Шамшырақтар – портативті жарық көзі, тарихта май шамдарымен, ал қазірде батареямен жұмыс істейді. Сыртқы жағдайда немесе ішкі кеңістікте қолданылады. Қорғау функциясы бар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Портативті жарық құрылғысы
Portable lighting device
Фонарь – көбінесе тасымалданатын жарық көзі, әдетте жарық шығару бөлігін қорғайтын қаптамасы бар. Бұл қаптамада тарихи түрде шам, майдағы кеспе немесе термолюминесцентті тор орналасқан, ал қазіргі заманда көбінесе батареямен жұмыс істейтін шам болады. Осылайша, оны алып жүру және ілу оңайырақ болады, сондай-ақ сыртқы ортада немесе желдеткішсіз жағдайда сенімдірек пайдалануға мүмкіндік береді. Фонарьдарды сигнал беру үшін, мешін ретінде немесе сыртқы жарық көзі ретінде қолдануға болады.
A lantern is an often portable source of lighting, typically featuring a protective enclosure for the light sourcehistorically usually a candle, a wick in oil, or a thermoluminescent mesh, and often a battery powered light in modern timesto make it easier to carry and hang up, and make it more reliable outdoors or in drafty interiors. Lanterns may also be used for signaling, as torches, or as general light sources outdoors.
Қолданылуы
Шамның қаптамасы негізінен жанып тұрған шамның немесе шырақтың желден, жаңбырдан немесе басқа да себептерден сөнуіне жол бермеу үшін қолданылған. Кейбір көне шамдардың тек металл торлары бар, бұл олардың тасымалдау кезінде шамды немесе шыбықты қорғау және жоғарыдан келетін артық ыстықтан туындаған күтпеген өрттердің алдын алу мақсатында жасалғанын көрсетеді. Тағы бір маңызды қызметі – оттың ұшқыны секірсе немесе шам түсіп кетсе, өрт қаупін азайту болды. Бұл әсіресе кемелерде маңызды болды: ағаш кемеде өрт шығуы – үлкен апат еді. Қоршалмаған жарықтарды пайдалану соншалықты қатаң бақыланды, сондықтан кеме палубасының астында шамдарды міндетті түрде пайдалану, қоршалмаған жалынды пайдалануға тыйым салу пират кодексінің сақталған сирек мысалдарының біріне қатаң жазалаумен жазылған. Шамдарды сигнал беру үшін де қолдануға болады. Теңіз операцияларында кемелер орта ғасырларға дейін жарықтарды байланыс құралы ретінде пайдаланған; хабарды жеткізу үшін кодталған шамды қолдану 1800 жылдардың ортасына таман басталды. Теміржол операцияларында шамдардың көптеген қолданыс орындары бар. Полюстердегі тұрақты шамдар пойызға жолдың жұмыс жағдайы туралы хабар береді, кейде тоқтауды білдіру үшін жарықтың алдына түрлі түсті фильтрлер қойылады. Тарихи тұрғыдан алғанда, пойыз келе жатқанда, көлікті тоқтату үшін көліктік тоқтатушы шамды пайдаланған. Сондай-ақ, шамдар пойызбен-пойызға немесе станциядан-пойызға сигнал беруге мүмкіндік берді. "Қараңғы шам" – шамды сөндірмей, орынды қараңғылату үшін жылжитын жапқышы бар шам. Мысалы, Шерлок Холмс әңгімесінде "Қызыл бас лигасында" детектив пен полиция шам жарығымен банк сейфіне түседі, бірақ содан кейін қараңғы шамның үстіне "қоршау" қойып, ұрылар туннельді аяқтағанша қараңғыда күтеді. Мұндай шамдар қажет болғанда жарық көзін сақтап, кенеттен пайдалануға дайын болуына мүмкіндік береді. Шамдар діни обрядтарда қолданылады. Шығыс православие шіркеуінде шамдар діни процессияларда және литургиялық кіреберістерде, әдетте процессиялық айқыштан бұрын шығарылады. Сондай-ақ, шамдар Ұлы сенбі күні, Қасиетті апта кезінде Қасиетті қабір шіркеуінен Киелі отты тасымалдау үшін қолданылады. Азияның көптеген мерекелерінде шамдар қолданылады. Жілектер мейрамында лотос пішіндес шамдар өзендер мен теңіздерге жіберіліп, ұмытылған ата-бабалардың адасқан жандарын кейінгі өмірге бағыттайды деп сендіріледі. Фонарьлар мейрамында көптеген шамдарды көрсету бүкіл Қытайда бірінші айдың 15-ші күнінде кең таралған. Қытайдың басқа да мерекелерінде конгминг шамдары (аспан шамдары) көкке қарай ұшып бара жатқанын көруге болады. Алайда, Канада, АҚШ-тың кейбір штаттары, Үндістанның кейбір аймақтары және кейбір ұйымдар өрт және қауіпсіздік алаңдауларына байланысты аспан шамдарын пайдалануға тыйым салады. "Шам" термині көшпелі болмаса да, жарық көзін немесе жарық көзіне арналған қаптаманы білдіру үшін де қолданылуы мүмкін. Декоративтік шамдардың дизайны әртүрлі. Кейбірлері ғимараттардан ілінеді, мысалы, шыныға жабылатын көше шамдары. Басқалары жерге немесе одан жоғары орналасады; аз жарық беретін түрлері безендіру немесе ландшафт жарығы ретінде қолданылуы мүмкін және әртүрлі түстер мен өлшемдерде болады. Маяқтың жоғарғы шам және линза бөліміне арналған қаптаманы шам деп атауға болады.
The lantern enclosure was primarily used to prevent a burning candle or wick being extinguished from wind, rain or other causes. Some antique lanterns have only a metal grid, indicating their function was to protect the candle or wick during transportation and avoid the excess heat from the top to avoid unexpected fires. Another important function was to reduce the risk of fire should a spark leap from the flame or the light be dropped. This was especially important below deck on ships: a fire on a wooden ship was a major catastrophe. Use of unguarded lights was taken so seriously that obligatory use of lanterns, rather than unprotected flames, below decks was written into one of the few known remaining examples of a pirate code, on pain of severe punishment. Lanterns may also be used for signaling. In naval operations, ships used lights to communicate at least as far back as the Middle Ages; the use of a lantern that blinks code to transmit a message dates to the mid 1800s. In railroad operations, lanterns have multiple uses. Permanent lanterns on poles are used to signal trains about the operational status of the track ahead, sometimes with color gels in front of the light to signify stop, etc. Historically, a flagman at a level crossing used a lantern to stop cars and other vehicular traffic before a train arrived. Lanterns also provided a means to signal from train to train or from station to train. A "dark lantern" was a candle lantern with a sliding shutter so that a space could be conveniently made dark without extinguishing the candle. For example, in the Sherlock Holmes story "The Red Headed League", the detective and police make their way down to a bank vault by lantern light but then put a 'screen over that dark lantern' in order to wait in the dark for thieves to finish tunneling. This type of lantern could also preserve the light source for sudden use when needed. Lanterns may be used in religious observances. In the Eastern Orthodox Church, lanterns are used in religious processions and liturgical entrances, usually coming before the processional cross. Lanterns are also used to transport the Holy Fire from the Church of the Holy Sepulchre on Great Saturday during Holy Week. Lanterns are used in many Asian festivals. During the Ghost Festival, lotus shaped lanterns are set afloat in rivers and seas to symbolically guide the lost souls of forgotten ancestors to the afterlife. During the Lantern Festival, the displaying of many lanterns is still a common sight on the 15th day of the first lunar month throughout China. During other Chinese festivities, kongming lanterns (sky lanterns) can be seen floating high into the air. However, some jurisdictions, such as in Canada, some states in the U. S., and parts of India, as well as some organizations, ban the use of sky lanterns because of concerns about fire and safety. The term "lantern" can be used more generically to mean a light source, or the enclosure for a light source, even if it is not portable. Decorative lanterns exist in a wide range of designs. Some hang from buildings, such as street lights enclosed in glass panes. Others are placed on or just above the ground; low light varieties can function as decoration or landscape lighting and can be a variety of colors and sizes. The housing for the top lamp and lens section of a lighthouse may be called a lantern.
Этимология
Фонарь сөзі француз тілінен латын тілінен ("lamp, torch" – шам, шырақ) деген мағынаны білдіреді, және мүмкін грек тілінен алынған. Басқаша тарихи жазу түрі "ланторн" болған, ол мүйізден жасалған терезелердің алғашқы қолданылуынан туындаған деп саналады. Кейбіреулер майдағы шамды пайдаланған, бұл практика кем дегенде 18 ғасырға дейін сақталған. 1764 жылдың наурыз айында және 1764 жылдың қазан айында екі рет, британдық канадалық Джордж Олсопп Квебек қаласында түнде фонарь тасу туралы бұйрықты бұзғаны үшін тұтқындалды. Ол тұтқындалған сайын зорлық-зомбылық орын алды, ал Олсопп әскерді сынады. Қазан айында ол өзін тұтқындауға қатысқан сарбаздарды сотқа берді, әсіресе шыны терезелері бар фонарьлардың ойлап табылуынан кейін, бұл жарықтың мөлшерін едәуір арттырды. 1588 жылы Париж Парламенті әр қиылысқа шам орнатылып, жағылуын бұйырды, ал 1594 жылы полиция оларды фонарьлармен алмастырды. 1667 жылдан бастап, король Людовик XIV билік кезінде Париж көшелері мен қиылыстарына мыңдаған көше шамдары орнатылды. Бұл жүйе бойынша көшелер арқанға ілінген фонарьлармен жарықтандырылды, олар көшенің ортасынан 6 метр биіктікте орналасқан. 1698 жылы бір ағылшын саяхатшыы қуана: "Көшелер қыс бойы, тіпті толық ай кезінде де жарықтандырылады!" деді. Лондонда қоғамдық көшелерді жарықтандыру 17 ғасырдың соңында енгізілді; бір күнделік авторы 1712 жылы былай деп жазды: "Хайд-парк арқылы Кенсингтондегі Королева сарайына дейін қараңғы түндерде жолдарды жарықтандыру үшін фонарьлар орнатылды".
The word lantern comes via French from Latin lanterna meaning "lamp, torch," possibly itself derived from Greek. An alternate historical spelling was "lanthorn", believed to derive from the early use of horn windows. Some used a wick in oil, The practice continued up through at least the 18th century. In March 1764 and twice in October 1764, George Allsopp, a British born Canadian, was arrested in Quebec for violating an order to carry lanterns during the night. There was violence every time he was arrested and Allsopp would denounce the military. In October he prosecuted the soldiers involved in his arrests. especially following the invention of lanterns with glass windows, which greatly improved the quantity of light. In 1588 the Parisian Parlement decreed that a torch be installed and lit at each intersection, and in 1594 the police changed this to lanterns. Beginning in 1667 during the reign of King Louis XIV, thousands of street lights were installed in Parisian streets and intersections. Under this system, streets were lit with lanterns suspended apart on a cord over the middle of the street at a height of 20 feet (6 m); as an English visitor enthused in 1698, 'The streets are lit all winter and even during the full moon!' In London, public street lighting was implemented around the end of the 17th century; a diarist wrote in 1712 that ‘All the way, quite through Hyde Park to the Queen's Palace at Kensington, lanterns were placed for illuminating the roads on dark nights.’
Жағылғыш фонарлар
Барлық отынмен жұмыс істейтін шамдар жанғыш және уытты отынды қолдану қаупі, жоғары температурадан туындаған өрт немесе күйік қаупі, сондай-ақ жабық кеңістікте көміртек монооксидімен улану мүмкіндігіне байланысты белгілі бір дәрежеде қауіпті. Жақын жылдарда қарапайым шамдар әлі де қолжетімді. Олар арзан, берік және көбінесе оқуға жеткілікті жарық бере алады. Олардың шығыршықтарын мерзімімен кесу және шыны түтігінің ішіндегі қара күйені үнемі тазалау қажет. Манталы шамдар отты көзге көрінетін жарық ретінде сәулелендіру үшін керамикамен сіңдірілген тоқыма газ мантасын пайдаланады. Манта өртелмейді (бірақ керамиканы ұстаған маталық матрицаны алғашқы пайдаланудан бұрын отпен "жағып шығару" керек). Жанармайдың жалызымен қызғанда мантия қызып, жарқырап шығады. Жылу газбен, керосинмен немесе «ақ отын» сияқты қысыммен сақталатын сұйықтықпен (негізінен нафта) қамтамасыз етілуі мүмкін. Жоғары температурадан қорғау және ауа ағынын тұрақтандыру үшін мантияның айналасына цилиндр тәрізді шыны қалқан, яғни шатыр немесе түтін шығыр орналастырылады. Coleman компаниясы бір және екі манталы модельдерде ақ отынды (сондай-ақ Coleman отыны немесе «Camp Fuel» деп сатылатын) қолмен қысыммен жұмыс істейтін шамдарды шығарады. Кейбір модельдер екі түрлі отынды қолдана алады және бензинмен де жұмыс істейді. Бұлардың орнын аккумуляторлық люминесценттік шамдар мен LED шамдар басады, олар жастардың қолында және шатырдың ішінде қауіпсіз. Сұйық отынды шамдар отынды алу оңай және кең таралған жерлерде танымал болып қалады. Көптеген портативті манталы отын шамдары қазір қысылғанда сұйық болатын отын газдарын пайдаланады, мысалы, пропан, немесе бутанмен қосылған. Мұндай шамдар әдетте жанармайды беру үшін бір рет қолданылатын кішкентай болаттан жасалған ыдысты пайдаланады. Сұйық отынды қолданусыз жанармай құю мүмкіндігі қауіпсіздікті арттырады. Мұндай шамдарға арналған қосымша отын контейнерлер ылғалдан (контейнердің коррозиясына әкелуі мүмкін) және артық жылудан қорғалған жағдайда мерзімі шексіз сақталады.
All fueled lanterns are somewhat hazardous owing to the danger of handling flammable and toxic fuel, danger of fire or burns from the high temperatures involved, and potential dangers from carbon monoxide poisoning if used in an enclosed environment. Simple wick lanterns remain available. They are cheap and durable and usually can provide enough light for reading. They require periodic trimming of the wick and regular cleaning of soot from the inside of the glass chimney. Mantle lanterns use a woven ceramic impregnated gas mantle to accept and re radiate heat as visible light from a flame. The mantle does not burn (but the cloth matrix carrying the ceramic must be "burned out" with a match prior to its first use). When heated by the operating flame the mantle becomes incandescent and glows brightly. The heat may be provided by a gas, by kerosene, or by a pressurized liquid such as "white gas", which is essentially naphtha. For protection from the high temperatures produced and to stabilize the airflow, a cylindrical glass shield called the globe or chimney is placed around the mantle. Manually pressurized lanterns using white gas (also marketed as Coleman fuel or "Camp Fuel") are manufactured by the Coleman Company in one and two mantle models. Some models are dual fuel and can also use gasoline. These are being supplanted by a battery powered fluorescent lamp and LED models, which are safer in the hands of young people and inside tents. Liquid fuel lanterns remain popular where the fuel is easily obtained and in common use. Many portable mantle type fuel lanterns now use fuel gases that become liquid when compressed, such as propane, either alone or combined with butane. Such lamps usually use a small disposable steel container to provide the fuel. The ability to refuel without liquid fuel handling increases safety. Additional fuel supplies for such lamps have an indefinite shelf life if the containers are protected from moisture (which can cause corrosion of the container) and excess heat.
Электрлік фонарлар
Тұрақты орнатылған электрлік жарық құрылғылары ретінде жасалған фонарлар интерьер, ландшафт және қалалық жарықтандыруда қолданылады. Олардың стилі бұрынғы дәуірлерді еске түсіріп, көше жиһаздарының біртұтас тақырыбын құруға немесе эстетикалық талаптарды арттыруға мүмкіндік береді. Олар әртүрлі сымды қуат көздерімен жұмыс істеуге арналған. Портативті жарық көздерінде әртүрлі типтегі аккумуляторлар қолданылады. Олар отты жағуға қарағанда ыңғайлы, қауіпсіз және аз жылу шығарады. Күн энергиясымен жұмыс істейтін фонарлар дамып келе жатқан елдерде керосин шамдарына қарағанда қауіпсіз және арзан балама ретінде кең таралды. Жарық диодты (LED) фонарлар энергияны тиімді пайдалануы және басқа түрлеріне қарағанда беріктігі жоғары болғандықтан танымал, сондай-ақ жарықтандыруға жарамды LED-тердің бағасы төмендеді. Кейбір қайта зарядталатын люминесцентті фонарлар тұрақты түрде қосылып тұруы мүмкін және тоқ өшірілген кезде автоматты түрде жануына бапталуы мүмкін, бұл кейбір жағдайларда өте пайдалы. Ұзаққа созылған тоқ өшірілулерде (немесе қашықтан пайдалану кезінде) автомобильдің 12 вольттық электр жүйесінен немесе қарапайым күн зарядтағышынан қосымша заряд алуға болады.
Lanterns designed as permanently mounted electric lighting fixtures are used in interior, landscape, and civic lighting applications. Styles can evoke former eras, unify street furniture themes, or enhance aesthetic considerations. They are manufactured for use with various wired voltage supplies. Various battery types are used in portable light sources. They are more convenient, safer, and produce less heat than combustion lights. Solar powered lanterns have become popular in developing countries, where they provide a safer and cheaper alternative to kerosene lamps. Lanterns utilizing LEDs are popular as they are more energy efficient and rugged than other types, and prices of LEDs suitable for lighting have dropped. Some rechargeable fluorescent lanterns may be plugged in at all times and may be set up to illuminate upon a power failure, a useful feature in some applications. During extensive power failures (or for remote use), supplemental recharging may be provided from an automobile's 12 volt electrical system or from a modest solar powered charger.
Танымал мәдениетте
"Фонарь жауы" термині екі әлдеқандай түрлі, бірақ қазір де қолданылып жүрген тәсілмен, әртүрлі фонарь түрлерімен бет-әлпетті салыстыру арқылы қолданылады. Оксфорд ағылшын сөздігінде бұл термин "ұзын, жіңішке жақтар, еңчекке ойыс көрініс беретін жақтар" деп түсіндіріледі; мұндай қолданыс 1361 жылға дейін, әйнек пайдаланылмаған кезде, қуыс мүйізден жасалған қабырғалы фонарьға қатысты жазылған. "Фонарь жауы" терминінің тағы бір мағынасы, 15 ғасырдағы жоғарыдағы мысал сияқты, іргесі шығыңқы фонарьды, жамбас прогнатизмінің кеңейтілген жағы бар адамның бетімен салыстырады; бұл жағдай Габсбургтер әулетінің мұрагерлік ерекшелігі болғандықтан, "Габсбургтер жауы" немесе "Габсбургтер ернеуі" деп те аталады (мысалы, V Карлдың портреттерін қараңыз). 1991 жылғы "Қызыл фонарьды көтеріңіз" атты қытай фильмінде фонарь мотиві маңызды орын алады. Эдгар Аллан Поның "Жасырын жүрек" атты әңгімесінде басты кейіпкер қара фонарьды құрбанының көзіне бір сәуле түсіру үшін пайдаланады.
The derived term "lantern jaw[ed]" is used in two quite different still current ways, comparing faces with different types of lantern. According to the Oxford English Dictionary, it refers to "long thin jaws, giving a hollow appearance to the cheek"; this use was recorded in 1361, referring to a lantern with concave horn sides before glass was in use. Another meaning of "lantern jaw" compares a lantern with a jutting base – such as the 15th century example above – to the face of a person with the extended chin of mandibular prognathism; this condition was also known as Habsburg jaw or Habsburg lip, as it was a hereditary feature of the House of Habsburg (see, for example, portraits of Charles V). Raise the Red Lantern, a 1991 Chinese film, prominently features lanterns as a motif. "The Tell Tale Heart", a short story by Edgar Allan Poe, features the use of a dark lantern by the protagonist to shine a single ray of light on his victim's eye.