Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
жалпы алғанда жанр
Әдебиет, кино және теледидар жанры.
the genre in general
Genre of literature, film, and television
Триллер – қылмыс, қорқыныш және детективтік әдебиеттер сияқты көптеген, көбінесе бірін-бірі қиылыстыратын қосалқы жанрларды қамтитын көркем әдебиет жанры. Триллерлер тудыратын көңіл-күйімен сипатталады және анықталады, көрермендерге күшті күдік, қызығушылық, таңғалыс, күту және алаңдаушылық сезімдерін сыйлайды. Бұл жанр кино мен теледидарға өте ыңғайлы. Триллер көбінесе көрерменді сюжетінің шиеленісіне дейін "орындықтарының шетінде" ұстайды. Маңызды ақпаратты жасыру – бұл жиі кездесетін элемент. Қызыл арқан, сюжеттік бұрылыстар, сенімсіз баяндаушылар және аяқталмаған сюжеттер сияқты әдеби құралдар кеңінен қолданылады. Триллер көбінесе жаман адамның басқаратын сюжет болып табылады, онда кейіпкер немесе батыр еңсеруі тиіс кедергілер туындайды. Триллерлердің мысалдарына Альфред Хичкоктың 20 ғасырдың ортасындағы фильмдері жатады. 21 ғасырдағы танымал мысалдар: «Аждаһаның татуировкасы бар қыз», «Жоғалған қыз», «Поездағы қыз», «Терезедегі әйел» және британдық телесериал «Утопия».
Thriller is a genre of fiction with numerous, often overlapping, subgenres, including crime, horror, and detective fiction. Thrillers are characterized and defined by the moods they elicit, giving their audiences heightened feelings of suspense, excitement, surprise, anticipation and anxiety. This genre is well suited to film and television. A thriller generally keeps its audience on the "edge of their seats" as the plot builds towards a climax. The cover up of important information is a common element. Literary devices such as red herrings, plot twists, unreliable narrators, and cliffhangers are used extensively. A thriller is often a villain driven plot, whereby they present obstacles that the protagonist or hero must overcome. Some examples of thrillers are the films of Alfred Hitchcock around the mid 20th century. Some popular 21st century mainstream examples include: The Girl with the Dragon Tattoo, Gone Girl, The Girl on the Train, The Woman in the Window, and the British television series Utopia.
Күту
Кернеу – триллер жанрының маңызды ерекшелігі. Ол көрерменге ләззатты қызығушылық пен қуаныш сезімін, сонымен қатар алаңдаушылық, күту және ширығумен бірге сыйлайды. Бұл оқиға барысында болжамсыз, құпия және қоздыратын оқиғалардан туындайды, бұл көрерменді немесе оқырманды белгілі бір әрекеттердің нәтижесі туралы ойлануға итермелейді. Кернеу оқиғаның соңғы сәттерін, қаншалықты қысқа болса да, ең есте қаларлық етеді. Оқиғадағы кернеу адамды оқуға немесе көруге жалғастырып, мәнге жеткенше қызықтырады. Наративтік күтулер тұрғысынан, оны қызығушылық пен таңғалумен салыстыруға болады. Мақсаты – тұрақты ширығу, таңғалу және үнемі жақындап келе жатқан қауіп сезімімен оқиғаны жеткізу. Кинорежиссер Альфред Хичкок сипаттағандай, көрермен жаман нәрсе болады деп күткенде және драманың білім иерархиясындағы оқиғаларға жоғарырақ перспективадан қарағанда (немесе солай деп сенгенде) кернеу сезіміне ұшырайды, бірақ оны болдырмау үшін араласуға мүмкіндігі жоқ. Триллерлердегі кернеу көбінесе үміт пен үлкен алаңдаушылықпен байланысты, олар қорытындыны күтіп, оятушы екі эмоция ретінде қарастырылады: оқиғадағы тиісті кейіпкерлер үшін бәрі жақсы болады деген үміт және олардың қасірет тартуы мүмкін деген қорқыныш. Кернеудің екінші түрі – "біз не болады білеміз немесе білуіміз мүмкін, бірақ оның нақты орын алуын күтеміз". Грек философы Аристотельдің «Поэтика» атты кітабында айтылғандай, кернеу әдебиеттің маңызды құрылыс бөлігі болып табылады және бұл триллер жанрының маңызды конвенциясы. Триллер музыкасы фильмді көруші мен экрандағы кейіпкер арасында сенімсіздік пен қауіпті белгісіздік тудырады, музыка ойнап тұрғанда.
Suspense is a crucial characteristic of the thriller genre. It gives the viewer a feeling of pleasurable fascination and excitement mixed with apprehension, anticipation, and tension. These develop from unpredictable, mysterious, and rousing events during the narrative, which makes the viewer or reader think about the outcome of certain actions. Suspense builds in order to make those final moments, no matter how short, the most memorable. The suspense in a story keeps the person hooked to reading or watching more until the climax is reached. In terms of narrative expectations, it may be contrasted with curiosity and surprise. The objective is to deliver a story with sustained tension, surprise, and a constant sense of impending doom. As described by film director Alfred Hitchcock, an audience experiences suspense when they expect something bad to happen and have (or believe they have) a superior perspective on events in the drama's hierarchy of knowledge, yet they are powerless to intervene to prevent it from happening. Suspense in thrillers is often intertwined with hope and anxiety, which are treated as two emotions aroused in anticipation of the conclusion the hope that things will turn out all right for the appropriate characters in the story, and the fear that they may not. The second type of suspense is the " anticipation wherein we either know or else are fairly certain about what is going to happen but are still aroused in anticipation of its actual occurrence." According to Greek philosopher Aristotle in his book Poetics, suspense is an important building block of literature, and this is an important convention in the thriller genre. Thriller music has been shown to create distrust and ominous uncertainty between the viewer of a film and the character on screen at the time when the music is playing.
Тақырыптар мен кейіпкерлер
Қылмыстық және әрекет триллерлеріндегі жиі кездесетін әдістер мен тақырыптар – кепілге алу, тұтқындық, қарақшылық, кек алу және ұрлау. Мистикалық триллерлерде зерттеулер мен «кім жасады?» әдісі кең таралған. Драмалық және психологиялық триллерлерде сюжеттік бұрылыстар, психология, құштарлық және ойын-сарқылым жиі кездеседі. Ғылыми-қияли триллерлерінде роботтарды, машиналарды немесе шетелдіктерді өлтіру, ақылсыз ғалымдар мен тәжірибелер таралған. Қорқыныш триллерлерінде сериялық кісі өлтірушілер, қудалау, өлім тұзақтары және жеке тұлғаның қорқынышы жиі кездеседі. Параноидтік триллерлерде шеткі теориялар, жалған айыптаулар және паранойя сияқты элементтер кең таралған. Бүкіл елдерге қауіп төндіретін қауіптер, тыңшылар, тыңшылық, құпия жоспарлар, кісі өлтірушілер және электрондық бақылау тыңшы триллерлерінде жиі кездеседі. Кейіпкерлерге қылмыскерлер, қудалаушылар, кісі өлтірушілер, кінәсіз құрбандар (көбінесе қашып бара жатқандар), қауіп төндірілген әйелдер, психопаттар, психоманиялық өлтірушілер, социопаттар, агенттер, террористер, полиция, қашқан сотталғандар, жеке детективтер, бұрмаланған қарым-қатынастағы адамдар, әлемге көңілі тоңған ерлер мен әйелдер, психофилдер және тағы да басқалар кіруі мүмкін. Тақырыптар көбінесе терроризм, саяси құпия жоспарлар, қудалау немесе адам өлтіруге әкелетін махаббат үшбұрыштарын қамтиды. Триллерлердің сюжеттерінде кейіпкерлер бір-бірімен немесе сыртқы күштермен қақтығысады. Бұл фильмдердің басты кейіпкері бір проблемаға тап болады. Триллер фильмі қандай жанрға жатса да, кейіпкерге төнетін қауіпті баса көрсетеді. Басты кейіпкерлер көбінесе қауіпке дайын емес қарапайым азаматтар, бірақ қылмыстық және әрекет триллерлерінде олар полиция қызметкерлері мен детективтер сияқты қауіпке дайын «қатаң» адамдар болуы мүмкін. Триллерлердің басты кейіпкерлері дәстүрлі түрде ер адамдар болғанымен, әйелдердің басты рөлде болуы жиі кездеседі. Психологиялық триллерлердегі кейіпкерлер қарсыласымен ақылдасу арқылы немесе өз санасының тепе-теңдігі үшін күресу арқылы ақыл-ойының ресурстарында тәуелді. Кернеу көбінесе екі немесе одан көп кейіпкер бір-бірінің санасын пайдаланып, бір-бірін алдап немесе жай ғана қарсыласының саналық күйін жоюға тырысудан туындайды. Хичкок фильмдері көбінесе бейкүнә құрбанды (орташа, жауапты адамды) қате сәйкестендіру немесе жалған айыптау салдарынан өмірге қауіпті немесе қорқынышты жағдайға түсіреді. Триллерлер көбінесе қарапайым қалалар мен қалаларда өтеді, бірақ кейде олар толығымен немесе ішінара шетелдік қалалар, шөлдер, полярлық аймақтар немесе ашық теңіздер сияқты экзотикалық жерлерде орын алады. Бұл әдетте қатал, тапқыр, бірақ қарапайым қаһармандар өздерін, елін немесе еркін әлемнің тұрақтылығын жоюға ниеттенген жамандыққа қарсы тұрады (әсіресе егер ол Суық соғыс кезінде болса). Көбінесе триллер фильмінде басты кейіпкер миссиясы кезінде жеңіліссіз көрінетін проблемаларға тап болады, уақытқа қарсы күреседі, мүліктің құны жоғары және олар жолда жеке дилеммаларға тап болып, басқалар үшін құрбандыққа баруға мәжбүр болады.
Common methods and themes in crime and action thrillers are ransoms, captivities, heists, revenge, and kidnappings. Common in mystery thrillers are investigations and the whodunit technique. Common elements in dramatic and psychological thrillers include plot twists, psychology, obsession and mind games. Common elements of science fiction thrillers are killing robots, machines or aliens, mad scientists and experiments. Common in horror thrillers are serial killers, stalking, deathtraps and horror of personality. Elements such as fringe theories, false accusations and paranoia are common in paranoid thrillers. Threats to entire countries, spies, espionage, conspiracies, assassins and electronic surveillance are common in spy thrillers. Characters may include criminals, stalkers, assassins, innocent victims (often on the run), menaced women, psychotic individuals, spree killers, sociopaths, agents, terrorists, police, escaped convicts, private eyes, people involved in twisted relationships, world weary men and women, psycho fiends, and more. The themes frequently include terrorism, political conspiracy, pursuit, or romantic triangles leading to murder. Plots of thrillers involve characters which come into conflict with each other or with outside forces. The protagonist of these films is set against a problem. No matter what subgenre a thriller film falls into, it will emphasize the danger that the protagonist faces. The protagonists are frequently ordinary citizens unaccustomed to danger, although commonly in crime and action thrillers, they may also be "hard men" accustomed to danger such as police officers and detectives. While protagonists of thrillers have traditionally been men, women lead characters are increasingly common. In psychological thrillers, the protagonists are reliant on their mental resources, whether it be by battling wits with the antagonist or by battling for equilibrium in the character's own mind. The suspense often comes from two or more characters preying upon one another's minds, either by playing deceptive games with the other or by merely trying to demolish the other's mental state. Hitchcock's films often placed an innocent victim (an average, responsible person) into a strange, life threatening or terrorizing situation, in a case of mistaken identity or wrongful accusation. Thrillers take place mostly in ordinary suburbs and cities, although sometimes they may take place wholly or partly in exotic settings such as foreign cities, deserts, polar regions, or the high seas. These usually tough, resourceful, but essentially ordinary heroes are pitted against villains determined to destroy them, their country, or the stability of the Free World (especially if it is set during the Cold War). Often in a thriller movie, the protagonist is faced with what seem to be insurmountable problems in his mission, carried out against a ticking clock, the stakes are high and although resourceful, they face personal dilemmas along the way forcing them to make sacrifices for others.
Әдебиет тарихы
Гилгамеш эпосы, Гомердің «Одиссеясы» және Махабхарата сияқты ежелгі эпикалық өлеңдер қазіргі триллерлерге ұқсас повество техникаларды қолданған болуы мүмкін. «Үш алма» – «Мың бір түннің» (Араб түндерінің) бір хикаясы, бірнеше сюжеттік бұрылыстармен және детективтік элементтері бар құпия қылмыс. Оқиға бойынша, балықшы Тигр өзенінің жағалауында ауыр, құлыпталған сандық табады және оны Аббасид халифасы Харун әл-Рашидке сатады. Халифа оны аштырып, ішінде жас әйелдің кесілген денесі бар екенін көреді. Содан кейін Харун өзінің уәзірі Жафар ибн Яхьяға үш күн ішінде қылмысты ашып, қылмыскерді табуды бұйырады. Бұл оқиға детективтік жұмбақ ретінде қарастырылады, бірақ оның ішінде детектив жоқ. «Монте-Кристо графы» (1844) – достарының сатқандығынан соң, жаман атты Шато-д'Иф түрмесіне тасталған Эдмонд Дантес туралы кек алу триллері. Оның жалғыз серігі – философиядан математикаға дейін, қылыш өнеріне дейін, барлық білімді үйрететін қарт кісі. Қарт кісі қайтыс алмас бұрын Дантеске үлкен қазынаның жасырын орнын ашады. Біраз уақыттан кейін Дантес қашып, қазынаны Монте-Кристо графы ретінде өзін жаңарту үшін пайдаланады. Кекке толы, ол өмірін жоқ еткендерге жаза беруге кіріседі. Қазіргі заманғы алғашқы танымал триллер – Эрскин Чилдерстің «Жемшіктер жұмбағы» (1903), онда екі жас ағылшыз өз елдеріне шабуыл жасауға дайындалып жатқан құпия неміс флотына кездейсоқ тап болады. Фриц Лангтың «М» фильмі – жаңашыл саспенс тудыратын аудиовизуалды техникаларды енгізген новаторлық психологиялық триллер, ол содан бері стандартты және кең таралған. Джон Бьюкеннің «Тридцать тоғыз баспақыш» (1915) – ерте триллер, онда кінәсіз адам кісі өлтіру ісіндегі басты күдіктіге айналып, полициядан да, жау тыңшыларынан да қашуға мәжбүр болады. Джон ле Карренің «Салқыннан келген тыңшы» (1963) – суық соғыс тыңшылығы әлемінде өтеді және кәсіби тыңшылар мен қарсы тыңшылар арасындағы зияткерлік күреске негізделген триллерлік әдебиет эпохасын бастауға көмектесті.
Ancient epic poems such as the Epic of Gilgamesh, Homer's Odyssey and the Mahābhārata may have used similar narrative techniques to modern thrillers. The Three Apples, a tale in the One Thousand and One Nights (Arabian Nights), is a murder mystery with multiple plot twists and detective fiction elements. In this tale, a fisherman discovers a heavy, locked chest on the banks of the Tigris river and sells it to the Abbasid Caliph, Harun al Rashid, who has it broken open only to discover inside it the dismembered body of a young woman. Harun then orders his vizier, Ja'far ibn Yahya, to solve the crime and find the murderer within three days. This whodunit mystery has also been considered a detective story, though it lacks a sleuth. The Count of Monte Cristo (1844) is a swashbuckling revenge thriller about a man named Edmond Dantès who is betrayed by his friends and sent to languish in the notorious Château d'If. His only companion is an old man who teaches him everything from philosophy to mathematics to swordplay. Just before the old man dies, he reveals to Dantès the secret location of a great treasure. Shortly after, Dantès engineers a daring escape and uses the treasure to reinvent himself as the Count of Monte Cristo. Thirsting for vengeance, he sets out to punish those who destroyed his life. The first recognizable modern thriller was Erskine Childers' The Riddle of the Sands (1903), in which two young Englishmen stumble upon a secret German armada preparing to invade their homeland. Fritz Lang's M is regarded as a groundbreaking psychological thriller, introducing innovative suspense enhancing audiovisual techniques that have become standard and ubiquitous ever since. The Thirty Nine Steps (1915) is an early thriller by John Buchan, in which an innocent man becomes the prime suspect in a murder case and finds himself on the run from both the police and enemy spies. The Spy Who Came in from the Cold (1963) by John le Carré is set in the world of Cold War espionage and helped to usher in an era of thriller fiction based around professional spies and the battle of wits between rival spymasters.
Теледидар
1960 жылдары АҚШ-та және 1970 жылдары Ұлыбританияда «Thriller» деп аталатын кем дегенде екі телесериал түсірілді. Ешқандай байланысы болмаса да, екі сериал да жанрдың таныс мотивтерін пайдалана отырып, жеке-жеке драмалардан тұрды. «The Twilight Zone» – паранормальды, болашаққа қатысты, табиғаттан тыс немесе әлдеқандай алаңдатарлық немесе ерекше оқиғалармен бетпе-бет келетін кейіпкерлерді көрсететін байланыссыз драмалардан тұрады. Осындай түсініксіз, кейде түсіндіріле алмайтын жағдайларға тап болған кейіпкерлер «Күн бату аймағына» өткен деп есептеледі. Әрбір оқиғаның әдетте моральдық сабақ пен күтпеген соңы болады.
There have been at least two television series called simply Thriller, one made in the U. S. in the 1960s and one made in the UK in the 1970s. Although in no way linked, both series consisted of one off dramas, each utilising the familiar motifs of the genre. The Twilight Zone consists of suspenseful unrelated dramas depicting characters dealing with paranormal, futuristic, supernatural, or otherwise disturbing or unusual events. Characters who find themselves dealing with these strange, sometimes inexplicable happenings are said to have crossed over into "The Twilight Zone". Each story typically features a moral and a surprise ending.