Кіріспе
Норвегиялық Kaizers Orchestra – 2000 жылдың 1 қаңтарында Берген қаласында құрылған норвегиялық альтернативті рок тобы. Олар Скандинавиядан тыс жерлерде танымал болған, өз ана тілінде ән айтқан алғашқы блэк-металл емес норвегиялық артистердің бірі ретінде ерекшеленеді. 2012 жылы топ 2013 жылғы «Қоштасу турынан» кейін ұзақ үзіліс жасайтынын хабарлады. Олардың соңғы концерті 2013 жылдың 14 қыркүйегінде Ставангердегі DNB Arena-да өтті және онлайн трансляцияланды. 2022 жылдың қарашасында бірнеше апталық тізегіштер мен болжамдардан кейін топ 2023 жылға жоспарланған қайта құрылу және оралу турын растады.
Kaizers Orchestra is a Norwegian alternative rock band formed in Bergen on 1 January 2000. They are notable for being among the first non black metal Norwegian artists singing in their native language to become popular beyond Scandinavia. In 2012, the group announced that following a 2013 "Farewell Tour", they would take a long break. Their final concert was held on 14 September 2013 at DNB Arena in Stavanger, and was also streamed live online. In November 2022, following weeks of teasers and speculation, the band confirmed a reunion and comeback tour scheduled for 2023.
Қалыптануы және алғашқы жылдары (1995-2004)
1998 жылы балалық шақтағы достары Янове Оттесен мен Гейр Заль өздерінің "Gnom" тобының "Mys" атты жалғыз альбомын шығарды. Оның 1000 данасының шамамен 500-і ғана бірінші жылы сатылды. Дегенмен, олар Норвегиядағы Ставангер аймағында жақсы танымал болды, "Blod, snått & juling" жергілікті тобы ретінде өнер көрсетіп, ал "Mys" альбомынан кейін жазған "Bastard" әні көрермендердің жақсы пікірін алды. "Bastard" әнінен ("A certain Mr. Kaizer took me in/He is the proud owner of the world's heaviest siamese cat") алынған бір шумақ және әннің жалпы қабылдауы Оттесен үшін шабыт көзіне айналды. "Gnom" тобы көңіл көшірмейтін альбом сатылымынан кейін тараған соң, ол Kaizers Orchestra құрды. 2000 жылы Kaizers Orchestra төрт әнді қамтитын Kaizers Orchestra EP-ін жазды: "Bastard", "Bøn fra helvete", "Katastrofen" және "Dekk bord". Норвегияның жаңа таланттарға бағытталған by:Larm фестивалі кезінде топтың әндері радиода жиі ойналды. Kaizers Orchestra-ның дыбысы мен аспаптарды шығармашылықпен қолдануын шағын скандинавиялық Broilerfarm лейблі байқады. Олардың алғашқы альбомы "Ompa til du dør" осы лейбл арқылы 2001 жылдың қыркүйегінде шығарылды. Альбом сыншылардың жоғары бағасын алды және алдымен Норвегияда, содан кейін Дания мен Нидерландыда сәттілікке жетті. Альбом "Үздік рок" номинациясында Spellemannpris (Норвегиялық Грэмми) жүлдесін, сондай-ақ екі Alarm сыйлығын (Spellemannprisen-нің андеграунд нұсқасы) жеңіп алды. "Ompa til du dør" Kaizers Orchestra-ны норвег тілінде шығарылған ең көп сатылатын рок-дебютіне айналдырды. Екінші альбом, "Evig pint", 2003 жылдың ақпан айында жарық көрді.
Маэстро, Вега және кітап (2005 2007)
Үшінші альбомы, Maestro, 2005 жылғы 15 тамызда Норвегияда және Еуропада жарық көрді. Maestro альбомының шығуына орай, Kaizers Orchestra Universal Germany компаниясымен халықаралық жазба шарттастығына қол қойды, бұл оларды ең кішкентай лейблдердің бірінен ең ірілерінің біріне жеткізді. 2005 жылғы 5 және 6 қазанда Данияның Копенгаген қаласындағы Vega сахнасында өткен концерттері Viva La Vega деп аталған концерттік DVD және Live at Vega деп аталған қос CD ретінде жазылды. Гейр Зальдың үлкен ағасы Янның "Континентті бақылау" атты кітабы 2006 жылғы 18 қазанда жарық көрді. Кітап 300 бетке жуық, және 2005 жылғы Maestro турнесін көрсететін 150-ге жуық сурет қамтиды. 2007 жылы Kaizers Orchestra мүшелері концерттік өнерден үзіліс жасады. Барлық мүшелер (Хелгеден басқа) қандай да бір қосымша жобаға қатысты және үзіліс кезінде соларға ден қойды. Олар 2007 жылы үш рет ғана өнер көрсетті: Венгриядағы Sziget фестивалінде, Норвегиядағы Cementen-де және соңында Германиядағы Documenta көркемдік көрмесінде.
Маскинери, 250 пайыз және Våre Demoner (2007-2011)
2006 жылдың 6 қыркүйегінде топ алдағы төртінші альбомы туралы ақпарат жариялады. Альбом Германияның Берлин қаласында, продюсер-инженер Марк Говардтың (продюсер) көмегімен жазылды. Альбомның аудиосын араластыру АҚШ-тың Калифорния штатындағы Лос-Анджелесте жасалды. Альбомның атауы 2007 жылдың желтоқсанында Maskineri екені белгілі болды, сонымен бірге алғашқы сингл – "Enden av november" шықты. Альбом 2008 жылдың 19 ақпанында Sony BMG лейблі арқылы жарық көрді. Олар Universal компаниясымен жұмыс істеудің орнына, көбірек еркіндік алу үшін кіші лейблді таңдағанын мәлімдеді. 2007 жылдың 12 желтоқсанында Kaizers Orchestra Рогаланд округінен "Bragdprisen" (Үлкен жетістік сыйлығы) алды, бұл олардың туған Bryne диалектін насихаттауға салған еңбегі үшін берілді. Альбомды араластырумен айналысқандықтан, марапаттау рәсіміне тек Хелге Риза ғана қатыса алды. 2008 жылдың ақпан айында топ төртінші альбомын шығарды және оны қолдау үшін гастрольдік сапарға шықты, барлық концерттердің аудиосын жазды. Содан көп өтпей, 2008 жылдың күзінде олар 250 prosent атты концерттік альбомын шығарды. Концерттік альбом Германия, Австрия және Швейцарияда жазылған, ең жақсы деп санайтын әндерден құралды. Альбом негізінен винил тақталар түрінде шығарылды, бірақ iTunes Store арқылы цифрлық жүктеуге де қолжетімді болды. Альбомның шығуына орай, олар "rarities" туры шеңберінде концерттер берді, онда көбінесе тікелей орындамайтын әндерін орындады. Кейін топ мүшелері басқа жобаларымен айналысу және келесі альбомға әндер жазу үшін үзіліс жасайды деп есептелді, бірақ 2009 жылдың 14 ақпанында олар қаңтар айында 20 сәуірде шығатын жинақ альбом үшін бірнеше ән жазғанын хабарлады, бірақ маркетингтік себептерге байланысты шығу мерзімі 27 сәуірге ауыстырылды. Våre demoner альбомы олардың бұрынғы студиялық альбомдарынан қалған материалдардан тұрады. 2009 жылдың 18 желтоқсанында "Ompa til du dør" Норвегияның ең ірі радиостанцияларының бірі – NRK P3 веб-сайтында өткен дауыс беру нәтижесінде онжылдықтың ең жақсы норвегиялық әні деп танылды. "Kontroll på kontinentet" және "Maestro" әндері де сол тізімде үшінші және төртінші орындарды иеленді. Топ үш әнді де жеңімпаз деп жариялағаннан кейін радиода тікелей орындады. 2009 жылдың тамызында өткен баспасөз конференциясында топ Торе Ренбергпен (сахналық пьесаның авторы) бірлесіп сахналық мюзикл жұмысын жүргізіп жатқанын мәлімдеді. Мюзиклдің атауы Sonny ("Maestro" шетелде), ол топтың алғашқы үш альбомының мәтіндік әлемі мен кейіпкерлеріне негізделген. Бұл мюзиклде 2010 жылы жазылған Kaizers Orchestra әндерінің бірнешеуі қолданылды. Мюзиклдің премьерасы 2011 жылдың 11 қарашасында Рогаланд театрында өтті.
Виолетта Виолетта және үзіліс (2009 2013)
2010 жылдың қаңтар айында топ Нидерландта Eurosonic аясында жаңа материал орындады. Ақпан айында олар келесі альбомының атауын жариялады, ол альбомдар трилогиясы болатын. Альбомның атауы Violeta Violeta, ал оның жазбалары 2010 жылдың ақпан айында өткен турларынан түскен табысқа байланысты қаржыландырылды. Турға қатысушыларға альбомның арнайы басылымы сыйға берілді. Олар 2010 жылдың тамызында трилогиядан алғашқы сингл – "Philemon Arthur & the Dung" шығарды. Қазан айында "Hjerteknuser" екінші синглының ноталары жарияланды, сол айда сингл және оған қоса музыкалық видеосы да шықты. Трилогияның бірінші томы 2011 жылдың 31 қаңтарында жарық көрді. Стиан Кристиансен альбомнан бір әнді түсірген музыкалық видеоның режиссері болады деп хабарланды, бірақ қазіргі уақытта тек "Hjerteknuser" музыкалық видеосын Томас Берг түсірген. Олардың он жылдық мерейтойлық концерті, сонымен қатар турдың соңғы қойылымы, 2011 жылдың 9 сәуірінде Осло Спектрумында өтті. Концерт жазылып, 2011 жылдың 11 қарашасында Live i Oslo Spektrum DVD/CD ретінде шығарылды. 2012 жылы топ "туған қаласы" Ставангерде өткен салтанатта Årets Spellemann (Жылдың әртісі) сыйлығын алды. Олар 2013 жылғы турдан кейін он үш жылдық бірлескен жұмыстан кейін зейнеткерлікке шығатындарын мәлімдеді. 2013 жылы олар Ståle Økland жазған "Рок-жұлдызша ойла" ("Tenk som en rockestjerne") кітабына да үлес қосты. 2013 жылғы Siste Dans Tour (Соңғы би турнесі) 14 қыркүйекте Ставангерде аяқталды. Олардың соңғы концерті онлайн трансляцияда жанкүйерлерге көрсетілді және бір жыл өткен соң DVD және Blu-ray форматында жарық көрді.
Dine Gamle Dager Er Nå (2022-қазіргі уақыт)
2022 жылдың 26 қазанында топ ескі тауарлардың қораптарын, атап айтқанда футболкаларды тапқанын және оларды Fretex қайырымдылық киім дүкеніне сату үшін сыйлайтынын хабарлады (әрине, олар сахналық киімдерін 2001 жылы осы дүкеннен сатып алған). Келесі күндері футболкаларды сатып алған жанкүйерлер ішіндегі QR-кодтарды көріп, dinegamledagererna.no веб-сайтына кірді. Сайтқа QR-код арқылы кіргендерге «Сіз 107 адамның бірі» деген бір реттік хабарлама келді, ал басқа келушілерге белгісіз әуен ойнатып тұрған музыкалық қорап көрсетілді және оларға қосымша ақпарат алу үшін байланыс мәліметтерін енгізуге мүмкіндік берілді. Кейіннен сайтта тіркелген жанкүйерлердің кейбіреулері QR-кодпен бірге сол музыкалық қорапшаның физикалық нұсқасын алды. Сондай-ақ, тизер суреттері мен оқиғаларды жариялаған қосымша Instagram аккаунты табылды. Екі апталық құпиялы жарнамалардан кейін, веб-сайт пен Instagram музыкалық қорапша тақырыбында және толық оркестрмен түсірілген промо-видеоны жариялады, видео «7.11.1907, 19:07» деген кесілген әріптермен аяқталды. Бұл оқиғалар топтың жақын арада қайта құрылатыны туралы кең тараған болжамдарға әкелді, жанкүйерлер бірнеше сәйкестіктерге назар аударды: веб-сайт пен Instagram (Sesong 1) компаниясы бұрын Violeta Violeta vol. III үшін Kaizervirus маркетингіне жауапты болған, Geir Zahl мен Janove Ottesen жақында ғана үлкен жеке альбомдарын шығарған, Terje Winterstø Røthings тобының Skambarkt тобы жақында қоштасу турын аяқтаған, ал кейбір жанкүйерлер Helge Risa оқытқан балабақшада оның лауазымына жұмыс орны ашылғанын анықтады. Көп апталық күмәнділік пен жарнамалардан кейін, «Dine gamle dager er nå» видеосы 7 қарашада сағат 19:07-де, бұрын жарияланған уақытта Kaizers Orchestra ресми YouTube арнасында жарияланды. Екі күннен кейін топ қайта құрылғанын және 2023 жылдың күзінде Норвегияда 24 күндік турне басталатынын ресми түрде растады, билеттер жақын арада сатыла бастады. Екі сағат ішінде барлық билеттер сатылып біткен соң, сол күні тағы он алты концерт қосылды. Топтың қайта құрылуын растаған баспасөз хабарламасында, барабаншы Руне Сольхейм 2019 жылы топ мүшелерінің жылдық Рождестволық кешінде сұрақ қойғаннан кейін, қайта оралу жоспары бірнеше жыл бұрын жасалғанын және концерт алаңдары екі жыл бұрын брондалғанын мәлімдеді. 2023 жылдың маусым айында Kaizers Orchestra әлеуметтік желілерде жаңа синглын насихаттай бастады. Олардың он жылдан бері шығарған алғашқы синглы «Dine gamle dager er nå» 2023 жылдың 16 маусымында жарық көрді. Ән норвегиялық БАҚ-тан жағымды пікірлер алды.
Стиль және лирикалық тақырыптар
Kaizers Orchestra әртүрлі жанрлармен топтастырылған, соның ішінде альтернативті рок, цыган рок, балқандық духовой оркестрі, фольклор және арена рок. Олар Еуропаның ең үздік концерттік орындаушыларының бірі саналады, ал 2002 жылғы Роскилде фестиваліндегі өнернамалары Дания БАҚ-тары тарапынан «Жылдың концерті» деп танылды. Ән сөздері мен музыканың көп бөлігін Янове Оттесен жазады, бірақ Гейр Заль да бірнеше композициялардың авторы. Ән мәтіні әр альбом бойынша өзгереді, ал көптеген әндердің сюжеттері өзара байланысты, бірнеше әндер барысында қайта оралатын кейіпкерлер зерттеледі. Бұл 2011 жылғы қарашада олардың алғашқы үш альбомына негізделген «Sonny» мюзиклдік қойылымына әкелді. «Ompa til du dør» әнінің мәтіні соғыс, қарсылық қозғалысы және мафияға қатысты бірнеше кейіпкерлердің оқиғаларын қамтиды. Олардың екінші альбомы «Evig Pint» кейіпкерлердің азырақ болуымен және өмір, өлім, сатқындық, есірткі және қайтадан мафия сияқты қараңғы тақырыптарға көбірек назар аударумен ерекшеленеді. Олардың үшінші альбомы «Maestro» психиатриялық мекемедегі оқиғалар мен оған байланысты жемқорлыққа арналған. Төртінші альбомы «Maskineri» үшін олар дәстүрлерін бұзуға тырысып, әндердің арасында байланыс жасаудан бас тартты; сонымен қатар кейіпкерлерді пайдалануды тоқтатты. Әндер әлі де әңгімелер болды, бірақ олардың бір-бірімен немесе басқа альбомдарымен байланысы болмады. Бұл альбомнан кейін олар «Våre demoner» жинақ альбомын шығаруға шешім қабылдады, ол тазартылған көптеген ескі әндерден тұрды, сондықтан оның лирикалық мазмұны олардың алғашқы үш альбомына ұқсас болды. «Våre demoner» альбомынан кейін Kaizers Orchestra «Violeta Violeta» трилогиясын жариялады. Оның мәтіні бес кейіпкерге негізделген: ақылдан безген ана Беатрис; оның қызы Виолетта; оның әкесі Кеннет; Кеннеттің інісі; және Кеннеттің інісінің қатыны (Беатристің ескі досы және Кеннеттің/Беатристің тойындағы құрметті қонағы) Сесилия. Виолетта әкесімен анасынан алынды, және олар бір-бірін тек түс көріп қана көре алады. Янове мәтіннің сиқырлы реализмге негізделгенін және Тим Бертонның фильмдеріне ұқсас екенін түсіндірді.