Кіріспе

Рави (етестіктен: равилеу) – қоймада, клубта немесе басқа да қоғамдық немесе жеке орында өткізілетін би кеші, көбінесе диджейлердің электрондық би музыкасын ойнауымен өтеді. Бұл стиль 1990 жылдар басындағы би музыкасы көрінісімен ең көп байланысты, онда диджейлер электрондық би музыкасының үстемдік құратын түрлеріндегі заңсыз шараларда өнер көрсетті. Олар драм-н-бейс, дубстеп, трэп, брейк, хэппи хардкор, транс, техно, хардкор, хаус сияқты кең таралған қосалқы жанрларды қамтыды. Бұл рави мәдениетінің MDMA (көбінесе "клубтық есірткі" немесе "парти есірткісі" деп аталады), MDA, амфетамин, ЛСД, метамфетамин сияқты заңсыз есірткілермен байланысты болуына байланысты. Есірткілерден басқа, равилер көбінесе рұқсат етілмеген, құпия орындарда, мысалы, бос тұрған үйлердегі, пайдаланылмаған қоймалардағы немесе ұшақ ангарларындағы кештер сияқты өткізіледі. Мұндай алаңдаушылықтар көбінесе рави мәдениетіне байланысты туындаған моральдық паниканың бір түрі деп саналады.

Шығуы (1950-1970 жылдар)

1950 жылдардың аяғында Лондонда, Англияда "рейв" термині Сохо битниктерінің "жабайы богемалық кештерін" сипаттау үшін қолданылды. Джаз музыканты Мик Маллиган мұндай шектен шығуларға бейімділігімен танымал болды, оны "рейвтердің патшасы" деп атады. 1958 жылы Бадди Холли "Rave On" хитін жазды, ол сезімнің құмарлығы мен қызуы және оның ешқашан аяқталмауына деген тілегін білдірді. "Рейв" сөзі кейіннен 1960-шы жылдардың басындағы жастар мәдениетінде кез келген жабайы кешті сипаттау үшін қолданылды. Көңілді, тойға құмар адамдар "рейверлер" деп сипатталды. Small Faces тобының Стив Мариотт және The Who тобының Кит Мун сияқты поп-музыканттар өздерін "рейверлер" деп атады. 1980 жылдары электрондық музыкамен байланысты болатын бұл сөз, 1960 жылдардың ортасындағы гараж-рок және психоделикалық топтардың музыкасы туралы айтылғанда жиі қолданылды (әсіресе The Yardbirds, олар АҚШ-та "Having a Rave Up" атты альбом шығарды). "Рейв-ап" жалпы, мұндай гараж шараларында тойлауға арналған балама термин болды, сонымен қатар әннің соңында музыка жылдамдатылып, күшейтіліп, қарқынды соло немесе бақыланатын кері байланыс элементтерімен орындалатын белгілі бір кульминациялық сәтке жатты. Кейіннен бұл термин 1967 жылғы 28 қаңтарда Лондондағы Roundhouse-та өткен "Миллион вольт жарық және дыбыс рейві" атты электрондық музыкалық іс-шараның тақырыбына енді. Осы шарада The Beatles тобының Пол Маккартни жазған эксперименталды дыбыс коллажы – "Жұрақ карнавалының" легендарлық жазбасы алғаш рет көпшілікке таныстырылды. Британдық поп-мәдениеттің 1963-1966 жылдардағы мод дәуірінен 1967 жылғы хиппи дәуіріне және одан әрі өзгеруімен байланысты бұл термин танымал қолданыстан шықты. Көптеген адамдар солтүстік соул қозғалысын қазіргі заманғы клубтық мәдениеттің және 2000-шы жылдардың супержұлдызды диджейлер мәдениетін қалыптастыруға бағытталған маңызды қадам деп санайды. Қазіргі клубтық мәдениеттегідей, солтүстік соул диджейлері көпшіліктің еш жерде естімейтін музыкаға деген құштарлығын қанағаттандыруға негізделген жанкүйерлерді жинады. Көптегендер солтүстік соул Ұлыбританияда клубтар, диджейлер, пластинка коллекционерлері мен дилерлер желісін құрған және британдық чарттарға клубтық ойнаудың күшімен сатылатын пластинкаларды ұсынған алғашқы музыкалық ағым болды деп санайды. Солтүстік соул диджейлері кейінгі әріптестерімен ортақ қолданған әдіс – көпшілік үшін эйфориялық көтерілістер мен құлдырауларды жасау үшін пластинкаларды реттеп қою; диджей Лоуренс 'Ларри' Прокстон осы әдіспен танымал болды. Алғашқы солтүстік соул қозғалысына қатысқан диджейлер мен олардың жанкүйерлері үй және би музыкасы сахнасының маңызды тұлғаларына айналды. 1970 жылдар мен 1980 жылдардың басында қайта жандануға дейін бұл термин кеңінен қолданылмады, бірақ бір ерекшелік Дэвид Боуидің 1973 жылғы "Aladdin Sane" альбомынан шыққан "Drive In Saturday" әніндегі "Бұл рейверлер үшін жедел курс" деген жол болды. Сол дәуірдегі қолданылуы өткен сленгтің ескі немесе ирониялық қолданылуы ретінде қабылданатын еді: "groovy" сияқты сөздермен бірге 1960 жылдардың сөздігінің бөлігі. "Рейв" сөзінің мағынасы 1980 жылдардың соңында қайтадан өзгерді, бұл термин жаңа жастар мәдениетімен қайта жаңғыртылып, қабылданады, мүмкін, Ямайкадағы осы терминнің қолданылуынан шабыттанды. Чикаголық эсид-хаус өнерпаздары шетелде табысқа қол жеткізе бастағаннан кейін, эсид-хаус Ұлыбританияда клубтарда, қоймаларда және тегін кеште, алдымен 1980 жылдардың ортасында Манчестерде, кейіннен Лондонда тез тарады. 1980 жылдардың соңында "рейв" сөзі эсид-хаус қозғалысынан туындаған субмәдениетті сипаттау үшін қабылданды. Шаралар Испанияның Жерорта теңізіндегі арал Ибицаның мерекелік атмосферасымен байланысты болды, онда демалыс кезінде британдық, итальяндық, грек, ирланд және неміс жастары жиі кездесіп, рейвтер мен би кештерін өткізеді.

Өсім (1990-шы жылдар)

1990 жылдары acid, breakbeat hardcore, hardcore, happy hardcore, gabber, drum & bass, post industrial және electronica сияқты жанрлар үлкен және кіші рейвтерде орындалды. Бұрынғы қоймалардағы кештерге келген 4 мың адамның орнына, енді 25 мыңға дейін адам келді. Acid house музыка кештері алғаш рет 1989 жылдың жазында Genesis P Orridge телеарнадағы сұхбатында бұқаралық ақпарат құралдарында "рейв-кештер" деп аталды. Дегенмен, рейвтің атмосферасы 1990 жылдардың басына дейін толыққанды қалыптаспады. 1990 жылы рейвтер Берлин, Милан және Патрас сияқты бірнеше қалада жер астында, жертөлелерде, қоймаларда және орман ішінде өткізілді. Британ саясаткерлері пайда болған рейв-кештер трендіне наразылық білдірді. Саясаткерлер рейвке қарсы сөйлеп, рұқсатсыз кештер ұйымдастырғандарға айыппұл салуды бастады. Полицияның осылайша рұқсатсыз кештерге жасаған шабуылдары рейв-мәдениетін елдің ауылдық аймақтарына ықпал етті. "Рейв" деген сөз Ұлыбританияда Лондонды және айналасындағы округтерді айналатын жаңа M25 Лондон орбиталық тас жолымен байланысты әртүрлі жерлерде спонтанды түрде өтетін демалыс күнгі кештерді сипаттау үшін танымал болды; осыдан Orbital тобы өздерінің атын алды. Бұл кештер бұрынғы қоймалар мен Лондонның индустриалдық аймақтарынан бастап, ауылдағы далалар мен клубтарға дейін әртүрлі жерлерде өтті.

Орналасқан жері

Равтерлер тарихи тұрғыдан жергілікті деңгейде ұйымдастырылған, анти-қанағаттандырылмаған және лицензиясыз түнгі би кештеріне сілтеме жасады. Рав сахнасының коммерциялық деңгейге жеткенге дейін, осы іс-шаралар үшін үлкен заңды орындар қалыпты жағдайға келгенде, равтің орны іс-шара күніне дейін құпия сақталды, әдетте автожауап беруші, ұялы хабарламалар, құпия жарнамалар және веб-сайттар арқылы хабарланды. Полицияның кез келген араласуын болдырмау үшін қажетті құпиялылық деңгейі, сондай-ақ есірткінің заңсыз қолданылуы есебінен, равтерлерге бір уақытта он сағатқа дейін бола алатын орындарды пайдалануға мүмкіндік берді. Бұл әлеуметтік бақылаудан ауытқу және алыстау сезімін күшейтті. 2000 жылдары осы құпиялылық деңгейі әлі де жер асты рав сахнасында сақталып келеді. Алайда, «сағаттан кейін» клубтары, сондай-ақ ірі ашық ауадағы іс-шаралар ұқсас атмосфераны жасайды, бірақ көбінесе жарқын визуалды эффекттерге, мысалы, реквизиттер мен декорацияларға көбірек назар аударады. Соңғы жылдары ірі коммерциялық іс-шаралар жыл сайын бірдей орында, ұқсас қайта оралатын тақырыптармен өткізіледі. Electric Daisy Carnival және Tomorrowland сияқты іс-шаралар әдетте көптеген адамдар жиналатын бір орында өткізіледі. Кейбір равтерлердің құдайларға табынушылықтың символикасын пайдалануы мүмкін. Қазіргі заманғы равтерлік орындар равтерді қиялға толы әлемге батыруға тырысады. Түпкілікті бейнелер мен руханилық равтерлік этиканың ерекшелігі болуы мүмкін. Жаңа Ай және Gateway ұжымдарында «язықшылық құрбандық алтарьдары орнатылады, алғашқы мәдениеттердің қасиетті суреттері қабырғаларды безендіреді және дискілер мен би алаңында тазалау рәсімдері орындалады». Бұл типтегі кеңістіктік стратегия равтерлік тәжірибеде маңызды бөлігі болып табылады, өйткені ол равтерлердің бойына сіңіп кететін бастапқы «вайбты» орнатады. Бұл айтылған «вайб» – равтерлік этикадағы түсінік, оның мағынасы қоршаған ортаның бейнеленген және/немесе туа біткен энергиясының тартымдылығы мен қабылдануы. Пейзаж равтің композициясындағы маңызды элемент болып табылады, ол жалған діннің салт-дәстүрлеріне ұқсас. Мысалы, Нумик руының әуе бишілерінің рәсімдері белгілі бір географиялық орындарда өткізілді, олардың күшті табиғи энергия ағынын ұстайды деп есептелді. Бұл орындар кейіннен ырғақты билерде бейнеленді, байланыстың жоғары деңгейіне жету үшін. Байрон шығанағындағы Фолс фестивалінде кір жуу машинасының артында жасырылған рав кеші өтеді.

Киім-кешегі

1980 жылдардың соңынан бері рейв сәні әрбір жаңа рейверлер буынымен бірге үздіксіз эволюциядан өтіп келеді. Рейв сәнінің көптеген трендтері халықаралық деңгейде пайда болды, бірақ аймақтан аймаққа және түрлі жағдайларға қарай жеке дамулар да болды. Алғашқы рейв кештерінде көбінесе костюм сияқты киімдер, қорғаныш костюмдері, қауіпсіздік жилеттері, шаң мен газ маскалары сияқты сигналдық түстердегі киімдер тағылып, вакуум тартқыштары немесе киберпанк стиліндегі көзілдіріктер сияқты аксессуарлармен үйлестірілді. "Бейбітшілік, махаббат, бірлік" деген ұрандар жазылған және күлімдеген смайликтер бейнеленген футболкалар 1980 жылдардағы эсид-хаус қозғалысымен бірге пайда болды. Алғашқы рейв сахнасының тағы бір танымал тақырыбы – пластикалық эстетика, түрлі фетиш стильдері, өздігінен жасау (DIY), 1970 жылдар, қолданылған оптика, ретро спорттық киім (мысалы, Adidas спорттық костюмдері), сексуалдық мәнді киімдер (терінің көп бөлігін көрсету және жалаңаштық, мысалы, мөлдір немесе қысқа топтар кию), соғыс (мысалы, жауынгерлік бутстар немесе камуфляж шалбарлары) және ғылыми фантастика. 1990 жылдардағы кең таралған сән стиліне тығыз киілетін нейлон жейделер, тығыз нейлон тігілген жилеттер, кең шалбарлар, неопрен күртелер, металл қапсырмалы белбеулер, платформадағы аяқ киімдер, күртелер, флокатидан жасалған шарфтар мен сөмкелер, жұмсақ бутстар және кең шалбарлар (phat pants) жатады, олар көбінесе жарқын және неоновый түстерде болды. Рейверлер арасында шаштарды бояу, дредостар, татуировкалар және пирсингтер де сәнге айналды. Жиі қолданылатын аксессуарларға білезіктер, мойындықтар, сыбызғылар, сосқалар, ақ қолғаптар, шамдар, қауырсыннан жасалған боалар, үлкен күн көзілдіріктер және жүк машинасының тентынан жасалған пластинка салынған сөмкелер кірді. 1990 жылдардың басында осыдан алғашқы коммерциялық рейв сәні қалыптасты, оны сән индустриясы тез қабылдап, "клубтік киім" деп сатты. Осыған қарамастан, 2000 жылдардың басында Берлиндегі Berghain сияқты техно-клубтарда қараңғы субмәдениеттен алынған қатаң қара стиль техно-сценаның бір бөлігінде қалыптасты. Sensation сияқты кейбір рейв шараларында да киім талаптары қатаң минималистік болып табылады, яғни барлығы ақ немесе қара киім кию керек.

Жарық көрсетілімдері

Кейбір ревтерлер төрт түрлі жарыққа бағытталған бидің біріне қатысады: жарық таяқшасымен билеу (glowsticking), жарық жіппен билеу (glowstringing), қолғаппен билеу (gloving) және жарық шоу. Жарыққа бағытталған билердің төртеуінің ішінде, қолғаппен билеу (gloving) ең көп дамыған, ол раев мәдениетінен асып түсті. Жарықпен байланысты басқа би түрлеріне LED шамдар, фонарьлар және жыпылықтайтын стробоскоптар жатады. LED шамдар әртүрлі түстерде және әртүрлі параметрлермен келеді. Гловинг жеке би түріне айналды, соңғы жылдары экспоненциалды түрде өсіп келеді. Гловерлер музыканың ырғағымен үйлесімде қолдарын және саусақтарын қозғайды. Олар түстерді әртүрлі үлгілер жасау үшін пайдаланады және қолғаптарындағы шамдардың жылдамдығын өзгерте алады. Бұл мүмкіндіктер қолғап шеберіне жарық шоуларын тамашалаушыларды әсерлі етуге түрлі жолдар береді. Жарықтарды қолдану әндер кезінде немесе концерт бойында адамдардың реакциясын жақсарта алады. Ревтерлер іздейтін "экстаз" (МДМА үшін сленгтік терминмен шатастырмау керек) жағдайы, "әр түрлі факторлар эгоны орын мен музыка сияқты басқа элементтермен үйлестірген кезде туындайды, сонда [адам] "бір жағдайға" енеді, онда [ол] материалды және материалдық емес нәрселерді ажырата алмайды, нәрселер үйлесімділікке жетеді және ерекше сәт құрайды, дәл медитацияда ізделінетіндей". Дегенмен, дискотека билеушілері мен ревтерлер әртүрлі есірткілерді ұнатты. 1970-ші жылдардағы дискотека сахнасының қатысушылары кокаин мен депрессант/седативті Quaaludes-ті артық көреді, ал ревтерлер МДМА, 2C-B, амфетамин және басқа да таблеткаларды артық көреді. ФБР мәліметінше, рейвтер клубтық есірткілердің таратылатын ең танымал орындарының бірі болып табылады, сондықтан есірткі субмәдениетінің маңызды бөлігін құрайды. Клубтық есірткілерге МДМА (көбінесе "экстази", "E" немесе "molly" деп аталады), 2C-B (көбінесе "nexus" деп аталады), амфетамин (көбінесе "speed" деп аталады), GHB (көбінесе "fantasy" немесе "liquid E" деп аталады), кокаин (көбінесе "coke" деп аталады), DMT және ЛСД (көбінесе "lucy" немесе "acid" деп аталады) жатады. "Poppers" – бұл алкил нитриттерінің көшедегі атауы (ең танымал – амил нитриті), олар маскүнемдік әсері үшін, әсіресе "қуаттану" немесе "сарқылу" сезімі үшін жұтылады. Нитриттер бастапқыда ашылатын кішкентай шыны капсулалар түрінде келді, содан кейін "poppers" деген лақап ат алды. Бұл есірткі алғаш АҚШ-та 1970-ші жылдардағы дискотека/клуб сахнасында, содан кейін 1980-ші және 1990-шы жылдары би және рейв орындарында танымал болды. 2000-ші жылдары 2C-I, 2C-B және DOB сияқты синтетикалық фенетиламиндер олардың ынталандыратын және психоделикалық әсерлеріне (және МДМА-мен химиялық байланысына) байланысты клубтық есірткілер деп аталды. 2012 жылдың соңына қарай, психоделикалық 2C-X есірткілерінің туындылары, NBOMes және әсіресе 25I NBOMe, Еуропадағы рейвтерде кең таралды. АҚШ-та кейбір құқық қорғау органдары бұл субмәдениетті есірткіге бағытталған мәдениет деп атады, өйткені рейвке қатысушылардың марихуана, 2C-B және DMT сияқты есірткілерді қолданатыны белгілі. 2000-ші жылдардың басынан бері медицина қызметкерлері батыс әлеміндегі жасөспірімдер мен жас ересектер арасында алкогольдік ішімдіктер мен клубтық есірткілерді (МДМА, кокаин, рохипнол, GHB, кетамин, PCP, ЛСД және метамфетамин сияқты) тұтынудың өсуіне байланысты мәселені мойындады және шешуге тырысты. Клубтық есірткілерді тұтыну қылмыстық мінез-құлықпен және алкогольді көп ішумен немесе оған тәуелділікпен тығыз байланысты. 2007 жылдың мамыр айында БҰҰ-ның есірткі және қылмыспен күрес жөніндегі басқармасының атқарушы директоры Антонио Мария Коста, рейвтерде есірткі пайдалануға қарсы шара ретінде жолдарда есірткіге тексеру жүргізуді ұсынды. Раве мәдениетіне және оның есірткі пайдаланумен байланысына бағытталған дау-дамай, моральдық үрей және құқық қорғау органдарының назары, рейвтерде, концерттерде және фестивальдерде есірткіге (әсіресе МДМА) шамадан тыс мөлшерде қабылдау туралы хабарларға байланысты болуы мүмкін.

Бельгия

Бельгиялық рейв сахнасы мен дыбысының тамыры 1980-ші жылдардың соңындағы бельгиялық EBM және New Beat сахналарында жатыр. Бастапқыда гей Hi NRG 45 айналымды дискілерін 33 айналымға баяулатып, трансқа ұқсас би кешін құру үшін жасалған New Beat, 1990 жылдары техно дискілерін бастапқы жылдамдығымен немесе тіпті сәл жылдамдатып ойнау арқылы хардкор техноның жергілікті түріне айналды. Бұл қатал жаңа хардкор стилі Еуропалық рейв айналымында таралып, поп-чарттарға енді. Ренеат Вандепалиер басқаратын R&S Records лейблына бруклиндік диджей-продюсер Джой Белтрамның қосқан музыкалық үлесі, бельгиялық техно дыбыстары мен әнұрандарының дамуына зор ықпал етті.

Канада

Exodus Productions Канададағы алғашқы продюсерлік компаниялардың бірі болып, Торонтоның ойын-сауық ауданындағы 318 Richmond Street West мекенжайында орналасқан 23 Hop деп аталатын қоймада тұрақты рейв стиліндегі іс-шаралар ұйымдастырды. Алғашқы кеш 1991 жылдың 31 тамызында өтті. Көп ұзамай басқа да продюсерлік компаниялар осы жолға түсті, ал рейв сахнасы 23 Hop-тың бастамасымен 1995 жылы жабылғанға дейін үлкенге айналды. "The Legend of 23 Hop" атты деректі фильмі Exodus компаниясының бастапқы кезеңдерін және осыған ұқсас компанияларды көрсетті. 23 Hop-та өнер көрсеткен танымал диджейлердің қатарында Moby, Mark Oliver, Dino & Terry, Sean L., Dr. No, Malik X, DJ Ruffneck, Jungle PhD, Kenny Glasgow, Matt C, John E, Danny Henry және David Crooke болды. 2001 жылы Калгари, Альберта провинциясы Канададағы рейвтерге қатысты ереже енгізген алғашқы ірі муниципалитет атанды. Ереже мақсаты – рейвке қатысушылардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету, сондай-ақ жақын жердегі тұрғындарға ыңғайсыздық тудырмау. Аталған ереже муниципалитет, Альберта провинциясы және рейв қауымдастығының өкілдерімен кеңесе жасалды.

Германия

Батыс Германия мен Батыс Берлинде 1980 жылдардың соңында үлкен эсид-хаус сахнасы қалыптасты. Батыс Берлиндегі Ufo клубы, ескі пәтер үйінің жертөлесінде орналасқан заңсыз кештер өткізілетін орын, 1988 жылы алғашқы эсид-хаус кештерін өткізді. Мюнхенде сол кезде Negerhalle (1983–1989) және ETA Halle уақытша пайдаланылатын, қираған өндірістік залдарда алғашқы эсид-хаус клубтары ретінде орнықты, Германияда зал мәдениетінің бастауын белгіледі. 1989 жылдың шілдесінде Батыс Берлинде алғашқы Love Parade өтті. 1989 жылдың 9 қарашасында Берлин қабырғасы құлағаннан кейін, Шығыс Берлинде тегін жер асты техно кештері гүлденді. Көп ұзамай Шығыс Берлинде Tresor (1991 жылы құрылған), Planet (1991–1993) және Bunker (1992–1996) сияқты алғашқы техно клубтары пайда болды. Франкфуртта 1988 жылы Omen клубы ашылды, ол операторы Свен Веттің арқасында келесі жылдары Рейн-Майн аймағындағы сахнаның орталығына айналды. 1990 жылы Мюнхенде Babalu клубы ашылып, Германияда жұмыс уақытынан кейінгі кештер концепциясын енгізді. 1990 жылдардың соңында Берлинде Tresor және E Werk (1993–1997), Франкфуртта Omen (1988–1998) және Dorian Gray (1978–2000), Мюнхенде Ultraschall (1994–2003), KW – Das Heizkraftwerk (1996–2003) және Natraj Temple (1996–2008), сондай-ақ Кассельдегі Stammheim (1994–2002) клубтары Германиядағы ең танымал техно клубтары ретінде қалыптасты. Орнықты клубтық сахнамен қатар, заңсыз рейвтер 1990 жылдар бойы неміс рейв сахнасының ажырамас бөлігі болып қала берді. Қалалық Германияда заңсыз рейвтер мен техно кештері көбінесе өндірістік көріністерді таңдайтын, мысалы, пайдалануға берілмеген электр станциялары, фабрикалар, канализация немесе бұрынғы әскери мүліктер. 1990 жылдары рейв мәдениеті Германия мен Еуропадағы жаңа жастар қозғалысының бір бөлігіне айналды. WestBam сияқты диджейлер мен электронды музыка продюсерлері "рейв қоғамының" бар екенін жариялады және электронды музыканы рок-н-роллға лайықты бәсекелес ретінде насихаттады. Шындығында, электронды би музыкасы мен рейв субмәдениеті жаппай қозғалысқа айналды. 1990 жылдардың ортасынан бастап рейвтерге ондаған мың адам қатысты, жастар журналдары стильдік кеңестер ұсынатын, ал телеарналар хаус және техно музыкасына арналған музыкалық бағдарламалар шығарды. 2000 жылдардың көрінісін бейнелейтін фильмдердің бірі – Пол Калкбреннердің басты рөлде ойнаған "Берлин шақырады". 2010 жылдары елдің барлық аймақтарында жанды рейв және техно сахнасы сақталды, соның ішінде көптеген фестивальдар мен Берлиннен тыс жерлердегі әлемдік деңгейдегі техно клубтары, мысалы, Мюнхендегі MMA Club және Blitz Club, Лейпцигтегі Institut für Zukunft немесе Оффенбахтағы Robert Johnson.

Ұлыбританияның рейв сахнасының пайда болуы (1980-шы жылдар 1990-шы жылдар)

Ұлыбритания 1980 жылдардың соңы мен 1990 жылдардың басында рейв мәдениеті үшін ресми түрде танылды. 1991 жылға қарай Fantazia және Raindance сияқты ұйымдар елдің айналасындағы далалар мен қоймаларда ірі заңды рейвтер өткізді. 1992 жылдың шілдесіндегі Castle Donington қаласындағы Fantazia кеші ашық ауада, түні бойы өткізілді. 1992 жылдың тамызындағы Pophams әуежайындағы The Vision және 1993 жылғы Universe-тің Tribal Gathering фестивальдік атмосфераға ие болды. 1992 жылдың ортасына қарай жағдай бірте-бірте өзгерді, жергілікті кеңестер рейв ұйымдарына қажетті лицензияларды алуға кедергі келтіру немесе олардан бас тартыру үшін заңдар қабылдап, алымдарды арттырды. Бұл ірі, бір реттік кештердің соңы жақындап қалғанын білдірді. 1990 жылдардың ортасына қарай сахна көптеген түрлі би музыкасы стиліне бөлінді, бұл үлкен кештерді ұйымдастыруды қымбатқа соқтырып, насихаттауды қиындатты. 1990 жылдардың басындағы ірі рейвтерге әуен берген дыбыс 1993 жылдың соңына қарай екі ерекше және қарама-қарсы стильге – қараңғы джангл мен жылдам, қуанышты хардкорға – бөлінді. Көптеген рейверлер бұл бөліну салдарынан сахнаны тастап кетсе де, ESP Dreamscape және Helter Skelter сияқты промоутерлер әртүрлі жанрларға арналған көп ареналы шаралармен кең танымалдылыққа ие болып, толық сыйымдылықты қамтамасыз етті. Осы кезеңдегі маңызды оқиғаларға 1995 жылғы 9 қыркүйектегі Brafield әуежайындағы алаңдарда өткен ESP-нің Dreamscape 20 ашық ауадағы шарасы және 1997 жылғы 9 тамыздағы Turweston әуежайындағы Helter Skelter Energy 97 ашық ауадағы шарасы кірді.

Еркін партиялар және ревтерді заңсыз ету (1992-1994)

Заңсыз еркін кештердің (party) сахнасы сол кездегі ең ірі фестивальден кейін өзінің шыңына жетті, онда Bedlam, Circus Warp, DIY және Spiral Tribe сияқты көптеген жеке дыбыс жүйелері Castlemorton Common маңында орналасты. Үкімет шара қолданды. 1994 жылғы Қылмыстық әділет және қоғамдық тәртіп туралы заңда раведе ойналатын музыканың анықтамасы былай берілді:

"Музыка" дегені – толығымен немесе басым бөлігі қайталама соққылардың тізбегінен тұратын дыбыстарды қамтиды. | 1994 жылғы Қылмыстық әділет және қоғамдық тәртіп туралы заң

Заңның 63, 64 және 65-тараулары раведе ойналатын электрондық би музыкасына бағытталған. Қылмыстық әділет және қоғамдық тәртіп туралы заң полицияға ашық ауада жүзден астам адам қатысса немесе екі немесе одан көп адам равеге дайындық жасап жатса, оны тоқтатуға өкілеттік берді. 65-тарау бойынша, егер бір адам бес шақырымдық радиуста равеге бара жатыр деп сенетін кез келген формадағы полиция қызметкері оны тоқтатып, аймақтан шығарып жіберуге құқылы; талаптарды орындамаған азаматтар стандарттық шкала бойынша 3-ші деңгейден аспайтын айыппұл төлеуге міндетті (1000 фунт стерлинг). Заң ресми түрде жақын жердегі тұрғындарға түнгі кештердің шуы мен бұзылуына, сондай-ақ ауылды қорғау үшін қабылданды. Алайда, кейбір қатысушылар бұл МДМА-дан жастарды аулап, салық салынатын алкогольге қайтаруға бағытталған әрекет деп мәлімдеді. 1994 жылдың қараша айында Zippies CJB-ға (яғни Қылмыстық сот заңына) қарсылық көрсету үшін электрондық азаматтық наразылық акциясын өткізді.

Заңдық және жер асты ревтері (1994 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

1993 жылдан кейін Ұлыбританиядағы рейвтердің негізгі ортасы бірнеше лицензияланған кештері болды, олардың ішінде Helter Skelter, Bowlers (Траффорд Парк, Манчестер), The Edge (бұрынғы Eclipse [Coventry]), The Sanctuary (Милтон Кейнс) және Club Kinetic. Лондонның өзінде тұрақты түрде рейвтер ұйымдастыратын бірнеше ірі клубтар болды, ең танымалдары – "Лазерлік күмбез", "Тоңазытқыш", "Ипподром", "Клуб Ұлыбритания" және "Trade". "Лазерлік күмбезде" екі жеке би алаңы – "Хардкор" және "Гараж", сондай-ақ 20-дан астам бейне ойын автоматтары, үнсіз фильмдер көрсетілетін зал, "Азаттық мүсінінің" және "Сан-Франциско көпірінің" көшірмелері, және үлкен шыны лабиринт болды. Шотландияда Rezerection атты іс-шара ұйымдастырушылары ел бойынша ірі шаралар өткізді. 1997 жылға қарай, апталық Superclub кештерінің танымалдылығы бұрынғы рейв форматтарын басып озды, дәстүрлі House дыбысымен қатар (қайта танымалдылыққа ие болған), жаңа клубтық жанрлар (мысалы, Trance, Hard House, Speed және UK garage) кең тарады. Gatecrasher және Cream сияқты клубтар киім талаптары мен есік саясаты арқылы танымал болды, бұл олардың рейв әріптестеріне керісінше еді; дұрыс киім кимегендіктен кіргізбеу оқиғалары жиі кездесетін, бірақ бұл Superclub кештеріне қатысушылардың азаюына әсер етпеді.

Заңсыз жиналыстар

2020 жылдың тамызында заңсыз жиналыстардың көптеп өсуіне байланысты, британ үкіметі полицияға заңсыз жиналыстарды ұйымдастырушыларға 10 000 фунт стерлинг көлемінде айыппұл салуға рұқсат беретін қосымша заң қабылдады.

Дискотека мен психоделияның пайда болуы (1970-шы жылдар)

Американың электронды би музыкасы сахнасы ең ерте пайда болғандардың бірі, ал рейв мәдениеті 1970-ші жылдардың соңындағы "үйірмелік кештер" мен дискотека клубтарында қалыптасқан. Бұл оқиғалар АҚШ-тың ірі-ұсақ қалаларында, Баффалодан Кливлендке, Колорадо штатындағы Аспенге дейін кеңінен таралды. Чикаго, Детройт, Майами және Нью-Йорк сияқты қалаларда хаус, техно және брейкбит сияқты рейв мәдениетінің негізін құрайтын электрондық музыка жанрлары пайда болды. Американдық рейверлер, Ұлыбритания және Еуропалық достары сияқты, зорлық-зомбылыққа қарсылық және психоделияға деген ортақ қызығушылықтарының арқасында 1960-шы жылдардағы хиппилермен салыстырылды. Рейв мәдениеті дискотека мәдениетіне тән диджейлердің таңдаған би музыкасын ұнату, есірткі зерттеулері, еркін қарым-қатынас және гедонизмді қамтыды. Дискотека мәдениеті кең таралғанмен, рейв мәдениеті дискотека мен би музыкасына қатысты негативтік көзқарастардан қашу үшін жасырын күйінде қалуға тырысты. АҚШ-тың көптеген аймақтарында жасырын болудың басты себебі – кешкі сағаттағы коменданттық сағат және клубтардың таңғы сағат 2-де жабылуы еді. Заңмен шектелген уақытта тойды жалғастыру ниеті жасырын бағытты қалыптастырды. Заңдық себептерге байланысты, олар уақыт пен орынды құпия ұстауға мәжбүр болды.

Чикагодағы өсім (1980-шы жылдар)

1980 жылдардың басында Чикаго "хаус музыкасын" жасады және қаламен бірге жылдам дамыды. Бұл музыкалық орта би музыкасы тарихындағы ең ерте және ең ықпалды орталардың бірі болды. Франки Кнуклс, сондай-ақ "Хаус музыкасының әкесі" деп танылған, "Чикаго хаус музыкасын" ойлап тапқан диджей-продюсер еді. Ол диско классикасы, тәуелсіз лейблдардың жанды әндері, еуропалық синтезаторлық дискотеканы, қазір "хаус музыка" деп есептелетін түрлерін жинап қосатын. Фрэнки өз хаус музыкасын The Warehouse (1977–1982) клубында ойнады, ол тек мүшелерге арналған клуб болды және көптеген қара нәсілді гомосексуал еркектерді тартты, бірақ оның музыкасы кеңірек аудиторияны қамтыды, содан кейін түзу, ақ нәсілді көрермендерді де қызықтырды. Бұл клуб иесі Роберт Уильямсты мүшелік жүйесін толығымен жоюға итермеледі. Франки өз клубын құру үшін кетіп, оны "Power Plant" (1983–1985) деп атады, ол әртүрлі аудиторияның назарын аударды. Ол өзінің хаус музыкасын өзінің өңдеулерін пайдаланып жасады, әндердің ілгерілеуін ұзартып, би алаңын түн бойы толтырып тұрды. Нәтижесінде, бұл құбылыс 1986–1987 жылдары Чикаго қаласы бойынша үлкен қарқынмен тарады. Чикаго хаусының ықпалымен 1986 жылы Англияда "хаус музыкасы" пайда болды, ол кейін бүгінгі электронды би музыкасына айналды.

Нью-Йорк раундары мен партияның промоутерлері (1980-шы жылдар)

1980 жылдардың аяғында рейв мәдениеті ағылшын эмигранттары мен Еуропаға сапар шегетін американдық диджейлер арқылы Солтүстік Америкаға тарала бастады. Дегенмен, Солтүстік Америкада рейв мәдениетінің кеңінен дамуы Франки Бонс есімімен байланысты, ол Англиядағы әуежай ангарында кеш өткізгеннен кейін 1990 жылдары Нью-Йоркте "Storm Raves" деп аталатын алғашқы американдық рейвтерді ұйымдастыруға көмектесті. "Storm Raves" тұрақты тыңдарман қауымын құрады, оны Storm DJ-дің (және Адам X және Фрэнки Бонспен бірге АҚШ-тың Groove Records техно-диск дүкенін құрған) жарияланымдары қолдады. Хизер Харт "Under One Sky" шарасын өткізді. Сонымен қатар, Нью-Йорктегі шаралар электрондық би музыкасын қаланың би өнеріне енгізді. 1992 және 1994 жылдар аралығында шығыс жағалауында промоутерлік топтар пайда болды.

Оңтүстік Калифорния және Латын Америкасы (1990-шы жылдар)

1990 жылдары Сан-Диегода мыңдаған адам қатысатын ірі рейвтер өтті. Бұл фестивальдар жаз айларында үнді резервацияларында және шаңғы курорттарында ұйымдастырылды, ал оларды Док Мартин, Дэниел Мунтриб, Димитри Ди Лит, Африка Ислам және Сан-Францискодан келген Хардкисс ағайындары сияқты диджейлер жүргізді. Олар Сан-Диегода, кейін Лос-Анджелесте өткен зорлықсыз наразылық акциясы – «Билеуге құқық» қозғалысын құруға көмектесті. Бұл шараларда жергілікті Сан-Диего диджейлері Джон Бишоп, Стив Паган, Элиан Том, Джефф Скотт, Джон и Тин, Паоло, Мерлин, Гмаксим, Тони Фиоре, Деймон және Марк Е. Кварк өнер көрсетті. Шараларда ірі көрмелер мен тақырыптар пайдаланылды. Аймақ феялар мен пиксилерге деген құштарлыққа айналды, рейвке қатысушылар фея татуировкалары жасап, кештерге фея қанаттары тағып келді. Crash Worship атты соқпалы музыка тобы да осы аймақта белсенді болды. 1993 жылы Лос-Анджелестің жер асты рейв қозғалысынан Moontribe – Оңтүстік Калифорниядағы алғашқы Full Moon Gathering пайда болды, онда диджей Дэниел Мунтриб (aka Daniel Chavez aka Dcomplex aka Dcomplexity) және тағы да басқалар өнер көрсетті.

Калифорниядағы өсім

1980 жылдардың соңы мен 1990 жылдардың басында Сан-Франциско шығанағында рейв мәдениеті өркендеді. Алғашқыда SOMA ауданындағы бос қоймалар, мансардалар мен клубтарда шағын жасырын кештер пайда болды. Алкогольге тыйым салу экстазиге негізделген кештерге серпін берді. Шағын жер асты рейвтері жаңадан басталып, Сан-Францискодан шығысқа қарай, Сан-Хосе, Санта-Клара және Санта-Крус жағалауларын қоса, Оңтүстік шығанаққа дейін тарала бастады. 1991 жылдың соңында рейвтер Солтүстік Калифорнияда және Сакраменто, Окленд, Кремний алқабында (Пало-Альто, Сан-Хосе) кеңінен тарай бастады. Осы үлкен кештер ашық алаңдарда, ұшақ ангарларында және аңғарды қоршап тұрған төбелерде өтті. Сан-Францисконың алғашқы промоутерлері мен диджейлері Ұлыбритания мен Еуропадан келген. Рейвтер SOMA өнер мұражайында өткізілген бірнеше іс-шараларда, мысалы, Sony Metreon үстіндегі мұражайдағы «Where the wild things are» және 1998–2002 жылдар аралығындағы Теңіз залында ұйымдастырылды. 1994 жылдың соңында жаңа буын рейверлер жаңа дыбыстарға тартылды. EDM танымал бола бастады. Рейвтер енді тек жертөлелер мен қоймаларда ғана емес, түрлі орындарда өтуде. Промоутерлер байқап, 1990 жылдардың соңындағы масс-кештерді бір шатыр астында 12 сағатқа созылатын түрлі музыка жанрларын біріктіре отырып ұйымдастыра бастады. 2003 жылға дейін рейв сахнасы баяу өсіп, тұрақты күйінде болды, бірақ рейвтерде заңсыз есірткі қолдану, әсіресе экстази туралы хабардарлық пен жариялылық күшейді. Рейв сахнасының өсуімен қатар, есірткіге қарсы саясат та күшейді, ол тікелей және жанама түрде рейвтерді ұйымдастыру мен өткізуге әсер етті. 2003 жылдың 30 сәуірінде АҚШ Конгресі 2002 жылы ұсынылған, бірақ қабылданбаған заңның негізінде «Заңсыз есірткі таралуына қарсы актіні» қабылдады. Бұл заң жобасы «RAVE Act» деп аталды. Соның салдарынан, 2000 жылдардың ортасы мен соңында ірі рейвтер сирек бола бастады. Дегенмен, үйге келу сағаты мен есірткіге қарсы күрес туралы жаңа қалалық ережелерге қарамастан, Go ventures және Insomniac сияқты рейвтік іс-шараларды ұйымдастырушы компаниялар Monster Massive, Together as One және Electric Daisy Carnival сияқты жыл сайынғы жоспарланған рейвтік іс-шараларды жалғастырды. Осы тұрақты кестеге сүйене отырып, 2010 жылы рейв сахнасы қайта жанданып, бұрынғыдан да көп қатысушылар мен би орындарына ие болды. Кәмелетке толмағандардың қатысуына шектеулердің болмауына байланысты қатысушылардың көптігі 2010 жылғы Electric Daisy Carnival (EDC) фестиваліне 185 000 адам қатысқанда шегіне жетті. Сол 2010 жылғы оқиға 15 жасар Саша Родригестің қайтысынан кейін көп назар аударды. Бұл оқиға EDC-нің негізін қалаушысы Паскуале Ротелланың тергелуіне әкелді. Тергеу нәтижесінде ол мемлекеттік қызметкер Тод Де Стефаноны пара беруде айыпталды. Ол кезде Де Стефано 2010 жылғы EDC-нің орны болған LA Coliseum іс-шарасының менеджері болды. Бұл өз кезегінде Insomniac рейвтік іс-шараларын қайта ұйымдастыруға әкелді. Атап айтқанда, EDC үшін, кепілдікпен босатылғаннан кейін Паскуале Ротелла 2011 жылғы EDC-ді Лос-Анджелестен Лас-Вегасқа көшірді және EDC-нің кестесін кеңейтті. Кейін Ротелла сотта келісімге келіп, түрмеге қамалудан құтылды. Бұл фестиваль 1000 акрлық кешенде, жарты ондай арнайы салынған сахналар, үлкен интерактивті өнер инсталляциялары және жүздеген EDM әртістерімен өтеді. Insomniac, АҚШ-тың EDM іс-шараларын ұйымдастырушы, жыл сайын EDC және басқа EDM іс-шараларын өткізеді.

1980 және 1990 жылдар: ашық аспандағы ревтер мен Сидней сахнасы

Рав-келектер Австралияда 1980 жылдары басталып, 1990 жылдардың соңына дейін жалғасты. Олар Ұлыбританиядағы "қойма кештелерінің" ұйымдастырылған түрі болды. АҚШ және Ұлыбританиядағыдай, Австралиядағы рейвтер лицензияланбаған және әдетте өнеркәсіптік және өндірістік мақсаттарда қолданылатын қоймалар, фабрикалар және кілем көрме залдары сияқты кеңістіктерде өткізілді. Сонымен қатар, қала шетіндегі жерлер де пайдаланылды: баскетбол залдары, пойыз станциялары, тіпті цирк шатырлары да жиі кездесетін орындар еді. Сиднейде ашық ауадағы іс-шаралар үшін қолданылатын орындарға Сидней паркі (қаланың оңтүстік-батысындағы қайта жаңартылған қоқыс полигоны), Катаракта паркі және басқа да табиғи, пайдаланылмаған жерлер мен жартастар кіретін. Рейвтер адам мен табиғат арасындағы байланысқа ерекше мән берді, сондықтан Сиднейдегі көптеген рейвтер ашық ауада өтті, атап айтқанда "Бақытты аңғар" (1991–1994), "Экология" (1992) және "Арман алаңы 4" (6 шілде 1996). 1990 жылдардың орта шенінде рейвтерге қатысушылардың азаюы байқалды, бұл Сиднейдің лицензияланған қалалық аймағындағы "Апач" атты рейв кешінде Анна Вудтың қазасына байланысты болды. Вуд экстази ішіп, бірнеше күннен кейін ауруханада қайтыс болды, бұл Австралиядағы есірткі мәдениеті мен рейв өнеріне байланысы туралы кең медиа жарияланымдарына әкелді.

2000 жылдар қазіргі уақыт

Бұл дәстүр Мельбурн қаласында "Earthcore" кештерімен жалғасты. 1990-шы жылдардағыдай жасырын болмай, рейвтер көбінесе 2000-шы жылдарға дейін лицензияланған орындарда өткізілді. Дегенмен, 1990-шы жылдардағы сияқты ірі рейвтер азайып кетті. Соған қарамастан, 2010-шы жылдары Австралияда рейв өнері қайта жанданды. Осы кезеңде Мельбурн клубтары мен рейв би стилі "Melbourne Shuffle" YouTube-та кеңінен танымал болды және көптеген бейнежазбалар жүктелді. "Bass Station" және "Hard Candy" сияқты клубтардың ашылуы және "Melbourne Underground" сияқты еркін кештер ұйымдастырушы топтардың пайда болуы Мельбурндағы рейв субмәдениетін күшейтті. Мельбурнда 2010-шы жылдар бойы қоймалардағы және ашық ауадағы рейвтер жиі өткізіліп, кейде мыңдаған адам қатысты.

Музыка қосымша оқу

Беннет Энди, Питерсон Ричард А.: Музыкалық сахналар: жергілікті, транслокалды және виртуалды. Нэшвилл: Вандербильт университетінің баспасы, 2004. Ланг, Морган: Futuresound: Техно музыкасы және медиация. Вашингтон университеті, Сиэтл, 1996. Матос, Микеланджело: Жер асты зор. Нью-Йорк: Харпер Коллинз баспасы, 2015. Рейнольдс, Саймон: Generation Ecstasy: Техно және рейв мәдениетінің әлеміне саяхат. Нью-Йорк: Рутледж, 1999.