Кіріспе

Мүшеге тиесілі қаржы кооперативі

Кредиттік одақ – мүшелеріне тиесілі коммерциялық емес кооперативтік қаржы институты. Олар коммерциялық банктер ұсынатын сияқты қаржы қызметтерін ұсына алады, мысалы, үлестік шоттар (жинақ шоттары), үлестік талап-тапсырыс шоттары (электрондық шоттар), кредит карталары, несие, мерзімді үлестік сертификаттар (депозиттер), және онлайн-банкинг. Әдетте, кредиттік одақтың мүшесі ғана ақша салып немесе қарыз ала алады. Африканың бірнеше елінде кредиттік одақтар SACCO (жинақ және несие кооперативтері) деп аталады. Әлем бойынша кредиттік одақ жүйелері жалпы активтері және институттардың орташа активтерінің мөлшері бойынша айтарлықтай өзгешеліктерді көрсетеді – еріктілермен жұмыс істейтін, санаулы мүшелері бар ұйымдардан бастап, жүздеген мың мүшелері мен миллиардтаған АҚШ долларына бағаланған активтері бар мекемелерге дейін. 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысына дейін, 2006 жылы коммерциялық банктерден берілген ипотекалардың 23,6%-ы нашар сапалы болса, кредиттік одақтардан берілгендердің үлесі тек 3,6% құрады, ал банктердің дағдарыс кезінде банкротқа ұшырау ықтималдығы екі жарым есе жоғары болды. Американдық кредиттік одақтар 2008 мен 2016 жылдар арасында шағын бизнеске берілетін несиелерді 30 миллиард доллардан 60 миллиард долларға дейін екі есеге арттырды, ал осы кезеңде шағын бизнеске берілетін несиелердің жалпы көлемі шамамен 100 миллиард долларға төмендеді. АҚШ-та кредиттік одақтарға қоғамның сенімі 60%-ды құрайды, ал ірі банктерге – 30%-ды. Сонымен қатар, шағын бизнес иелері кредиттік одақ қызметтеріне ірі банктерге қарағанда 80% көбірек қанағаттанған. "Жеке тұлғаларға арналған кредиттік одақтар" (сондай-ақ "бөлшек сауда кредиттік одақтары" немесе "тұтынушылар кредиттік одақтары" деп те аталады) басқа кредиттік одақтарға қызмет көрсететін "корпоративтік кредиттік одақтардан" ерекшеленеді және жеке тұлғаларға қызмет көрсетеді.

Коммерциялық емес мәртебе

Кредиттік одақ аясында "бұршаққа бағытталмаған" қайырымдылық ұйымдарынан ерекшеленуі тиіс.

Тарих

1845 жылы Самуэль Юркович құрған "Spolok Gazdovský" (Әкімшілер қауымдастығы немесе Фермерлер қауымдастығы) Еуропадағы алғашқы кооператив (кредит одағы) болды. Кооператив мүшелеріне тұрақты жинақ ақшасы есебінен арзан несие берілді. Кооператив мүшелері моральдық қағидаларды сақтауға және жыл сайын қоғамдық жерлерге екі ағаш отырғызуға міндетті болды. 1851 жылға дейін болғанына қарамастан, ол Словакиядағы кооперативтік қозғалыстың негізін қалады. Словакияның ұлттық ойшылы Людовит Штур осы қауымдастық туралы: «Біз бүкіл аймақта осындай тамаша конституциялардың құрылуын қатты қалаймыз. Олар адамдарды жамандықтан және қайғыдан құтқаруға көмектесер еді. Бұл – әдемі, ұлы идея, әдемі тамаша конституция!» деді. Қазіргі заманғы кредит одағының тарихы 1852 жылдан басталады, ол кезде Франц Герман Шульце Делич Ейленбургтегі және Саксония Корольдігіндегі Деличтегі екі пилоттық жобадан алынған тәжірибені біріктіріп, әлемдегі алғашқы кредит одақтары деп танылған жаңа жүйені құрды. Ол өте табысты қалалық кредит одағы жүйесін дамытты. Американың Кредит Одағы Мұражайы қазір Сент-Мэри банкі Кредит Одағы алғаш рет жұмыс істеген үйдің орнында орналасқан. 1910 жылдың қараша айында Әйелдердің Білім беру және Өнеркәсіптік Одағы Дежардин кредиттік одақтарының үлгісімен Индустриалды Кредит Одағын құрды. Бұл Бостон аймағындағы барлық адамдарға қызмет көрсететін алғашқы діни емес қоғамдық кредит одағы болды. АҚШ-тағы ең көне штаттық кредит одағы 1913 жылы құрылды. Сент-Мэри банкі Кредит Одағы Массачусетс штатының кез келген тұрғынына қызмет көрсетеді.

Депозиттерді сақтандыру

АҚШ-та федералды несиелік одақтар Ұлттық несиелік одақ әкімшілігі (NCUA) арқылы тіркеледі және олардың қызметін қадағалайды. NCUA сондай-ақ, Федералды депозиттерді сақтандыру корпорациясының (FDIC) банктерге депозиттерді сақтандыруды ұсынатыны сияқты, депозиттерді сақтандыруды қамтамасыз етеді. Штаттар тіркелген несиелік одақтар штаттың қаржылық реттеуші мекемесімен бақыланады және депозиттерді сақтандыруды алуға құқылы, бірақ міндетті емес. Банктердің бұрынғы құлдырауларына байланысты, ешбір штат депозиттерді сақтандыруды ұсынбайды, сондықтан депозиттерді сақтандырудың екі негізгі көзі бар: NCUA және Огайо штатында орналасқан жеке сақтандырушы American Share Insurance (ASI). Канадада несиелік одақтар мен халықтық кассалардың көпшілігі провинциялық деңгейде тіркелген, ал депозиттерді сақтандыруды провинциялық мемлекеттік корпорация қамтамасыз етеді. Мысалы, Онтариода несиелік одақтағы 250 000 долларға дейінгі салымдар Онтарионың Қаржылық қызметтерді реттеу органымен сақтандырылады. Федералды несиелік одақтар, мысалы, Нью-Брансуиктегі UNI Financial Cooperation caisse, федералдық жарғылар бойынша тіркелген және Канаданың депозиттерді сақтандыру корпорациясының мүшелері болып табылады.