Кіріспе

Американдық компьютер ғалымы Леонард Адлеман (31 желтоқсан 1945 жылы туған) – американдық компьютер ғалымы. Ол RSA шифрлау алгоритмін жасаушылардың бірі, осы үшін 2002 жылы Тьюринг сыйлығымен марапатталды. Сонымен қатар ол ДНК есептеуі саласын қалыптастырумен де белгілі.

Өмірбаян

Леонард М. Адлеман Калифорнияда еврей отбасында дүниеге келген. Оның отбасы бастапқыда қазіргі Беларусьтен, Минск аймағынан АҚШ-қа көшіп келген. Ол сонымен қатар "Снекерс" фильмінің математикалық консультанты болды. 1996 жылы ол есептеу теориясы және криптография саласына қосқан үлесі үшін Ұлттық инженерлік академиясының мүшесі атанды. Ол сондай-ақ Ұлттық ғылым академиясының мүшесі. Адлеман әуесқой боксшы және Джеймс Тонимен жаттығу айқастарында болған.

Ашылу

1994 жылы оның «Комбинаторлық проблемаларды шешудің молекулалық есептеуі» атты мақаласында ДНК-ны есептеу жүйесі ретінде тәжірибелік түрде қолдану сипатталған. Онда ол Гамильтон графының жеті түйіндік мысалын шешті, бұл саяхатшы сатушының мәселесіне ұқсас, NP-толық проблема. Жеті түйіндік мысалдың шешімі тривиальды болғанымен, бұл мақала ДНК-ны алгоритмді есептеу үшін сәтті пайдаланудың алғашқы белгілі мысалы болып табылады. ДНК есептеуі бірнеше ірі масштабты комбинаторлық іздеу мәселелерін шешу құралы ретінде әлеуетті екені көрсетілген. Адлеман ДНК есептеуінің «әкесі» ретінде кеңінен танылады. 2002 жылы ол және оның зерттеу тобы ДНК есептеуін пайдаланып «тривиальды емес» мәселені шеше алды. Атап айтқанда, олар 1 миллионнан астам мүмкін шешімі бар 20 айнымалы SAT мәселесін шешті. Олар бұл жұмысты Адлеманның 1994 жылғы маңызды мақаласында қолданған тәсілге ұқсас жолмен жасады. Біріншіден, мәселенің шешім кеңістігін логикалық тұрғыдан көрсететін ДНК талшықтарының қоспасы синтезделді. Содан кейін бұл қоспа биохимиялық техникаларды қолдану арқылы алгоритмдік түрде өңделді, «бұрыс» талшықтарды жою үшін, тек мәселені «қанағаттандыратын» талшықтарды қалдыру үшін. Осы қалған талшықтардың нуклеотидтік тізбегін талдау бастапқы мәселенің «дұрыс» шешімдерін анықтады. Фред Коэн 1984 жылғы «Компьютерлік вирустармен тәжірибелер» атты мақаласында Адлеманға «компьютерлік вирус» терминін енгізгендігін айтады. 2017 жылдан бері Адлеман Стратаның математикалық теориясымен айналысып жатыр. Ол Оңтүстік Калифорния университетінде Компьютер ғылымдарының профессоры.

Марапаттар

RSA криптожүйесін ойлап табуға қосқан үлесі үшін Адлеман, Рон Ривест пен Ади Шамирмен бірге 1996 жылғы Париж Канелакис теориясы және практикасы сыйлығының және 2002 жылғы Тьюринг сыйлығының иегері болды, бұл сыйлық көбінесе компьютер ғылымының Нобель сыйлығы деп аталады, сондай-ақ 2021 жылғы ACM мүшесі атанды.