Кіріспе

Турнтейбл арқылы дыбысты манипуляциялау өнері

Турнтейблизм – бұл дыбыстарды манипуляциялау және жаңа музыка, дыбыс эффектілері, микстер және басқа да шығармашылық дыбыстар мен ырғақтарды жасау өнері, әдетте екі немесе одан көп турнтейбл және кроссфейдермен жабдықталған диджейлік микшерді пайдалану арқылы. Микшер үндеу жүйесіне (тікелей іс-шаралар үшін) және/немесе хабар тарату жабдықтарына (егер диджей радио, теледидар немесе интернет-радиода өнер көрсетсе) қосылады, сонда кең аудитория турнтейблисттің музыкасын ести алады. Турнтейблистер әдетте турнтейблдегі тігілуге дәл нүктелерге инемен бағыттау үшін пластинканы қолмен жылдырады, сондай-ақ пластинканы тоқтату, баяулату, жылдамдату немесе кері айналдыру үшін пластинкаға немесе пластинкалық платформаға тиеді немесе жылдырады, немесе турнтейбл платформасын алға-артқа жылдырады (хип-хоп музыкасының маңызды бөлігі болып табылатын танымал ырғақты "скретчинг" эффектісі), бәрі де диджейлік микшердің кроссфейдерін және микшердің күшейту және теңестіру бақылауларын әр турнтейблдің дыбысын және деңгейін реттеу үшін пайдаланады. Турнтейблистер әдетте екі немесе одан көп турнтейбл және әртүрлі пластинкалардағы қажетті бастапқы нүктелерді таңдау үшін құлаққаптарды пайдаланады (Greasley & Prior, 2013). Диджейлер (немесе "диджейлер") деп аталатын турнтейблистер, әдетте, тікелей жетекті турнтейблдерді белдікті немесе басқа түрлерге қарағанда артық көреді, өйткені белдік "скретчинг" және басқа турнтейблді манипуляциялау арқылы, мысалы, пластинканы баяулату арқылы созылуы немесе зақымдалуы мүмкін, ал тікелей жетекті турнтейблді электр қозғалтқышына зақым келтірмей тоқтатуға, баяулатуға немесе кері айналдыруға болады. "Турнтейблист" сөзін Луис "DJ Disk" Квинтанилла (Primus, Herbie Hancock, Invisibl Skratch Piklz) ойлап тапқан деп есептеледі. Дискпен телефон арқылы сөйлескеннен кейін, оны 1995 жылы DJ Babu танымал етті, бұл диджейдің пластинкаларды ойнап, микстейін жасайтынымен және пластинкаларды, инені, турнтейблдерді, турнтейбл жылдамдығын басқаруды және микшерді физикалық түрде манипуляциялап, жаңа дыбыстарды шығаратынымен арадағы айырмашылықты сипаттау үшін. Бұл жаңа термин 1990 жылдары хип-хоп диджейлігінің қайта жандануымен сәйкес келді. Көптеген диджей тарихшыларының айтуынша, "Beat Junkies" / "Dilated Peoples" тобының "DJ Babu" алғаш рет "турнтейблист" терминін қолданған. 1995 жылы "Comprehension" микстейпінде жұмыс істеп жатқанда, DJ Babu өзінің диджейлік стилін сипаттау үшін жүздеген данаға "Babu The Turntablist" деп жазды. "D Styles" және DJ Melo D-мен "Turntablism" трекінде жұмыс істеп жатқанда, Babu: "Егер біреу фортепианода ойнаса, біз оны пианист дейміз, егер біреу гитарада ойнаса, біз оны гитарист дейміз, неге біз өзімізді турнтейблистер деп атамаймыз?" деді. Бұл сөздер 2001 жылы шыққан "Scratch" (2001 жылғы фильм) деректі фильмінде кездеседі. Джон Освальд бұл өнерді былай сипаттады: "Хип-хоп/скретч" суретшісінің қолындағы фонограф, пластинканы электрондық сүргі сияқты инемен плектр ретінде ойнайды, бірегей және қайталанбайтын дыбыстарды шығарады – пластинка музыкалық аспапқа айналады". Кейбір турнтейблистер бит-микс/мач, скретчинг және бит-жонглерлік сияқты турнтейбл техникаларын қолданады. Кейбір турнтейблистер өздерін басқа орындаушылармен өзара әрекеттесуге және импровизациялауға қабілетті дәстүрлі музыканттар ретінде тануға тырысады. Диджей таңдаған пластинкалар мен тректерге және олардың турнтейблист стиліне (мысалы, хип-хоп музыкасына) байланысты турнтейблист ырғақты сүйемелдеу, перкуссиялық үзілістер, бас сызықтары немесе биттік циклдар, атмосфералық "падтар", кенеттен аккордтардың "қақпақтары" немесе өзара толысқан мелодиялық сызықтар жасай алады. Диджейлік шеберлікке назар аудару үшін турнтейблизмнің жер асты қозғалысы да пайда болды. 2010 жылдары турнтейблизм жарыстары өткізіледі, онда турнтейблистер жоғары деңгейдегі бит-жонглерлік және скретчинг дағдыларын көрсетеді.

Алдын ала өнімдер

Музыкалық аспап ретінде дискінің қолданылуы 1930-1940 жылдарға, тіпті 1950 жылдарға дейін барып жетеді, осы кезде музыкалық композиторлар дыбыс жабдықтарымен тәжірибе жасаған. Эксперименталды композиторлар (Джон Кейдж, Халим Эль-Даб және Пьер Шеффер сияқты) оларды үлгі алу және дискі арқылы толығымен жасалған музыка құру үшін пайдаланды. Кейдждің «Қиялға Салынған Ландшафт №1» (1939) екі өзгермелі жылдамдықты дискі, жиілік жазбалары, өшірілген фортепиано және тарелка үшін жазылған. Эдгард Варез 1930 жылы дискілермен тәжірибе жасаған, бірақ оларды ресми түрде пайдаланған ешқандай туынды жасамады. Бұл ой және тәжірибе мектебі 1970-2010 жылдардағы хип-хоп және диджей мәдениетіндегі турнетаблизмнің анықтамасымен тікелей байланысты болмаса да, Кристиан Марклей, Янек Шефер, Отомо Йошихиде, Филипп Джек және Мария Чавес сияқты қазіргі заманғы эксперименталды дыбыс суретшілеріне әсер етті. Дегенмен, бүгінгі таңда белгілі турнетаблизм 1970 жылдары хип-хоптың пайда болуымен ғана пайда болды. Дискілік эффекттердің мысалдары 1960-1970 жылдары шығарылған танымал пластинкаларда да кездеседі. Бұл 1960 жылдардағы Ямайканың дуб музыкасында, ямайкалық дыбыс жүйесі мәдениетіндегі диджейлер арасында ең көп кездесетін. Дуб музыкасы винилді микстейлеу және скретчтеу техникаларын енгізді, оны 1970 жылдардың басында ямайкалық иммигранттар американдық хип-хоп мәдениетіне әкелді. Дуб музыкасынан басқа, Creedence Clearwater Revival-дың 1968 жылғы дебюттік альбомында «Walk on the Water» әнінде кері айналу эффектісі бар.

Тікелей дискілі дискілі аспаптар

Динамикалық дискілеудің бастауы тікелей жетекті дискілерді ойлап табудан басталады. Алғашқы белдік жетекті дискілер динамикалық дискілеуге жарамсыз болды, себебі олардың іске қосылуы баяу болды, сондай-ақ белдік кері айналу немесе сызылу салдарынан үзіліп қалуы мүмкін болғандықтан, тозуға бейімділіктері жоғары еді. Бірінші тікелей жетекті дискіні Осака қаласындағы (Жапония) Matsushita (қазіргі Panasonic) компаниясының инженері Шуичи Обата ойлап тапты. 1969 жылы Matsushita оны SP 10 деп шығарды, бұл олардың ықпалды Technics сериясындағы алғашқы үлгісі болды. 1971 жылы Matsushita-да Шуичи Обата басқарған команда бұл дискіні әзірледі және 1972 жылы нарыққа шығарды. Кул Херктің брейк-бит диджеингін ойлап табуы хип-хоп тарихындағы негізгі даму ретінде қарастырылады, өйткені ол жанрдың барлық басқа элементтерін тудырды. Оның "диджейді дискілеуші ретінде" ұғымына әсері де зор. Бұл жетістіктің маңыздылығын түсіну үшін, ең алдымен "брейк" терминін анықтау қажет. Қысқасы, әннің "брейкі" – ұзақтығы бірнеше секундты құрайтын музыкалық фрагмент, ол әдетте тек соққы музыкасы ғана естілетін "интерлюдия" түрінде болады. Кул Херк брейк-бит техникасын брейкті шексіз ұзартудың тәсілі ретінде енгізді. Бұл екі бірдей пластинканы сатып алып, әр пластинкадағы брейкті тауып, DJ миксерін пайдаланып, бірінен екіншісіне ауысу арқылы жасалады: мысалы, A пластинкасы ойналып жатқанда, диджей жылдам түрде B пластинкасындағы сол брейкке оралады, ол белгілі бір сәтте A пластинкасының орнын алмастырады, сол кезде көрермендер диджей пластинкаларды ауыстырғанын байқамайды. Осы идеяны пайдаланып, Grandmaster Flash Кул Херктің брейк-бит диджеингін дамытып, жылдам микстеу теориясын ойлап тапты, онда Flash пластинканың бір бөлігін сағат сияқты бөліп қарастырды. Ол оны "кесу, кері айналу және қос кері айналу" деп сипаттады.

Түрлендіру

Трансформация – диджейлер қолданатын скретчтің бір түрі. Ол дискіні қолымен айналдыру арқылы және кроссфейдерді қайталап жылжыту арқылы жасалады. DJ Cash Money және DJ Jazzy Jeff есімдерімен байланыстырылған бұл атау, 1980-ші жылдардағы "Трансформерлер" мультфильміндегі роботтардың дыбысына ұқсас болғандықтан пайда болған.

Жаз

Жырлау – диджейлер қолданатын сызықтардың бір түрі. Ол пластинканы дискіде қолмен жылжыту арқылы жасалады. Жырлау балалар сызығына (бэби скретч) ұқсас, оны орындау үшін фейдер қажет емес, бірақ балалар сызығынан айырмашылығы, диджей пластинканы кері тартып алғанда, ол қолды сызықтың ортасында бір сәт тоқтатады. Соның нәтижесінде бір алға қарай дыбыс және екі бөлек кері дыбыс шығады. Бұл сызықты керісінше де орындауға болады, яғни тоқтауды алға қарай жылжу кезінде жасауға болады. Негізгі жырлау әдетте кроссфейдер ашық күйде орындалады, бірақ оны басқа сызықтармен де үйлестіруге болады, мысалы, флерлермен, пластинканы қолмен жылжыту арқылы жырлауды жасап, дыбысты фейдерлік қолмен қосу және өшіру арқылы.

Орбиталық

Орбита – диджейлер қолданатын скретчтің бір түрі. Бұл, рекорды алға және артқа қарай немесе керісінше, тізбектей қоздыратын кез келген скретч. Орбитаны DJ Disk жасаған, ол DJ Qbert көрсеткеннен кейін флерді (жарқырауды) қосты. Әдетте, егер біреу орбита туралы айтса, ол флерлі орбиталар туралы болады. Мысалы, бір рет алға және бір рет артқа жылдам қозғалыс (барлығы 4 нақты, жылдам дыбыс тудырады) – бұл бір реттік орбита. Екі рет алға және екі рет артқа жылдам қозғалыс (барлығы 6 нақты дыбыс тудырады) – бұл екі реттік орбита, және т.с.с. Орбиталар бір рет орындалуы мүмкін, немесе циклдік, үздірілмейтін орбиталық дыбыс құру үшін тізбектелген болуы мүмкін.

Жарық

Флеер – диджейлер қолданатын скретчтің бір түрі. Ол пластинканы қолмен айналдыру тақтасында жылжыту және кроссфейдерді жылдам қозғау арқылы жасалады. Флеерді 1987 жылы осы атпен танымал болған DJ Flare ойлап тапқан. Бұл скретч техникасы кейбір жағынан "трансформацияға" ұқсас, бірақ үзіліп бара жатқан дыбыстан бастаудың орнына, дыбыс қосылған күйден бастап, дыбысты кесіп-үзу үшін фейдерді кесіктің сыртындағы ұядан секіріп, дыбысты бір сәтте тоқтатып, қайта қосуға назар аударылады. Диджей фейдерді фейдер ұясының қабырғасына секірген сайын естілетін ерекше дыбыс пайда болады. Сондықтан флеерлер дыбыс санына қарай аталады. Бір рет секірген алға қарайғы флеер – дыбыс қосылған күйде басталатын алға қарайғы скретч, диджей фейдерді алға қарай қозғалыстың ортасында бір рет өте жылдам секіріп, екі түрлі дыбыс шығарады және пластинканы қолмен жылжытудың соңында фейдер ашық күйде қалады. Сол сияқты, 2 рет, 3 рет және тіпті одан да көп рет секіру (егер диджей жеткілікті жылдам болса) арқылы әртүрлі флеерлер жасауға болады. Флеер скретчін ашу және дамыту осы өнерді 2010 жылдары көрініс тапқан жылдамдық пен техникалық деңгейге көтеруде маңызды рөл атқарды.

Шырылдап

"Шикер" – диджейлер қолданатын скретчтің бір түрі. Ол пластинканы жылжыту және кроссфейд миксерін пайдалану арқылы жасалады. Оны DJ Jazzy Jeff ойлап тапқан. Бұл скретчті орындау қиын, себебі ол жақсы координацияны талап етеді. Скретч кроссфейдер ашық күйде басталады. Диджей пластинканы алға жылжытады, сонымен бірге бұрын ашылған арнаны жауып, бірінші дыбысты тоқтатады. Содан кейін, кері бағытта, диджей пластинканы артқа жылжыта отырып арнаны ашады, нәтижесінде бақыланатын "бейбі скретч" дыбысы пайда болады. Бұл әрекеттерді жылдам орындағанда, шырылдаған дыбыс естіледі.

Ұста

"Стаб" – чирп техникасына ұқсас, бірақ кроссфейд араластырғышы "жабық" болуын қажет етеді. Стаб жасау үшін дыбысты жылдам алға-артқа итеру және кроссфейд араластырғышын бармақпен басып тұрып жылжыту керек, бұл дыбыстың минималды деңгейде шығуына және өткір "шабуылдайтын" дыбыс пайда болуына әкеледі.

Қымыз

"Краб" – турнетабльшілер қолдайтын, алғаш рет DJ Qbert әзірлеген скретч түрі. Бұл меңгеруге ең қиын скретч техникаларының бірі. "Краб" орындау үшін пластинканы жедел қимылдармен (саусақтармен 4 рет итеру) алға және артқа жылға жылға, сонымен қатар кроссфейдерді ашып-жабып отыру қажет. 3 немесе 2 саусақпен орындалатын нұсқалары да бар, әдетте жаңа бастаушыларға 2 саусақтан бастап, бірте-бірте 4 саусаққа көшу ұсынылады. Бұл қиын әрекет, бірақ оны дұрыс орындаса, өте пайдалы және әртүрлі қолдануға болады.

Көрнекі элементтер

Визуалды элементтер дискінің айналу қозғалысына байланысты болуы мүмкін, тікелей өнер көрсетуде фотосуреттер, графикалық кескіндер, фильмдер, бейнежазбалар және компьютерлік эффектілерді қамтитын цифрлық медиа қолданылады. Дискілік үстелмен қатар жеке бейне миксері пайдаланылады. 2005 жылы Халықаралық Turntablist федерациясының әлемдік финалында визуалды өнерді мойындау үшін "Эксперименталды" санаты енгізілді.

Конкурстар

Көптеген музыкалық аспап шеберлері сияқты, диджейлер де өз аспаптарына ең жылдам, ең инновациялық және ең шығармашылық тәсілдерді кім дамыта алатынын анықтау үшін жарысады. Чемпионды анықтау диджейлер арасындағы жекпе-жектердің нәтижесі болып табылады. Жекпе-жек диджейлердің белгілі бір уақыт ішінде әртүрлі техникалық скретчтер, биттерді араластыру және басқа да элементтерді (дене қимылдары сияқты) қоса, өнер көрсетуін қамтиды, содан кейін осы өнер көрсетуі сарапшылар тобымен бағаланады. Жеңімпаз ұпай саны бойынша таңдалады. Мұндай ұйымдастырылған жарыстар бұрынғы диджейлердің кештерде бір-біріне сын айтқан "қақтығыстарынан" өркендеді, ал "қазы" әдетте көрермендер болатын, олар жақсы орындаған диджейге күштірақ қолдау көрсетіп, өздерінің пікірін білдіретін. DMC әлемдік диджейлер чемпионаты 1985 жылдан бері өткізіліп келеді. Жеке диджейлер мен диджейлер командалары үшін бөлек жарыстар ұйымдастырылады, және әрқайсысының жеңімпаздарына Әлем чемпионы атағы беріледі. Олар сонымен қатар диджейлік өнердің мерелі ордасын да ұстап тұрады.

Әйелдердің рөлі

Батыс халық музыкасында әйел музыканттар ән айту және ән жазуда үлкен жетістіктерге қол жеткізді, оның ең жарқын мысалдары Мадонна, Селин Дион және Рианна. Дегенмен, диджейлер мен пластинкаларды аралап ойнаушы әйелдердің саны салыстырмалы түрде аз. Бұл жағдайдың бір себебі аудио технология саласындағы жұмыстарда әйелдердің үлесінің төмен болуы болуы мүмкін. 2013 жылы Sound on Sound журналында жарияланған мақалада Розина Нкуб жазба өндірісі және дыбыс инженериясы саласында аз әйелдер жұмыс істейтінін айтты. Нкуб "[м]узыка продюсерлерінің 95 пайызы – ер адамдар" екенін мәлімдеді. 2010 жылы Ребекка Фарругия EDM саласында ерлерге басымдық беретін мәдениет әйелдердің қатысуы мен үлес қосуына кедерес келтіргенін атап өтті. Диджейлік және пластинкаларды аралап ойнаушылық практиканы шатастырмау керек болса да, Кац әйелдердің түрлі жанрлар мен салаларда пластинкаларды қолдануы немесе қолданбауы "еркектердің технологияға құштарлығымен" байланысты екенін ұсынады. Лондон университетінің колледжіндегі музыка профессоры Люси Грин музыка орындаушылары мен жаратушыларына қатысты гендерлік мәселелерге, сондай-ақ осы мәселелерге қатысты білім беру жүйелеріне назар аударды. Оның пікірінше, әйелдердің диджейлік, дыбыс жасау және музыка өндірісі сияқты техникалық біліктілікті қажет ететін салалардан алшақтауы тек осы құралдарға деген наразылықтарына ғана байланысты болмауы керек. Бұл тұрғысынан қарағанда, әйелдер мен қыздар жеке және ұжымдық түрде диджейлікпен айналысып, EDM және диджейлік мәдениетінде өз орнын табуда. Кейбір суретшілер мен ұжымдар осы практикадан асып, гендерлік теңдікті қамтамасыз етуге ұмтылады. Мысалы, Нью-Йоркте орналасқан Discwoman коллективі және брондау агенттігі өздерін "цисгендерлі, трансгендерлі және гендерлік сұйымды таланттарды ұсыну және көрсетумен" айналысатын ұйым деп сипаттайды.