Кіріспе

Пенсильвания университетінің бизнес мектебі, Филадельфия.

Пенсильвания университетінің Уортон мектебі (Wharton School of the University of Pennsylvania) – Филадельфиядағы жекеменшік Айви Лигасы ғылыми-зерттеу университетінің бизнес мектебі. 1881 жылы Бейтлехем Steel компаниясының негізін қалаушыларының бірі Джозеф Уортонның сыйлығы арқасында құрылған Уортон мектебі әлемдегі ең алғашқы жоғары білім беретін бизнес мектебі болып табылады. Колледж академиялық біліктілікті арттыратын, жекелендірілген оқу тәжірибесін қамтитын Executive Education бағдарламаларын дамуында алғашқы қадамдар жасады.

Негізін қалау

Филадельфияда туып өскен Джозеф Уортон – Американың никель компаниясы мен Бейтлехем болат корпорациясы арқылы байлық жинаған өнеркәсіптік металлургия саласының жетекшісі. Уортонның бизнесі өскен сайын, АҚШ-та бизнес білімдері тек тәлімгерлік жүйе арқылы берілетінін, ал мұндай жүйе Екінші өнеркәсіптік революция кезінде кең ауқымды экономика құруға қолайсыз екенін түсінді. Екі жылдық жоспарлаудан кейін Уортон 1881 жылы 100 000 долларлық бастапқы қаржылай көмек арқылы Уортон қаржы және экономика мектебін құрды, осылайша ол АҚШ-тағы алғашқы бизнес мектебіне айналды. 1819 жылы құрылған ESCP Europe және тағы бірнеше бизнес мектептері Уортон мектебі құрылғанға дейін Еуропада ашылған болатын. Мектептің мақсаты – болашақ лидерлерді қарқынды дамып келе жатқан индустриялық дәуірде корпорациялар мен мемлекеттік ұйымдарды басқаруға даярлау болды. Уортонның сөзінше, мектеп «бизнес өміріндегі болашақ күрестің мәнін сіңдіруге арналған: осы заманауи күресте білікті немесе біліксіз сарбазды күтіп тұрған үлкен өрлеулер немесе құлдыраулар» үшін даярлауды көздеген. Мектеп 1902 жылы Уортон қаржы және коммерция мектебі деп аталып, 1972 жылы ресми түрде Уортон мектебі болып өзгертілді.

Даму

Бастапқыда Уортон мектебінің оқытушылары ықпалды бизнесмендер, банкирлер және заңгерлерден тұратын, Филадельфия саяси экономика мектебін құраған топпен тығыз байланыста болды. Факультет бизнес саласы әлі де даму үстінде болғандықтан, әлеуметтік ғылымдарды Уортон оқу бағдарламасына енгізді. Заңгер Альберт С. Боллс Уортонның алғашқы профессоры болды, ал мектептің Өндірістік зерттеу бөлімі 1921 жылы құрылды. Кейіннен Экономика бойынша Нобель сыйлығын жеңіп алған Уортон профессоры Саймон Кузнец ұлттық өнім, бағалар, инвестициялар және капитал қорлары туралы статистикалық деректер жасады, сондай-ақ осы құбылыстардың маусымдық өзгеруін, циклдарын және ұзақ мерзімді тенденцияларын өлшеді. Оның еңбегі жалпы ұлттық өнім мен ішкі жалпы өнімді өлшеудің стандартты әдісіне айналды және ол кейіннен барлық ұлттық экономикалар үшін бірдей статистикалық ақпаратты құруға бағытталған халықаралық күш-жігерді жетекшілік етті. Экономика саласындағы Нобель сыйлығын жеңіп алған профессор Лоренс Клейн АҚШ экономикасының алғашқы эконометриялық моделін жасады, ол экономикалық теорияны математикамен біріктірді, бұл теорияларды тексерудің және болашақ экономикалық тенденцияларды болжаудың тағы бір жолын ұсынды. Ол федералды үкіметте бірнеше лауазымда, ең бастысы медиатор және төреші ретінде қызмет етті. Өзінің мансабында Тейлор 2000-нан астам ереуілді шешті. 1967 жылы ол штат бойынша ұжымдық келісімдерді заңдастырған, бірақ мемлекеттік қызметкерлердің ереуіліне тыйым салған Нью-Йорк штатының мемлекеттік қызмет туралы заңын жобалауға көмектесті – бүгінде кеңінен танымал Тейлор заңы. Уортон профессоры Вро Алдерсон (1898–1964) ХХ ғасырдың ең маңызды маркетинг теоретигі және «заманауи маркетингтің әкесі» ретінде танылды. Уортон профессоры Пол Грин нарық зерттеулерін сандық өлшеуге арналған статистикалық құралды ашқаны үшін «қоса талдаудың әкесі» деп есептеледі. Уортон профессоры Соломон С. Хьюбнер «сақтандыру білімінің әкесі» ретінде кеңінен танымал. Ол «адам өмірінің құндылығы» тұжырымын енгізді, ол сақтандыру құндылығын және қажеттілігін есептеудің стандартты әдісіне айналды. Ол сақтандыру саласындағы кәсібиліктің мақсатын белгіледі, сақтандыру саласындағы алғашқы жоғары білім беру бағдарламасын жасады, Уортонның Сақтандыру кафедрасын басқарды және осы салада ересектер білімінің дамуына үлкен үлес қосты. Уортон профессоры Дэниел М. Макгилл «зейнетақы индустриясының деканы» ретінде кеңінен танылды, оның зерттеулері мемлекеттік және корпоративтік секторлардағы қазіргі зейнетақы жүйесін қалыптастыруға ықпал етті. 1946 жылы, Пенсильвания университетінде ENIAC құрылғаннан кейін, Уортон Инженерлік және қолданбалы ғылымдар мектебімен бірлесіп технологияны басқарудың алғашқы көп салалық бағдарламаларын құрды. Уортон факультеті ақпараттық жүйелердің стратегиялық және коммерциялық салдарына талдау жасау үшін AT&T, Merrill Lynch, MasterCard, Prudential Insurance және Нью-Йорк қор биржасымен тығыз жұмыс істей бастады. Боллс өзінің мансабын Коннектикут штатында заңгер ретінде 19 ғасырдың екінші жартысында бастады. Заң фирмасынан кеткеннен кейін ол бизнес журналистикасында жаңа мансапты бастады және 1880 жылы сауда басылымы «Bankers Magazine» редакторы болып тағайындалды. Уортон мектебіне қосылғаннан кейін ол қаржыны басқару заңдары және коммерциялық банктердің процестері бойынша сабақтар берді. Боллстың қаржы саласындағы тәжірибесі оның «Bankers Magazine» журналындағы бұрынғы тәжірибесімен байланысты болды: ол консервативті бизнес-тәжірибелерге баса назар аударды және мүмкіндігінше бизнес тарихына сүйенді. Оның сабақтарында инфляцияшыл конгрессмендер «өз мүддесін қорғайтын қарыздар» болды. Оқытудан басқа, Боллс бірнеше ұлттық реформаларды, соның ішінде бірыңғай банк заңын қолдады. Уортон тарихшысы Стивен А. Сасс оның туралы былай деп жазды: «Боллс осылайша Джозеф Уортонның педагогикалық үміттерін орындады және 1883 жылдың көктеміне қарай жаңа мектепті құрметке бөленіп бастады». Уортон 1921 жылы MBA дәрежесін беруді бастады. 1942 жылы, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, басқа мектептер сияқты, Уортонның толық уақытты оқытушыларының саны 1944 жылға қарай 165-тен 39-ға дейін күрт төмендеді. Мектеп тарихшыларының мәліметінше, факультет мүшелері арнайы лауазымдарға шақырылған. 1959 жылы Уортон қазіргі уақытта көптеген ірі бизнес мектептерінде оқытылатын оқу бағдарламасын қабылдады: бағдарлама либералды өнер білімімен екі есеге, оқу бағдарламасының жартысына дейін өзгертілді. 1974 жылы әлеуметтік ғылымдар факультеті, университеттің либералды өнер бағдарламаларымен бірге, жаңа құрылған Пенсильвания университетінің Өнер және ғылымдар мектебіне көшірілді. Осыдан бері Уортон факультеті бизнес білімінің әртүрлі аспектілеріне толыққанды назар аударуда. Мекеменің ресми тарихи атаулары: 1881 жылдан 1901 жылға дейін – Уортон қаржы және экономика мектебі, 1902 жылдан 1971 жылға дейін – Уортон қаржы және сауда мектебі. 2010 жылы түлек Джей Х. Бейкер Уортонның Джей Х. Бейкер Сауда орталығына тұрақты қаржыландыру жасады. Ол бастапқыда 2002 жылы құрылған көп салалық зерттеу орталығы. Орталық сауда жетекшілерін, факультеттерді және студенттерді саудагерлердің мүмкіндіктері мен қиындықтарын талқылауға біріктіреді. Бейкер Сауда орталығы сонымен қатар Нью-Йорк қаласында жыл сайынғы бас директорлар саммитін өткізеді. 2020 жылдың 26 ақпанында Эрика Х. Джеймс Уортон мектебінің деканы болып тағайындалды, лауазымын 2020 жылдың 1 шілдесінен бастап атқарады. Ол бизнес мектебін басқарған алғашқы әйел және афроамерикандық.

Филадельфия кампусы

Уортон мектебінің Филадельфия кампусында төрт негізгі ғимарат бар: Джон М. Хантсман залы, Стейнберг залы, Дитрих залы, Вэнс залы және Лаудер Фишер залы. Сонымен қатар, Штайнберг конференц-орталығында Арести атқарушы білім беру институты орналасқан. Джон М. Хантсман залы – Уортон мектебінің бас ғимараты. Ғимараттың ауданы 324 000 шаршы фут, онда 48 семинар және лекция залы, 57 топтық оқу бөлмесі, бірнеше аудиториялар мен конференц-залдар бар. Ол Уортон мектебінің түлегі Джон М. Хантсманның қаржылық көмегімен салынған. Сондай-ақ, ғимаратта 4000 шаршы фут ауданындағы форум және жоғарғы қабатта колоквиум алаңы бар. Стейнберг залы мен Дитрих залы – екі үйірлес залдан тұратын 180 000 шаршы фут ауданы бар құрылым. Ол 1952 жылы салынды және 1983 жылы Уортон мектебінің түлегі Саул Штайнбергтің сыйға тартуымен кеңейтілді. Бұл залдарда оқытушылар мен студенттер үшін лекциялық залдар, конференц-залдар және ортақ аумақтар орналасқан. Вэнс залы – 1972 жылы салынған 107 000 шаршы фут ауданы бар ғимарат. Онда Уортонның аспирантура бағдарламалары, әкімшілік кеңселер, лекциялық залдар мен кездесулер өткізіледі. Лаудер Фишер залында Жозеф Х. Лаудер менеджмент және халықаралық зерттеулер институты орналасқан, ол негізінен халықаралық бизнес оқыту және зерттеу жобаларына бағытталған. Лаудер институты 1983 жылы Уортон мектебінің түлектері Леонард Лаудер мен Рональд Лаудерлер құрған. 2014 жылы Уортон мектебі Филадельфияның орталық бизнес-ауданында студенттік өмір кеңістігін ашты. Бұл 20 000 шаршы фут ауданы бар кеңістік, онда конференц-залдар, кездесулер бөлмелері және 20-дан астам топтық оқу бөлмелері бар. Бұл орын сонымен қатар стартап компаниялар үшін инкубатор ретінде де қызмет етеді. 2018 жылы студенттік кәсіпкерлікке арналған жаңа 70 000 шаршы фут ауданы бар кампус ғимараты салынатыны жарияланды, бұл хедж-фонд менеджері және меценат Николай Тангеннің 25 миллион долларлық қайырымдылығынан кейін мүмкін болды. Ғимарат 40-шы және Сансом көшелерінің қиылысында орналасқан және 2020 жылға дейін аяқталуы күтілуде.

Сан-Франциско кампусы

2001 жылы Уортон Калифорния штатының Сан-Франциско қаласында филиал кампусын ашты. Бұл Бей-Ареа кампусы Силикон алқабының өсіп келе жатқан стартап-мәдениеті мен оған байланысты қаржыландыру саласын пайдалану мақсатында құрылды. Ол студенттер мен түлектер үшін Батыс жағалауындағы өзекті орталық ретінде қызмет етеді. 2012 жылдан бастап кампус атқарушы MBA студенттеріне және күндізгі MBA студенттеріне ашық, олар MBA бағдарламасының бірінші жылдың көктемгі семестрін немесе екінші жылдың күзгі немесе көктемгі семестрлерін Сан-Францискодағы «Сан-Францискодағы семестр» бағдарламасы аясында өткізуге құқылы. Күндізгі MBA студенттері үшін «Сан-Францискодағы семестр» бағдарламасы кәсіпкерлік, технология және венчурлық капиталға бағытталған.

Қабылдау процесі

Wharton-ға үміткерлер орта мектептің соңғы жылында ерте қабылдау (ED) немесе қалыпты қабылдау (RD) рәсімі арқылы өтініш береді. Көптеген басқа бакалавриаттық бизнес бағдарламаларынан өзгеше, онда студенттер бірінші немесе екінші курс аяқтаған соң ауысады (Вирджиния университетінің МакИнтайр мектебі, Эмори университетінің Гойзуэта мектебі, Беркли университетінің Хаас мектебі), Уортонға өтініш берушілер орта мектептің соңғы жылында Уортонға тікелей өтініш береді. Бұл үміткерлер Пенсильвания университетінің Өнер және ғылым колледжіне (CAS), Инженерлік және қолданбалы ғылымдар мектебіне (SEAS) немесе Медбикелік мектебіне өтініш бергендерден бөлек, жеке үміткерлер тобына біріктіріледі. Қалған үш мектептің әрқайсысы да өздерінің жеке үміткерлер тобын құрайды. Өтініш берушінің ата-анасы немесе басқа тікелей туысы сол оқу орнының түлегі болса, оның «мұрагер» статусы қабылдау процесінде қарастырылуы мүмкін. Бұл байланыс елдегі ең элиталық оқу орындарында жүргізілген көптеген эмпирикалық зерттеулерде байқалды, әсіресе Айналыс Лигасы университеттерінде. АҚШ-тың жетекші университеттері бұл практиканың басты себептері ретінде түлектермен байланыстың күшеюін және тұрақты қолдау көрсетуді атап көрсетеді.

Бітіру және жұмысқа орналасу

Уортон университетінің бакалавр студенттері экономика саласы бойынша кем дегенде 21 мамандық жолының біреуін таңдап, бітіруі тиіс. Мамандықтар қаржы және есептен бастап, бизнес-аналитика және әлеуметтік әсер мен жауапкершілік сияқты аз танымал салаларды қамтиды. Мамандық алу үшін студенттер негізгі оқу бағдарламасындағы міндетті пәндерден өзге, қосымша төрт курсты орындауы керек. Жақындағы өзгерістерге сәйкес, Уортон студенттері енді 3 емес, максимум 2 мамандық бойынша бітіре алады. 2015–2016 оқу жылында кампуста жұмысқа орналасу процесіне 334 жұмыс беруші қатысты; әр студенттің орташа есебінен 7,6 бірінші кезеңдегі әңгімелесуге және 1,8 жұмыс ұсынысына ие болды. Уортонның әдеттегі 650 студенттің шамамен 48% қаржы секторында жұмыс істейді, оның ішінде инвестициялық банк, инвестициялық басқару және жеке капитал ең басты бағыттар болып табылады.

MBA бағдарламасы

Мектеп екі бағыт ұсынады: толық уақытты студенттерге арналған MBA және басшыларға арналған MBA. Студенттер екі мамандық немесе жеке мамандық таңдауға мүмкіндік алады. Бірінші курста барлық студенттер міндетті негізгі оқу бағдарламасын орындайды, ол дәстүрлі басқару пәндерін – қаржы, маркетинг, статистика және стратегияны, сондай-ақ жоғары басқару деңгейінде қажетті лидерлік, этика және коммуникация дағдыларын қамтиды. Студенттер екінші курста таңдау пәндерін таңдайды. Wharton MBA студенттері Лаудер институтымен, Джонс Хопкинс университетінің Пол Н. Нитце жоғары халықаралық зерттеулер мектебімен (SAIS), Гарвард университетінің Гарвард Кеннеди мектебімен немесе Пенсильвания университетінің білім беру бағдарламаларының бірімен бірдей диплом алуға құқылы. 2021 жылғы MBA түлектерінің бірінші жылдық орташа жалақысы және кепілдік берілген сыйақысы 155 000 долларды құрайды. Сонымен қатар, топтың орташа қол қою бонусы 30 000 доллар, ал кепілдік берілген бонусы 28 204 долларды құрады. MBA бағдарламасы жыл сайын 850 орынға шамамен 7300 өтініш алады. Wharton Пенсильвания университетінің Инженерлік және қолданбалы ғылымдар мектебімен бірлесіп Технологияны басқару магистрі (EMTM) бағдарламасын демеушілік етті. Бітірушілер Инженерлік және қолданбалы ғылымдар мектебінен технологияны басқару саласындағы инженерлік ғылымдар магистрі (MSE) дәрежесін алды. EMTM бағдарламасы 2014 жылдың тамызында аяқталды. Wharton сондай-ақ Wharton INSEAD альянсының мүшесі болып табылады. Әр бағдарламаның MBA студенттері серіктес мектепте бір оқу мерзімін өткізе алады, бұл Wharton студенттеріне Фонтенбло және Сингапурдағы INSEAD кампустарына қол жеткізуге мүмкіндік береді. Технологиялық салаларда мансапты жоспарлаған студенттер де жиі Уортонның Сан-Францискодағы кампусында оқиды.

Докторлық бағдарламалар

Уортон университеті қаржы, қолданбалы экономика, менеджмент және басқа да бизнес салаларында философия докторы дәрежесін ұсынады (кейбір мектептер DBA ғана беріп, олардан өзгеше). Технология саласында мансап құруға қызығушы студенттер Уортонның Сан-Францискодағы кампусында оқуды жиі таңдайды.

Атқарушы білім беру

Уортон мектебінде сондай-ақ "Уортон атқарушы білімі" деп белгілі Арести атқарушы білім беру институты жұмыс істейді. Бұл жоғары деңгейдегі басшыларға арналған үздіксіз бизнес білімі орталығы. Институт азаматтық лидер, кәсіпкер, меценат және Уортон түлегі Джулиан Арести мен оның інісі Джозеф Арестинің құрметіне аталған. Олар 1987 жылы Арести атқарушы білім беру институтын құруға қаржылай қолдау көрсеткен. Уортон атқарушы білімі қаржы, маркетинг, стратегия және инновация сияқты салаларда басшыларға арналған бағдарламаларды ұсынады. Жыл сайын әлемнің түкпір-түкпірінен 10 000-нан астам маман Уортонның штатты оқытушылары жүргізетін бағдарламаларға қатысады. Уортон Филадельфия, Сан-Франциско және Қытайдың Пекин қалаларындағы кампустарда жеке тұлғалар үшін 50-ден астам ашық тіркелу бағдарламасын ұсынады. Сәтті аяқтаған жағдайда түлек мәртебесі берілетін үш ұзақ мерзімді ашық тіркелу бағдарламасы да бар: Жоғары деңгейдегі қаржы бағдарламасы, Жоғары деңгейдегі басқару бағдарламасы және Жалпы басқару бағдарламасы. Жеке тұлғаларға арналған ашық тіркелу бағдарламаларының кең портфолиосынан өзге, Уортон атқарушы білімі ұйымдар үшін жеке бағдарламалар ұсынады. Жеке бағдарламалардың тақырыптық салалары: Қаржы және құндылық құру, Лидерлік дамыту, Маркетинг және сату, Стратегия және инновациялар. Салалық тәжірибелік аймақтары: тұтыну тауарлары, бөлшек сауда, энергетика, көлік, қаржылық қызметтер, денсаулық сақтау, фармацевтика, өндіріс және өнеркәсіп, кәсіби қызметтер, технология және коммуникациялар.

Уортон онлайн

Уортонның онлайн бөлімшесі Coursera платформасында бизнес және қаржылық модельдеу, бизнес-талдау, кәсіпкерлік, FinTech және бизнес негіздері салаларында мамандандырылған, көптеген ашық онлайн курстарды ұсынады. Wharton Online сондай-ақ көшбасшылық және басқару сертификатын, бизнес-талдау сертификатын ұсынады. Бөлімше Халықаралық үздіксіз білім беру және оқыту қауымдастығы (IACET) аккредиттеуіне ие; бұл ұйым аккредиттеген алғашқы онлайн бизнес мектебі болды. COVID-19 пандемиясы онлайн оқытуға жылдам көшуге, дәрісханадағы кейбір курстарды онлайн форматқа өзгертуге әкелді. Financial Times журналының бизнес мектептерінің COVID-19 жағдайына бейімделуіне жасаған талдауына сәйкес, онлайн білім беруге жылдар бойы үлкен инвестиция жасалғандықтан, мектеп жаңа жағдайларға жақсы бейімделе алды.

Түлектер

Уортон мектебінің түлектерінің арасында Tesla/SpaceX/Twitter компаниясының бас директоры Илон Маск, АҚШ-тың бұрынғы президенті Дональд Трамп және миллиардер инвестор Уоррен Баффет кіреді. Басқа түлектердің ішінде Alphabet Inc., Boeing, Comcast, General Electric, H E B, Johnson & Johnson, Oracle, Pfizer, PepsiCo және басқа да компаниялардың Fortune 500 тізіміне кіретін қазіргі және бұрынғы бас директорлары бар.