Кіріспе

Модульдік оригами немесе бірлік оригами – екі кезеңді қағаз бүктеу техникасы, онда бірнеше немесе кейде көптеген қағаз парақтары алдымен жеке модульдерге немесе бөліктерге бүктеліп, содан кейін біріктірілген жалпақ пішінге немесе үш өлшемді құрылымға құрастырылады. Әдетте, бұл құрастыру бүктеу процесінде жасалған қалталарға тілікшелерді енгізу арқылы жасалады. Осы тілікшелердің енгізілуі модельді бірге ұстап тұратын кернеу немесе үйкеліс тудырады.

Анықтама және шектеулер

Модульді оригами көп бөліктен құралған оригамидің бір түрі ретінде жіктелуі мүмкін, себебі бір қағаз парағын пайдалану туралы шектеу алынып тасталады. Дегенмен, оригамидің қалған барлық ережелері күшінде қалады, сондықтан модульді оригамиде желім, жіп немесе қағаз парағының бөлігі емес кез келген бекіткіш материалды қолдану әдетте қабылданбайды. Модульді оригамиді көп бөліктен құралған оригамидің басқа түрлерінен ерекшелейтін қосымша талаптар – бір түпкіліктің көптеген бірдей даналарын пайдалану және модельді аяқтау үшін оларды симметриялық немесе қайталама тәртіппен біріктіру. Көп бөліктен құралған оригамидің барлығы модульді болып есептеледі деген жалған түсінік кең таралған. Бірнеше түрлі модульді де қолдануға болады. Әдетте, бұл құрылымның бөліктерін жасырып ұстау үшін жеке байланыстыратын элементтерді пайдалануды білдіреді. Басқаша қолдану көбінесе ұсынылмайды.

Тарих

Модульдік оригами дизайнының алғашқы тарихи дерегі 1734 жылы жапондық Хаято Ооканың «Ranma Zushiki» атты кітабында кездеседі. Кітапта дәстүрлі оригами үлгілерінің жиынтығы көрсетілген, олардың бірі – модульдік текше. Текше екі рет бейнеленген (әлдеқандай еңіс бұрыштардан) және қоса берілген мәтінде «таматебако» (жаймашулық сандық) деп аталады. Исао Хонданың «World of Origami» (1965 жылы жарық көрген) кітабында да осы үлгі «кубикалық қорап» деп сипатталған. Бұл дизайнға қажетті алты модуль дәстүрлі жапон қағаз бүктеуінен, көбінесе «менко» деп аталатынынан жасалған. Әрбір модуль дайын текшенің бір жағын құрайды. Басқа да бірнеше дәстүрлі жапондық модульдік дизайн бар, соның ішінде «кусудама» деп аталатын қағаз гүлдерінен жасалған шарлар немесе «дәрілік шарлар». Бұл конструкциялар біріктірілмейді және көбінесе жіппен байланыстырылады. «Кусудама» термині кейде, дәл емес, шарға ұқсайтын кез келген үш өлшемді модульдік оригами құрылымын сипаттау үшін қолданылады. Қытай қағаз бүктеу дәстүрінде де бірнеше модульдік дизайн бар, оның ішінде Майинг Сунгтан жасалған пагода және Джосс қағазынан жасалған лотос ерекше аталады. Дегенмен, көптеген дәстүрлі дизайн бір бөліктен тұрады және модульдік оригами идеясының мүмкіндіктері 1960 жылдарға дейін толық зерттелмеді, сол кезде бұл техниканы АҚШ-та Роберт Нил және кейін Жапонияда Мицунобу Сонобе қайта ойлап тапты. 1970 жылдары модульдік оригамиға қызығушылық пен дамудың күрт өрлеуі болды, бұл оның оригами бүктеудегі жеке сала ретіндегі қазіргі мәртебесіне әкелді. Стив Кримболл – ерекше тұлға, ол Сонобе кубінің әлеуетін ашып, оның 30 бөліктен тұратын шарды қоса алғанда, басқа полиэдр пішіндерін жасауға қолданылатынын көрсетті. Содан бері модульдік оригами техникасы кеңінен танымал болып, дамыды және қазір осы репертуарда мыңдаған дизайн әзірленді. Белгілі модульдік қағаз бүктеушілер: Роберт Нил, Сонобе, Томоко Фьюз, Кунихико Касахара, Том Халл, Хайнц Стробл және Екатерина Лукашева.

Түрлері

Модульдік оригами формалары жазық немесе үш өлшемді болуы мүмкін. Жазық пішіндер көбінесе көпбұрыштар (кейде төсемдер деп те аталады), жұлдыздар, роторлар және сақиналар болып келеді. Үш өлшемді нысандар тұрақты көпжақтар немесе қарапайым көпжақтардың мозаикасы болып табылады. Модульдік оригами техникаларын пайдаланып, әдемі ғана емес, сонымен қатар сыйлықтарды сақтауға арналған ыдыстар ретінде де пайдалы қақпақты қораптар жасауға болады. Мұндай қораптардың көптеген мысалдары Томоко Фьюздің "Fabulous Origami Boxes" кітабында көрсетілген. Фракталдарға жуық модульдік оригами түрлері де бар, мысалы, Менгер губкасы. Макромодульдік оригами – модульдік оригамидің бір түрі, онда дайын құрастырылған бөліктер өздері үлкен, біріктірілген құрылымдарды салу үшін құрылыс блогы ретінде қолданылады. Мұндай құрылымдар Томоко Фьюздің "Unit Origami Multidimensional Transformations" (1990 жылы жарық көрген) кітабында сипатталған.

Мұхопадьяй модулі

Мухопаджай модулі кез келген теңжақты көпжақты құрастыра алады. Әрбір модульдің ортасында жиекке айналатын бүгілісі және іргелес жұлдызды жақтарды құрайтын үшбұрышты қанаттары болады. Мысалы, кубоктаэдр құрамында 24 модуль болады, себебі кубоктаэдрдің 24 жиегі бар. Бұдан өзге, бипирамидаларды да жасауға болады, модульдердің орталық бүгілісін икосаэдр және басқа жұлдызды көпжақтардағыдай ішке қарай емес, сыртқа қарай немесе дөңгеленетіп бүктеу арқылы. Мухопаджай модулі, әсіресе көп жақты жақтары бар көпжақтар үшін, бірге жалғасқанда жақсы жұмыс істейді.