіп алған "Rockit" синглы. Бұл ән 1984 жылы Грэмми сыйлықтарының салтанатында орындалды, ал "Scratch" деректі фильмінде 1980-ші жылдардағы көптеген диджейлер осы орындау арқылы скретчтеумен алғаш танысқандарын айтты. 1983 жылы басталған Street Sounds Electro жинақ сериясы да скретчтеудің алғашқы мысалдарымен ерекшеленеді. Сонымен қатар, Билл Ласвелл мен Майкл Бейнхорнның Material тобының "For A Few Dollars More" әнін атап өту керек, ол Жапонияда 12 дюймдік сингл ретінде шығарылды және Grand Mixer DXT орындаған скретчті қамтиды, ол скретчтеудің тағы бір пионері болды.
Винилдік жазбалар
Көптеген сызықтар винил пластинкасын тікелей жетекті ұнтақтақпен жылдам алға-артқа қолмен бұру арқылы пайда болады, осы кезде ине ("стилус") пластинканың ойығында болады. Бұл хип-хоп музыкасының ең танымал ерекшеліктерінің біріне айналған ерекше дыбысты тудырады. Шамадан тыс сырлау кезінде, стилус "кю-бёрн" немесе "рекорд-бёрн" деп аталатын жағдайға әкеледі. Сырлау үшін қажетті негізгі жабдыққа екі ұнтақтақ және диджейлік микшер кіреді, ол кроссфейдер мен кю түймелері бар кішкентай микшер болып табылады, бұл диджейге тыңдаушылар естімейінше, құлаққаптарында жаңа музыканы дайындауға мүмкіндік береді. Сырлау кезінде, осы кроссфейдер ұнтақтақты манипуляциялайтын қолмен бірге қолданылады. Кроссфейдерді басқарушы қол пластинканың дыбысын кесіп қосу және өшіру үшін пайдаланылады.
Дыбыстар
Жиі сызылатын дыбыстарға барабан соққылары, горн үрлеулері, сөйленген сөздердің үлгілері және басқа әндерден алынған вокалдар/өлеңдер жатады, бірақ олармен ғана шектелмейді. Винилге жазылған кез келген дыбысты пайдалануға болады, ал диджейлер дискіге ұқсас интерфейсті ұсынатын CD плеерлер арқылы винилде жарық көрмеген материалдарды ғана емес, сонымен қатар CD R-ге жазылған теледидар мен фильмдерден алынған жазбаларды және үлгілерді де сызып алуға мүмкіндік алады. Кейбір диджейлер мен анонимді коллекционерлер 12 дюймдік синглдерді, «battle records» шығарады, олар сызылуға арналған ерекше, жаңа немесе табу қиын материалды (fodder) қамтиды. Сызылуға ең көп қолданылатын үлгілер – Fab 5 Freddy тобының «Change the Beat» әнінен алынған «Ahh» және «Fresh» үлгілері. Сызылудың көптеген техникалары бар, олар пластинканың қозғалысын кроссфейдерді (немесе басқа фейдерді немесе қосқышты, мысалы, «kill switch»-ті) ашу және жабумен үйлестіру арқылы ерекшеленеді, мұнда «ашық» дегеніміз сигнал естілетін, ал «жабық» дегеніміз сигнал естілмейтін жағдайды білдіреді. Бұл терминология бірегей емес; алайда, келесі талқылау DJ QBert-тің «Do It Yourself Scratching» DVD-де қолданған терминологиясына сәйкес келеді.
Субкультура
Скретч поп музыкасында, әсіресе 2010 жылдары поп-хип-хоп тректерінің сәтті өтуімен танымал бола бастаса да, күрделі скретч және басқа да тәжірибелі турнетаблизм техникалары әлі де негізінен DJ субмәдениеті дамытқан, кеңінен танылмаған стиль болып табылады. Сан-Францискодағы Invisibl Skratch Piklz скретчке ерекше назар аударады. 1994 жылы топты Q Bert, Disk & Shortkut және кейіннен Mix Master Mike диджейлері құрды. 2000 жылдың шілдесінде Сан-Францискодағы Ерба Буэна өнер орталығы Skratchcon2000, "скреч музыкасын оқыту және дамытуға" бағытталған алғашқы DJ Skratch форумын өткізді. 2001 жылы Thud Rumble тәуелсіз компанияға айналып, диджей-артистермен бірлесіп скретч-жазбаларды өндіріп, таратумен айналысады. 2004 жылы хип-хоп диджейлері мен рекорд продюсерлері туралы алғашқы басылымдардың бірі – Scratch Magazine өзінің тұңғыш нөмірін жарыққа шығарды, бұл аз танымал Tablist журналының жолын жалғады. Pedestrian – Ұлыбританиядағы өнер ұйымы, ол DJ-лер жетекшілік ететін Urban Music Mentors семинарларын өткізеді. Бұл семинарларда диджейлер жастарға биттер жасауды, микс жасау үшін диджейлік жабдықты пайдалануды, іс-шараларда MC ретінде жұмыс істеуді және клубтық жиынтықтарды орындауды үйретеді.
Хип-хоптан тыс қолдану
Скретчинг көптеген басқа музыкалық жанрларға енгізілді, оның ішінде поп, рок, джаз, хэви-металдың кейбір қосалқы жанрлары (әсіресе ню-метал) және кейбір заманауи және авангардтық классикалық музыка орындалымдары. Жазу үшін винил пластинкасын физикалық түрде скретчтеудің орнына көбінесе семплерлер қолданылады. DJ Product©1969, бұрынғы рэп-рок тобы Hed PE мүшесі, панк-рок тобы Vandals-тың тірі орындалымда скретчингті қолданған алғашқы рок-топ екенін есіне алды. Product©1969 Мадоннаның Maverick Records лейблымен келісімшарт жасасқан Proper Grounds тобын да, олардың музыкасында скретчингті қолданған алғашқы рэп-метал топтарының бірі деп атады. Rage Against the Machine және Audioslave топтарымен жұмысымен танымал гитарист Том Морелло, гитарасындағы өшіргішті пайдаланып, скретчингті имитациялайтын гитара сололарын орындады. Ең танымал мысалы – "Bulls on Parade", онда ол пик-аптың үстінен ішектерді сырғытып, пик-ап селекторын кроссфейдер ретінде пайдаланып, скретч сияқты ырғақты дыбыстар жасайды. 1990 жылдардан бері скретчинг Linkin Park, Slipknot және Limp Bizkit сияқты ню-метал жанрына жататын көптеген танымал музыка жанрларында қолданылып келеді. Оны поп музыкасы (мысалы, Нелли Фуртадо) және альтернативті рок (мысалы, Incubus) әртістері де пайдаланған. Скретчинг техно сияқты әртүрлі электронды музыка стильдерінде де танымал.