Кіріспе

Гринвич уақыт сигналы (GTS), көбінесе «пипс» деп аталады, – BBC радиостанциялары әр сағаттың нақты басталуын белгілеу үшін бір секунд сайын эфирге беретін алты қысқа дыбыстың (немесе «пипстердің») тізбегі. Пипс 1924 жылы Гринвич Корольдік обсерваториясымен, ал 1990 жылдан бастап Лондондағы BBC-де жасала бастады. Эфирдегі пипс бұрынғы теміржол телеграф желісіне негізделген электрлік уақытты келістіру жүйесін ығыстырды, ал бұл жүйе Портсмут (1829) және кейін Гринвич (1833) қалаларындағы механикалық уақыт шарларының дамуынан туындаған. Бұл кемедегі навигаторларға саяхат барысында бойлықты анықтау үшін хронометрлерін дұрыс орнатуға мүмкіндік берді.

Құрылымы

Жалпы алты пип (қысқа сигнал) бар, олар сағатқа дейінгі 5 секундтың әрқайсысында және сағаттың өзінде естіледі. Әр пип 1 кГц жиілікті тон (музыкалық B5 нотасынан жоғары жарты тонның бестен бірі) болып табылады, оның алғашқы бесеуі әрқайсысы оннан бір секундқа созылады, ал соңғы пип жарты секундқа созылады. Сағаттың өзгеруінің нақты сәті – "уақыт маркері" – соңғы пиптің өте басында болады. Егер секундтық серпіліс (UTC түнгі сағат 00:00-ге дейін дәл бір секунд) пайда болса, ол жетінші пиппен белгіленеді. Бұл жағдайда бірінші пип 23:59:55 (әдеттегідей) уақытында естіледі, содан кейін 23:59:60 (серпіліс секунды) уақытында алтыншы қысқа пип, ал 00:00:00 уақытында ұзақ пип естіледі. Осылайша, серпіліс секунды үшін қосымша пип болу мүмкіндігі соңғы пиптің басқаларынан ұзақ болуын қажет етеді, осылайша қай пип сағатты көрсететіні әрқашан анық болады. 1972 жылы серпіліс секундтары ойлап табылғанға дейін соңғы пиптің ұзақтығы басқаларымен бірдей болды. Жылды қысқарту үшін "теріс" серпіліс секундтарын да қолдануға болады, бірақ іс жүзінде мұндай жағдай болған емес. BBC World Service радиосы бұл сигналды басқа уақытта да пайдаланады, ал BBC-дің ішкі радиосы әдетте тек сағатқа қарай ғана хабарлайды. Сигнал әр 15 минут сайын жасалады және кейде қателікпен таратылып жатады.

Қолданылуы

Би-би-си радиостанцияларына әр он бес минут сайын сигналдар беріледі, бірақ көбінесе, олар тек сағаттық хабарларда, әдетте жаңалықтар бюллетендері мен жаңалықтар бағдарламаларынан бұрын таратылады. Әдетте, BBC Radio 4 сағат сайын пиптерді таратады, 18:00 және 00:00-ден басқа, сондай-ақ жексенбіде 22:00-де (Вестминстер сағатының басында) Вестминстер сарайындағы Биг Беннің соққысымен ауыстырылады. Жексенбі күндері сағат 10:00-де "Аккумуляторлар" сериалының толық нұсқасынан бұрын уақыт сигналы берілмейді. BBC Radio 2-де пиптер жұмыс күндері 07:00, 08:00 және 17:00, сенбіде 07:00 және 08:00, жексенбіде 08:00 және 09:00 кезінде қолданылады. BBC Radio 1-де Крис Мойлс шоуы кезінде пиптер жаңалықтардан кейін 06:30-да, 09:00 "Керексіз байланыс" рубрикасының бөлігі ретінде, 10:00-де (шоу соңында) және Newsbeat-тен бұрын жиі пайдаланылды. Көптеген станциялар тек сағаттық пиптерді ғана тарататындықтан, Крис Мойлс шоуы жарты сағаттық пиптерді тарататын жалғыз бағдарлама болды. Крис Мойлс Radio X-те өзінің шоуының басында пиптерді пайдалануды жалғастырады. Бұрын пиптер сенбі күндері кешкі сағат 19:00-де BBC Radio 1Xtra сандық станциясымен бірге 12 сағаттық радио бағдарламасының басталуында қолданылған. Пиптер сондай-ақ Radio 6 Music-те сирек кездесетін жағдайларда қолданылды. Ол 2009-2011 жылдар аралығында апта күндері таралды, пиптер сағат 10:00-де (таңертеңгі бағдарламаның соңы) және 19:00-де (кешкі бағдарламаның соңы) ойнатылды. Еске алу күні мен Еске алу жексенбісінде Radio 4 екі минуттық үнсіздіктің басталуын 10:59:55 және аяқталуын 11:01:55 белгілеу үшін пиптерді қолданады. 2000 жылдан 2008 жылға дейін BBC Radio 5 live жұмыс күндері сағат 06:00-де пиптерді пайдаланды.

BBC Radio 3 және BBC Radio 5 Live қазіргі уақытта пиптерді таратпайды. Би-би-сидің әлемдік қызметі сағат сайын пиптерді хабарлайды. Пиптер 2020 жылы жаңа формат енгізілгенге дейін көптеген BBC жергілікті радиостанцияларында да естілді. Гринвич уақытының сигналдық белгісі апта ішінде сағат 05:15-те Уолли Уэбб бағдарламасында, Шығыс Англиядағы жергілікті радиода 2020 жылдың наурызында тоқтағанға дейін, оның "синхрондалған шай" рубрикасының бөлігі ретінде естілді. 1999 жылы композитор Дэвид Лоу BBC телеарнасының жаңалық бағдарламаларын енгізу үшін жазған музыкалық тақырыптарға пиптерге ұқсас дыбыстар енгізілді. Олар әлі күнге дейін BBC One, BBC Two, BBC World News және BBC News телеарналарында қолданылады. Би-би-си пиптерді уақыт сигналы ретінде ғана таратқанға рұқсат береді. Фикциялық жаңалықтарды ұсынатын радиоспектакльдер мен комедиялар толық алты пипті ойнатудан аулақ болу үшін әр түрлі тәсілдерді қолданады, олар пиптердің жай ғана жоғалуынан бастап, "Сағатта" бағдарламасындағыдай, дыбысты пиптердің арасындағы шағын мелодияға айналдыруға дейін. "Жаңалықтар викторинасы" бағдарламасында да пиптердің "жоғалып кеткені" туралы арнайы Рождестволық пантомималық басылым болды, онда проблема жеке пиптерді ойнату арқылы шешілді. 2012 жылғы "Radio Reunited" жобасы BBC радиосының 90 жылдығын атап өту үшін пиптерді пайдаланды.

Дұрыс

Ұлттық радиостанциялар мен кейбір жергілікті радиостанциялардың сигналдары UTC-ге қатысты синхрондалған, радиохананың жертөлесінде орналасқан атомдық сағаттан, сондай-ақ Ұлттық физикалық зертхананың NPL уақыты және GPS жүйесі арқылы. Басқа станцияларда сигналдар GPS-пен синхрондалған сағаттардан жергілікті түрде жасалады. Цифрлік хабар таратудағы уақыт кешігуі салдарынан сигналдардың уақытты калибрлеуге пайдасы азаяды. Би-Би-Си хабар тарату және қабылдау жабдықтарындағы, сондай-ақ сигналдың таралу уақытындағы кешігуді өтеу шараларын қолданады. Сигналдар ұзақ толқын арқылы Дройтвич АМ хабарлағышынан, яғни Лондон орталығына дейінгі қашықтықта дәл қабылданатындай етіп синхрондалған. IRIG және NTP жүйелерінен бұрынғы уақыт беру және тарату жүйесі ретінде сигналдар үлкен технологиялық жетістікке жеткен. Дегенмен, қазіргі заманда процессорлары мен операциялық жүйелері бар жүйелерге BCD немесе Unix Time форматында уақытты беруге болады. Жаңа цифрлік хабар тарату әдістері сигналдарды пайдаланудың дәлдігіне одан да үлкен қиындықтар туғызды. DVB, DAB, спутник және Интернет сияқты цифрлік платформаларда тыңдаушы сигналдарды (қанықты түрде жасалған болса да) дәл уақытта естімейді. Цифрлік сигналды кодтау және декодтау әдетте 2-ден 8 секундқа дейін кешігуге себеп болады. Спутниктік хабар тарату кезінде сигналдың спутникке жетуі мен кері қайтуына жұмсалатын уақыт тағы 0,25 секундты құрайды.

Бетті құлау

Би-би-си пипстермен бір уақытта басқа да дыбыстарды эфирге беруді ұнатпайды; мұны көбінесе "пипстерді басып алу" деп атайды. Бұл туралы көбінесе Терри Воганның Radio 2 Breakfast шоуында айтылатын, бірақ бұл оқиға сирек болғандықтан әдетте әзілмен айтылатын. Би-би-си радио станцияларының әрқайсысы бұл мәселеге әртүрлі көзқарас танытады. Радио 1 және Радио 2 пипстерге көбінесе кеңірек қарап, оларды әдетте әннің немесе джинглдің "төсегіндегі" (джинглден шыққан фоновый музыка) соңғы секундтарында ойнайды, содан кейін олардың тиісті жаңалықтар джинглдері келеді. Көптеген BBC жергілікті радио станциялары 2020 жылғы жаңа бренд енгізілгенге дейін станцияның джинглін ойнатқанда пипстерді де қосатын. BBC Radio 4 бұл жағынан қатаң, себебі ол негізінен сөздік хабарларға арналған желі. 2005 жылы Comic Relief ұйымның Red Nose Day акциясына үлес ретінде Би-би-си жүктеуге болатын "пипстер" рингтонын жасады. Билл Бейлидің BBC Rave бағдарламасында BBC News тақырыбы бар, онда пипстердің өзгеше нұсқасы қолданылады (бірақ ол сағатқа дәл келіп шығарылмайды). Бұл видеоны оның Part Troll DVD-сінде көруге болады. 1980 жылдардың соңында Radio 1 станциясы Джаки Брэмблздің ерте шоулары мен Саймон Майоның таңғы шоулары кезінде станцияның джинглімен бірге пипстерді ойнатқан. Бұл қатаң түрде "пипстерді басып алу" емес, себебі олар дәл уақыт сигналы ретінде қолданылмаған.

Техникалық мәселелер

2008 жылдың 17 қыркүйегінде таңертеңгі сағат 8-де Today бағдарламасының негізгі жүргізушісі Джон Хамфристің және Radio 2-де Терри Воганның орнын ауыстырған Джонни Уокердің таңғалуымен пиптер алты секундқа қалыптан шығып, алты емес, жеті пип берді. Бұл мәселе пип генераторында болды, ол қайта қосу арқылы шешілді. Хамфристің таңғалуының себебі студиядағы дәл сағаттың көмегімен пиптермен бірге сөйлеуден қасақана сақтануы болуы мүмкін. 2011 жылдың 31 мамырында пиптерді құрайтын аудио импульстарды жасауда толық үзіліс болды және 17:00 сигналының орнына күтпеген үнсіздік таратылды. Мәселе атомдық сағаттардан сигналды естілетін сигналға айналдыратын құралдың қуат көзінде болды. Жөндеу жұмыстары жүріп жатқанда, BBC сағат 19:00-де пиптердің орнына «абыройлы үнсіздік» хабарлады. Сол күні сағат 19:45-ке қарай қуат көзі жөнделді.

Басқа жерлердегі ұқсас уақыт белгілері

Көптеген радио хабар таратушылар әлем бойынша Гринвич уақытын немесе оның бір түрін сағаттың басын белгілеу үшін пайдаланады. Пиптер отандық және халықаралық коммерциялық және қоғамдық радиохабарларда қолданылады. Көптеген радиостанциялар BBC World Service қолданған алты тонды пайдаланады; кейбіреулері оны бес, төрт немесе үш тонға қысқартады. Кейбір хабар таратушыларда соңғы пиптің биіктігі басқаша болады. Аргентина – Барлық жаңалықтар/әңгімелер станциялары (Radio Nacional, Radio Mitre, Radio Continental, Radio 10, Cadena 3 және т.б.) әр сағат сайын BBC-ге ұқсас алты пипті, ал Каталонияға ұқсас әр жарты сағат сайын 3 пипті таратады. Сондай-ақ, кейбір онлайн радиолар, мысалы Comucosas Radio, пиптерді ойнатады. Австралия – Пиптер ABC Radio National және ABC Local Radio станцияларында әр сағаттың басында, сондай-ақ Fairfax Media 2UE, 3AW, 4BC және 6PR станцияларында қолданылады. Австралияда жаңалықтар пиптерінің жиілігі 735 Гц-қа жақын, ал алты пиптің әрқайсысы жарты секундқа созылады. Әр пиптен кейін жарты секунд үнсіздік болады. Бразилия – Кейбір жаңалықтар станциялары, мысалы ұлттық станция Radio Bandeirantes, және аймақтық станциялар Radio Guaíba және Radio Gaúcha әр 15 минут сайын осындай уақыт сигналын таратады. Radio Bandeirantes станциясында әр 15 минут сайын 5 пиптен тұратын сигнал ("бесінші сигнал" деп аталады) таратылады. Radio Gaúcha станциясында әр 15 минут сайын 3 тоны 920 Гц және соңғысы 1360 Гц жиілігінде 4 пиптен тұратын сигнал таратылады. Рио-Гранде-ду-Сул және Санта-Катарина штаттарына хабар тарататын Atlântida FM музыкалық радиожелісі әр 15 минут сайын "Here Comes the Sun" әнінің алғашқы төрт нотасынан құралған дыбыстық сигнал береді. Болгария – Барлық BNR радиостанцияларында пиптер сағат сайын таратылады. 5 қысқа пип және ұзақ пип 5:55 пен 6:00 аралығында таратылады. Сағат 15:00-де таратылатын уақыт сигналы Болгарияның метрология институтынан келеді. Канада – Ұлттық зерттеулер кеңесінің уақыт сигналы күн сайын Ici Radio Canada Première арнасында 12:00 EST/EDT және CBC Radio One арнасында 13:00 EST/EDT уақытында эфирге шығарылды. Бұл Канаданың ең ұзақ уақыт бойы радиода таратылған бағдарламасы болды және 1939 жылдың 5 қарашасынан 2023 жылдың 10 қазанына дейін күн сайын таратылды. Қытай – Қытай Ұлттық радиосы және барлық жергілікті радиостанциялар сағат сайын ұқсас 6 пиптік уақыт сигналын пайдаланады. 5 қысқа, төмен жиілікті (0,25 секунд, 800 Гц) пиптер ескі сағаттың соңғы 5 секундысын санау үшін ойнатылады, ал жаңа сағаттың басталуын белгілеу үшін ұзағырақ, жоғары жиілікті (0,5 секунд, 1600 Гц) пип ойнатылады. Чехия – Пиптер Чехияның қоғамдық радиосы Český Rozhlas арқылы ČRo Radiožurnál, ČRo Dvojka, ČRo Plus және аймақтық станциялар арқылы (3 кішкентай пип және 1 ұзын құбыр) таратылады. Пиптер арнайы бағдарламаларда және хабар тарату кезінде ойналмайды. Египет – Nile FM радиосы Роб Стивенс пен Надиннің "Үлкен таңғы ас" бағдарламасының басталуында күн сайын сағат 07:00-де BBC-ге ұқсас пиптерді таратады. Финляндия – YLE радио қызметтерінде пиптер сағат сайын таратылады. Франция – France Inter станциясы сағат сайын төрт өте қысқа пипті таратады, олар көбінесе тоқтап қалады. Соңғы пип, ол басқалары сияқты ұзақ, сағаттың басын белгілейді. France Bleu желісінің кейбір жергілікті станциялары да Inter станциясынан сәл ұзын төрт пипті таратады. Германия – Deutschlandfunk әр сағатта үш рет сигнал береді, соңғысы басқаларына қарағанда ұзағырақ болады; жұмыс күндері сағат 05:00 мен 18:00 аралығында олар әр жарты сағат сайын хабарланады, кейде 21:00-де жаңалықтар бағдарламасы болмаған кезде жіберіледі. Deutschlandfunk Kultur станциясы 2017 жылы пиптерді мүлдем алып тастады. Гонконг – RTHK радио арналарында алты пиптен тұратын уақыт сигналы қолданылады. Гонконг обсерваториясы берген сигналдар күндіз жарты сағат сайын, түнде бір сағат сайын жаңалықтардың басты мақалалары жарияланар алдында таратылады. Венгрия – Ұлттық радиоарна Kossuth әр сағаттың басында бес стереофондық пипті таратады, бесіншісі басқаларына қарағанда ұзағырақ. Үндістан – All India Radio радиосы Делидегі жаңалықтар бюллетеньдерін бастамас бұрын алты пипті пайдаланады. Ирландия – RTÉ Radio 1 арнасында 00:00, 07:00 және 13:00 жаңалықтар бюллетеньінен бұрын алты пип таратылады. Израиль – Израильдің қоғамдық радио хабарларын тарату корпорациясының радио жаңалықтарында 5 тон (Kol Israel радиосының бастапқы биптерінен алынған) сағаттың сағатына дейін санайды. Сағат басталғанда джингл ойналады, оның соңында IPBC дыбыстық атаулары және "Kan" телеарнасының атын әндейтін капелла болады. Бұл джингл Kol Israel радиосының сағаттық жаңалықтарында ойналған бастапқы алты тонды алмастырды, ал алтыншы тон ұзағырақ болды. 2017 жылдан бастап (IBA мемлекеттік телеарнасы жабылғаннан кейін IPBC немесе "Kan") кіріспе өзгертілді және джингл қосылды. 2023 жылы бұл джингл жаңасына алмастырылды. Бұл джингл жаңалықтардың басты мақалаларынан бұрын екі рет ойнатылады, олар енді сағатқа 30 секунд қалғанда оқылады, содан кейін дереу ойнатылады. Екінші орындау сағатқа дейін санайтын тонды қамтиды, ол "тарихи дыбыстың естелік ретінде" қалды. Италия – Ұлттық итальяндық радио "Rai" барлық станцияларында дәл уақытты белгілеу үшін 6 тонды пайдаланады. Олар уақыты бойынша өзгеше: Rai Radio 1 сағатты хабарлайды. Rai Radio 2 жарты сағат сайын хабарлайды (6:30, 7:30, 8:30, 10:30, 12:30, 13:30, 17:30, 19:30, 21:30 және 23:30). Rai Radio 3 белгілі бір сағаттардың 45 минутында сигнал береді (6:45, 8:45, 13:45 және 18:45). Барлық сигналдар ұлттық өлшемдер мен уақытты зерттеу орталығы болып табылатын Турин метрология институтынан келеді. Сондай-ақ, Rai Radio 2 және Rai Radio 3 жаңа күннің басталуында сағат 6-да хабарлайды. Жапония – NHK Television бұрын сағат 57-ден 59 секундқа дейін үш қысқа пипті ойнатқан, ал жаңалықтар бағдарламаларының басталуына дейін 00 секундтан 03 секундқа дейін үш секундтық ұзақ пипті ойнатқан. Ұзақ үш секундтық пип кейбір арнайы іс-шараларда немесе уақыт шектеулері болғанда 00 секундтан кейін қысқа уақыттан кейін тоқтатылуы мүмкін. Латвия – Latvijas Radio станциялары LR 1, LR 2 және LR 4 бұрын 9:00, 12:00 және 15:00 уақытында пиптерді (5 пип және 1 бип) ойнатқан. Пиптер LR 3 Klasika арнасында ойналмайды. Қазіргі уақытта пиптер енді ойнатылмайды. Литва – Барлық литвалық қоғамдық және коммерциялық радиостанциялар әр сағат сайын хабар таратады, бірақ LRT Radijas және LRT Klasika түнгі жартысында (Ұлттық әнұраннан кейін) және күндізгі жартысында (Вильнюс соборының қоңырауынан кейін орталық жаңалықтардан бұрын), сондай-ақ арнайы хабарларда, әзірленген және оқылатын хабарлардан бұрын хабар таратпайды. Малайзия – RTM радиостанциялары жаңалықтар хабарларын таратар алдында сағат сайын пиптерді пайдаланады, бірақ сағаттың басындағы пип ғана естіледі. 2012 жылдың соңына дейін уақыт сигналы сағаттың 59-шы секундында қысқа пип және сағаттың басында ұзақ пип болды. 1982 жылдың 1 қаңтарындағы The Star газетіндегі хабарламаға сәйкес, пиптер BBC-ге ұқсас дыбысталады. Нидерланды – NPO (Нидерландының қоғамдық хабар таратуы) 1948 жылдан бері сигналдарды пайдаланып келеді, ол кезде алты пип қолданылды. 1991 жылы олар үшке дейін азайтылды. Традициялық пиптерді тарату 2018 жылдың 2 қазанындағы 7:00 хабарламасымен тоқтатылды, бұл дәл сағатқа дейін санайтын үш пиптен тұратын жаңа дизайнға жол ашты және қысқа әуенге жол берді. Басқа радиостанциялар әр сағат сайын дәстүрлі биптерді пайдалануын жалғастыруы мүмкін. Жаңа Зеландия – BBC Radio 4-ке баламалы RNZ National радиосы әр сағаттың басында алты пипті ойнатады. Солтүстік Корея – Пиптер Voice of Korea радиосында 17:00 уақытындағы бағдарламаның басталуына дейін естіледі. Польша – Пиптерді пайдаланатын негізгі радиохабар таратушысы Польша радиосы. Польша радиосы Варшавадағы Өлшемдер мен жиіліктердің орталық кеңсесіндегі Уақыт және жиілік зертханасынан сағатқа дейін 5 пип және 1 бипті таратады. Polskie Radio Jedynka жексенбі күндері, 3 мамыр (Польша Конституция күні), 15 тамыз (Польша Қарулы күштері күні) және 11 қараша (Польша тәуелсіздік күні) сағат 9:00-де пиптерді таратпайды, себебі қасиетті мисса және арнайы көрсетілімдер болады. Polskie R...