Кіріспе

Диагностика және скрининг мақсатында адам кеудесін тексеру үшін төмен энергиялы рентген сәулелерін қолдану процесі. Маммография (кейде мастография деп те аталады: DICOM режимі = MG) – диагностика және скрининг үшін адам кеудесін тексеру үшін төмен энергиялы рентген сәулелерін (әдетте 30 кВп шамасында) қолдану процесі. Маммографияның мақсаты – сүт безі қатерлі ісігін ерте анықтау, әдетте ерекше массалар немесе микрокальцификацияларды анықтау арқылы. Барлық рентген сәулелері сияқты, маммографияда да бейнелер жасау үшін иондаушы сәулеленудің дозасы қолданылады. Бұл бейнелер кейін аномалиялардың болуына қарай талданады. Сүйектерді рентгенге түсіруге қарағанда, маммографияда әдетте Mo (K қабығының рентген сәулелерінің энергиясы 17,5 және 19,6 кэВ) және Rh (20,2 және 22,7 кэВ) сияқты төмен энергиялы рентген сәулелері қолданылады. Маммография 2D немесе 3D (томосинтез) түрінде болуы мүмкін, бұл қолда бар жабдыққа және/немесе тексеру мақсатына байланысты. Ультрадыбыс, дуктография, позитрондық эмиссиялық маммография (ПЭМ) және магниттік-резонанстық томография (МРТ) маммографияға қосымша әдістер болып табылады. Ультрадыбыс әдетте маммографияда анықталған массаларды немесе маммографияда көрінетін немесе көрінбейтін анықталған массаларды одан әрі бағалау үшін қолданылады. Кейбір мекемелерде, егер маммография диагностикалық болмаса, қанды сүт ағынын бағалау үшін дуктограммалар әлі де қолданылады. МРТ жоғары тәуекел тобындағы пациенттерді скринингтен өткізуге, күмәнді нәтижелер мен симптомдарды одан әрі бағалауға, сондай-ақ сүт безі қатерлі ісігі анықталған пациенттерді хирургиялық емдеуге дейін тексеруге пайдалы болуы мүмкін, бұл хирургиялық тәсілді өзгертуге мүмкіндік береді (мысалы, кеуде сақтаушы люмпэктомиядан мастэктомияға). 2023 жылы АҚШ-тың алдын алу қызметтері жөніндегі жұмыс тобы 40 жастан 74 жасқа дейінгі барлық әйелдерге екі жылда бір рет маммографиялық скрининг жасауды ұсынатын ұсыным жобасын жариялады. Америкалық радиология колледжі және Америкалық қатерлі ісік қоғамы 40 жастан бастап жыл сайын маммографиялық скрининг жасауды ұсынады. Канаданың алдын алу денсаулық сақтау жөніндегі жұмыс тобы (2012) және Еуропалық қатерлі ісік обсерваториясы (2011) 50 мен 69 жас аралығында 2–3 жылда бір рет маммография жасауды ұсынады. Бұл жұмыс тобының есептерінде жиі маммография жасаудың қауіптері, қажетсіз операция мен алаңдаудан басқа, радиация салдарынан туындаған сүт безі қатерлі ісігінің аз, бірақ маңызды ықтималдығын арттыратыны көрсетілген. Сонымен қатар, емшек пішінін өзгерту операцияларына, мастопексияға және емшек көлемін азайтуға жататын пациенттерде маммографияны жиі жасау ұсынылмайды.

Цифрлық

Цифрлық маммография – бұл маммографияның мамандандырылған түрі, ол рентген пленкасының орнына цифрлық рецепторлар мен компьютерлерді пайдаланады, сүт бездеріндегі рак ауруын анықтауға көмектеседі. Электр сигналдары компьютер экранында оқылады, бұл радиологтарға нәтижелерді айқын көруге мүмкіндік беретін суреттерді өңдеуге қолайлы жағдай жасайды. Цифрлық маммография сүт безі биопсиясы үшін "жергілікті көрініс" немесе скрининг үшін "толық өріс" (FFDM) түрінде болуы мүмкін. 2004 жылы цифрлық маммографияның тиімділігі дәстүрлі рентген әдістерімен салыстырылатындығы анықталды, бірақ бұл техника сәулелену мөлшерін азайтуға және қайта тексеру қажеттілігін азайтуға мүмкіндік береді. АҚШ-тың алдын алу қызметтері жөніндегі жұмыс тобы цифрлық маммографияны қолдауға немесе қолдамауға жеткілікті дәлелдер жоқ деген қорытындыға келді. Цифрлық маммография – бұл НАСА-ның қосалқы өнімі, ол Хаббл ғарыш телескопы үшін әзірленген технологияны пайдаланады. 2007 жылғы мәліметтерге сәйкес, американдық скрининг орталықтарының шамамен 8%-ы цифрлық маммографияны қолданды. Әлем бойынша Fujifilm Corporation жүйелері ең көп қолданылады. АҚШ-та GE-нің цифрлық бейнелеу құрылғыларының құны әдетте 300 000-ден 500 000 АҚШ долларына дейін жетеді, бұл пленкаға негізделген бейнелеу жүйелерінен әлдеқайда қымбат. 2016 жылғы жағдай бойынша тиімділігі нақты емес. Тағы бір мәселе – бұл сәулеленудің әсерін екі еседен астам арттыруы мүмкін.

Фотондарды санау

Фотондық санау маммографиясы 2003 жылы коммерциялық түрде қолданысқа енгізілді және дәстүрлі әдістермен салыстырғанда пациентке берілетін рентген сәулесінің дозасын шамамен 40%-ға төмендетуі, ал сурет сапасын бұрынғыдан кем емес, тіпті жоғары деңгейде ұстауы дәлелденді. Кейіннен технология спектрлік бейнелеуді жүзеге асыру үшін, сурет сапасын одан әрі жақсартуға, әртүрлі тіндерді ажыратуға және кеуде тығыздығын өлшеуге мүмкіндік беретіндей жетілдірілді.

Галактиография

Галактиография (немесе сүт түтігінің графиасы) – сүт түтіктерін көрсету үшін қолданылатын, қазір сирек қолданылатын маммография түрі. Маммография жасау алдында, сүт түтіктеріне рентген сәулесіне көрінетін зат енгізіледі. Бұл тест сосқында шығатын сұйықтық болғанда тағайындалады.

Медициналық қолданыстар

Маммография қатерлі ісікті емдеуге ең қолайлы және аз инвазивті емдеме мүмкін болатын кезеңде ерте анықтауға мүмкіндік береді (соның арқасында өмір сапасын сақтауға көмектеседі). Ұлттық қатерлі ісік институтының мәліметтері бойынша, 1980 жылдардың ортасынан бастап маммографиялық скрининг кеңінен қолданысқа енгеннен бері АҚШ-та сүт безі қатерлі ісігінен өлім-жітім көрсеткіші, бұрынғы 50 жылда өзгермеген, 30 проценттен астам төмендеді. Дания және Швеция сияқты Еуропа елдерінде, маммографиялық скрининг бағдарламалары жақсы ұйымдастырылған, соңғы 20 жылда сүт безі қатерлі ісігінен өлім-жітім көрсеткіші дерлік жартысына дейін азайды. Маммографиялық скрининг сүт безі қатерлі ісігінен өлу қаупін жартысына жуық азайтады. Жақында "Cancer" журналында жарияланған зерттеу көрсеткендей, Гарвардтың жетекші оқу ауруханаларында 40 жасында сүт безі қатерлі ісігінен қайтыс болған әйелдердің 70 пайызы, тексерілмеген әйелдердің 20 пайызының ішінде болған. Кейбір ғылыми зерттеулер 40 жастан бастап скрининг жүргізу арқылы ең көп өмір сақтауға болатынын көрсетті. "Британдық медициналық журналында" жақында жарияланған зерттеу, сүт безі қатерлі ісігін ерте анықтау – маммография сияқты – сүт безі қатерлі ісігінен аман қалу мүмкіндіктерін айтарлықтай жақсартады. Рандомизацияланған зерттеулерде сүт безі қатерлі ісігінен өлім-жітімді азайтуға маммографиялық скринингтің тиімділігі, сүт безі қатерлі ісігінен скрининг бағдарламаларын енгізуден кейін ұзақ уақыт өткен соң жүргізілген байқау зерттеулерінде табылмады (мысалы, Bleyer және авторлар).

Скринингті қашан бастау керек

2014 жылы Ұлттық денсаулық сақтау институтының қадағалау, эпидемиология және нәтижелерді зерттеу бағдарламасы әртүрлі жас топтарындағы 1000 әйелге шаққандағы сүт безі қатерлі ісігінің жиілігін хабарлады. 40–44 жас тобында бұл көрсеткіш 1,5, ал 45–49 жас тобында 2,3 болды. Ұлттық қатерлі ісік институты 40-тан 49 жасқа дейінгі әйелдерге 1-2 жылда бір рет маммография жасауды ұсынады. 2023 жылы АҚШ Алдын алу қызметтері жөніндегі тәжірибелік топ (USPSTF) бұрынғы ұсынылған 50 жас емес, 40 жастан бастап әйелдер мен трансгендер еркектерге екі жылда бір рет маммография жасауды ұсынды. Бұл өзгерістің себебі – соңғы он жылда 40-49 жас аралығындағы әйелдер арасында сүт безі қатерлі ісігінің көбеюі. Алайда, Америка дәрігерлер колледжі, ішкі медицинаның ірі ұйымы, 40-49 жас аралығындағы әйелдерді жапсарылы скринингтен гөрі жекелендірілген скрининг жоспарларын қолдауды жақында ұсынды. Америка қатерлі ісік қоғамының сүт безі қатерлі ісігіне орташа тәуекел тобына жататын әйелдерге арналған ұсынымы – 45-тен 54 жасқа дейінгі әйелдерге жыл сайын маммография жасау, ал 40-тан 44 жасқа дейінгі әйелдерге қалауынша жыл сайын маммография жасау.

Сәулелену

Маммографиямен байланысты сәулелену қаупі скринингтің әлеуетті тәуекелі болып табылады, және ол жас әйелдерде жоғарырақ сияқты көрінеді. 0,25–20 Грей (Gy) сәулеленуге ұшыраған әйелдерде сүт безі қатерлі ісігі даму қаупі артады. Маммографиядан туындаған сәулелену қаупін зерттеу нәтижесінде, 40 жасқа толған және одан үлкен әйелдер үшін сәулеленуден туындаған сүт безі қатерлі ісігінің қаупі өте төмен екені анықталды, әсіресе маммографиялық скринингтің әлеуетті пайдасымен салыстырғанда. Әрбір сәулеленуден қайтыс болған әйелдің өміріне қатысты 48,5 адамның өмірі сақталды. Бұл сондай-ақ сүт безі қатерлі ісігінен болатын өлім-жітімді 24%-ға төмендетумен байланысты. Ауырсыну сезімі әйелдердің скринингке қайта келмеуіне себеп болатын маңызды фактор болып табылады. Маммография кезіндегі ауырсынуды азайтуға арналған нақтыланған шаралар аз, бірақ зерттеулер көрсеткендей, әйелдерге процедура туралы алдын ала ақпарат беру, олардың сезінетін ауырсыну мен дискомфортты азайтуға көмектеседі. Бұдан әрі, зерттеулерде стандартталған қысым деңгейлері пациенттердің ауырсынуын азайтуға көмектесетіні, сонымен бірге сапалы диагностикалық суреттер алуға мүмкіндік беретіні анықталды.

Нәрселеу

Маммографиялық нәтижелер көбінесе BI-RADS бағалау санаты түрінде беріледі, оны жиі "BI-RADS ұпайы" деп атайды. Бұл жүйе 1993 жылы Америка радиология колледжі клиникалық дәрігерлер мен пациенттерге нақты, мағыналы және стандартталған есеп беру мақсатымен әзірленген. Маммографияның нәтижелері бес негізгі санатқа бөлінеді: ісік, асимметрия, архитектуралық бұрмалау, кальцификация және қосымша белгілер. Әр санаттың нәтижелерді толық сипаттау үшін қосымша кіші санаттары бар. Радиолог нәтижелерді сипаттағаннан кейін, 0-ден 6-ға дейінгі аралықта соңғы баға береді. BI-RADS 0 – бұл қосымша зейін қажетті толық емес бағалауды білдіреді. BI-RADS 1 және 2 тиісінше теріс және қатерсіз экрандық маммографияны көрсетеді. BI-RADS 3 – қатерсіз болу ықтималы жоғары. BI-RADS 4 – қатерлі ісік болуы күдікті. BI-RADS 5 – қатерлі ісікке жоғары ұқсас. BI-RADS 6 – биопсиямен расталған сүт безі қатерлі ісігі. BI-RADS 3, 4, 5 және 6 жағдайында диагностикалық маммография арқылы қосымша тексеру қажет. Ұлыбританияда маммография 1–5 шкаласы бойынша бағаланады (1 = қалыпты, 2 = қатерсіз, 3 = белгісіз, 4 = қатерлі ісік күдікті, 5 = қатерлі). Дәлелдер генетикалық тәуекелді ескергенде, осы факторлар сүт безі қатерлі ісігінің алдын алу мүмкіндігін жақсартады.

"Жұмыс жасау" процесі

Соңғы жылдары "тексеру" процесі жоғары деңгейде ресімделді. Ол әдетте скринингтік маммографиядан, диагностикалық маммографиядан және қажет болған жағдайда биопсиядан тұрады, көбінесе стереотаксикалық ядролық биопсия немесе ультрадыбыс бағытталған ядролық биопсия арқылы жасалады. Скринингтік маммографиядан кейін кейбір әйелдерде тек скринингтік маммографиядан алынған ақпаратпен шешілмейтін алаңдаушылық туындауы мүмкін. Сондықтан оларды "диагностикалық маммографияға" қайта шақырады. Бұл фраза, негізінен, мәселені анықтауға арналған маммографияны білдіреді. Осы кезеңде радиолог радиотехник түсірген қосымша суреттерді қадағалайды. Табылған нәрсеге байланысты, көбінесе ультрадыбыс та қолданылады. Көбінесе, ерекше көзге түсетіндің себебі қатесіз екені анықталады. Егер себептің қатесіз екеніне жеткілікті сенімділікпен анықтау мүмкін болмаса, биопсия жасау ұсынылуы мүмкін. Биопсия процедурасы патологқа аномалияның нақты себебін микроскоп арқылы анықтау үшін зардап шеккен жерден тінді алу үшін қолданылады. Бұрын биопсиялар көбінесе хирургиялық ота кезінде, жергілікті немесе жалпы анестезиямен жасалатын. Қазіргі кезде көбінесе биопсия жасалатын аймақтың дұрыс екеніне көз жеткізу үшін инелермен, ультрадыбыс немесе маммографиялық бағытты қолданады. Бұл ядролық биопсияларға тек жергілікті анестезия қажет, ол тіс дәрігерінің қарапайым процедурасы кезінде қолданылатынға ұқсас.

Тарих

Маммография – ионизациялық сәулеленуді тудыратын медициналық процедура ретінде, оның бастауын 1895 жылы Вильгельм Рентгеннің Х-сәулелерін ашқаннан бастауға болады. 1913 жылы неміс хирургі Альберт Саломон 3000 мастэктомияны маммографиялық зерттеуге тартты, онда сүт бездерінің Х-сәулелік суреттерін алынған тіндермен салыстырып, микрокальцификацияларды байқады. Осылайша ол сүт безіндегі қатерлі және қатерлі емес ісіктердің арасындағы айырмашылықты Х-сәулелік суретте көрінетіндей анықтай алды. 1930 жылы американдық дәрігер және радиолог Стаффорд Л. Уоррен «Кеуде безінің рентгенологиялық зерттеуі» деген мақала жариялады, онда жүктілік және мастит салдарынан кеуде тініндегі өзгерістерді бақылау үшін стереоскопиялық Х-сәулелік суреттер жасады. Операция жасаған 119 әйелдің ішінде ол 58-нің 54-інде сүт безі қатерлі ісігін дұрыс анықтады. 1949 жылы Рауль Леборн пациенттің дұрыс орналасуы және нақты радиологиялық параметрлерді қолданудағы техникалық шеберліктің маңыздылығын атап көрсету арқылы маммографияға деген қызығушылықты жаңартты. Ол бейнелеу сапасын арттыруда алғашқы рөл атқарды, сонымен қатар қатерлі және қатерлі емес кальцификацияларды ажыратуға ерекше мән берді. 1950 жылдардың басында уругвайлық радиолог Рауль Леборн жақсы сапалы суреттер алу үшін кеуде безін қысу әдісін әзірледі және қатерсіз және қатерлі микрокальцификациялардың айырмашылықтарын сипаттады. 1956 жылы Гершон Коэн Альберт Эйнштейн медициналық орталығында 1000-нан астам симптомсыз әйелдерге клиникалық сынақтар жүргізді. Оның скрининг әдісі, «Эган әдісі» деп белгілі болған, дәрігерлерге кеуде тініндегі кальцификацияны анықтауға мүмкіндік берді. 1000 науқастың арасында биопсия арқылы расталған 245 сүт безі қатерлі ісігінің 238 жағдайын Эган және оның әріптестері оның әдісін қолдана отырып анықтады. Маммографияны скрининг әдісі ретінде қолдану 1966 жылы Филип Стракс басқарған, маммографияның өлім-жітімге және емдеуге тигізетін әсерін көрсеткен зерттеуден кейін клиникалық тұрғыдан кеңінен таралды. Нью-Йоркте жүргізілген бұл зерттеу маммографиялық скринингтің алғашқы ірі масштабты, кездейсоқ бақылаудағы сынағы болды. 1985 жылы Ласло Табар және оның әріптестері 40-79 жас аралығындағы 134 867 әйелді қамтитын маммографиялық скрининг нәтижелерін құжаттады. Бір медиолатеральді көлбеу суретті қолдану арқылы олар өлім-жітімнің 31% азайғанын көрсетті. Кин мен Киннің мәлімдеуінше, 50 жастан бастап қайталап маммография жасау арқылы әр 1000 әйелдің шамамен 1,8 өмірі сақталады. Бұл нәтиже диагностикадағы қателіктердің, шамадан тыс емдеудің және сәулеленудің жағымсыз әсерлеріне ескеруі керек. Кокрейннің скринингке қатысты талдауы «скринингнің пайдасы зияннан артық екенін анықтап көрсетуге болмайды» деген тұжырымға келді. Олардың талдауына сәйкес, 2000 әйелдің 1-і скрининг арқылы 10 жылға өмір сүру мерзімін ұзартуы мүмкін, ал 10 сау әйел сүт безі қатерлі ісігінен қажетсіз емдеуден өтуі мүмкін. Сонымен қатар, 200 әйел жалған оң нәтижелер салдарынан маңызды психологиялық стресске ұшырауы мүмкін. Cochrane Collaboration (2013) он жылдық зерттеулерден кейін жеткілікті рандомизациямен жүргізілген сынақтар маммографиялық скринингтің жалпы қатерлі ісікпен, соның ішінде сүт безі қатерлі ісігімен өлім-жітімге тигізетін әсерін анықтамағанын мәлімдеді. Кокрейннің зерттеуінің авторлары былай деп жазады: «Егер скрининг сүт безі қатерлі ісігінен өлім-жітімді 15% төмендетсе және диагнозды тым көп қою мен оны тым көп емдеу 30% болса, онда 10 жыл бойы скринингке шақырылған әр 2000 әйелдің біреуі сүт безі қатерлі ісігінен қайтыс болудан сақталады, ал 10 сау әйел, егер скрининг болмаса, диагноз қойылмас еді, қажетсіз емделеді. Сонымен қатар, 200-ден астам әйел жалған оң нәтижелер болғандықтан, көп жылдар бойы алаңдаушылық пен күмәнмен бірге маңызды психологиялық қиындықтарды бастан кешіреді». Авторлар маммографиялық скринингтің кез келген жас тобы үшін ұсынылуы керектігін қайта қарастыру уақыты келді деген қорытындыға келді. The Nordic Cochrane Collection 2012 жылы зерттеулерді жаңартты және диагностика мен емдеудегі жетістіктер маммографиялық скринингтің тиімділігін төмендетіп, оны «қазіргі уақытта тиімді емес» деп жариялады. Олар «осыдан кейін кез келген жастағы әйелдердің сүт безі қатерлі ісігін тексеруге қатысуының мәні жоқ» деген тұжырымға келді және интернеттегі шатастыратын ақпаратқа қарсы ескерту жасады. Nordic Cochrane Collection диагностика мен емдеудегі жетістіктер сүт безі қатерлі ісігінен өлім-жітімді азайтуда сүт безі қатерлі ісігін скринингтен өткізудің тиімділігін жоғалтқанын, сондықтан сау әйелдерге жүйелі скрининг жүргізуді ұсынбайды, себебі қауіптер пайдасынан артық болуы мүмкін. Шақырылғандардың шамамен 10% биопсияға жіберіледі. Биопсияға жіберілген 10% әйелдің шамамен 3,5% қатерлі ісікке шалдыққан, ал 6,5% -і шалдықпаған. 3,5% қатерлі ісікке шалдыққан әйелдердің шамамен 2-сі емдеуден кейін жазылатын ерте сатыдағы қатерлі ісікке шалдыққан. Маммография жалған теріс нәтижелерді де беруі мүмкін. Маммографиямен жіберіліп қалған қатерлі ісіктердің санының бағасы әдетте 20% шамасында болады. Қатерлі ісікті көре алмау себептері бақылаушының қателігі болуы мүмкін, бірақ көбінесе бұл кеудедегі тығыз тіндердің қатерлі ісікті жасыруынан болады, тіпті маммограмманы кейіннен қарап өткеннен кейін де қатерлі ісікті көруге болмайды. Сонымен қатар, сүт безі қатерлі ісігінің бір түрі, лобулярлық қатерлі ісік, маммограммада нормальды кеуде тінінен ажыратуға болмайтын көлеңкелерді тудыратын өсу үлгісіне ие.

Өлім-жітім

Кокрейн ынтымақтастығы ең жақсы сапалы дәлелдер маммографияны скринингтен өткізудің өлім-жітімді азайтатынын немесе барлық түрдегі қатерлі ісіктерден туындаған өлім-жітімді төмендететінін көрсетпейді деп мәлімдейді. Іс жүзінде, осы әйелдердің көпшілігі маммографиядан ешқандай нақты пайда көрген жоқ. Маммографиямен анықталған қатерлі ісіктердің төрт санатқа бөлінетінін атап өткен жөн:
Емдеуі өте оңай болғандықтан, кейінірек анықталғанда да бірдей емделу нәтижесіне қол жеткізілетін қатерлі ісіктер (әйелдер маммографиясыз да тірі қалуы мүмкін). Агрессивті қатерлі ісіктер, тіпті ерте анықталған жағдайда да науқасқа көмектеспейді (маммографиямен анықталғанына қарамастан қайтыс болатын әйелдер). Өзінен-өзі регрессияға ұшырайтын немесе өте баяу өсетін қатерлі ісіктер, онда әйел қатерлі ісік белгілерін көрсетпес бұрын басқа себептерден қайтыс болады (маммография осы санаттағы ісіктердің артық диагностикалауына және артық емделуіне әкеледі). Скринингтік маммографиямен анықталған және ертерек анықталу нәтижесінде емделу нәтижесі жақсаратын сүт безі қатерлі ісіктерінің шағын саны. Маммографиялық скринингпен анықталған сүт безі қатерлі ісігінің тек 3%-13% осы соңғы санатқа жатады. Клиникалық сынақтардың деректері 10 жыл ішінде тексерілген 1000 сау әйелдің арасында 1 әйелдің осы санатқа жататынын көрсетеді. 2016 жылғы АҚШ Алдын алу қызметтері жөніндегі жұмыс тобының шолуында маммографияның әртүрлі жас топтарында сүт безі қатерлі ісігінен туындаған өлім-жітімді 8%-дан 33%-ға дейін азайтумен байланысты екендігі анықталды, бірақ бұл азаю 39-49 және 70-74 жас топтарында статистикалық маңызды болмады. Сол шолуда маммография 50 жастан асқан әйелдерде қатерлі ісіктің прогрессіз қаупін 38%-ға төмендеткені, ал 39-49 жастағы әйелдерде бұл қауіптің азаюы 2%-ды құрады, бұл маңызды емес көрсеткіш. USPSTF 40-49 жас аралығындағы әйелдердегі сүт безі қатерлі ісігін зерттеуге арналған рандомизацияланған бақыланатын сынақтардың (РБС) деректеріне негізделген шолу жасады. Сонымен қатар, жалған оң нәтижелер әйелдердің денсаулығы мен мінез-құлқына әсер етуі мүмкін. Жалған оң нәтиже алған кейбір әйелдер кезекті тексеруге жиірек жүгінуі немесе өздігінен сүт безін тексеруді жиілетуі мүмкін. Алайда, жалған оң нәтиже алған кейбір әйелдер сүт безі қатерлі ісігіне шалдығу мүмкіндігіне байланысты ұзақ жылдар бойы алаңдап, уайымдап, күйзеліске түсуі мүмкін. Жалған оң нәтижелер жеке тұлға үшін де, скрининг бағдарламасы үшін де қосымша шығындарға әкеледі. Келесі скрининг әдетте бастапқы скринингке қарағанда қымбат болғандықтан, көптеген жалған оң нәтижелер (қосымша тексеруді қажет ететіндер) белгілі бір сомадағы қаржыға аз әйелдерді тексеруге мүмкіндік береді. Осылайша, сезімталдық артаған сайын скрининг бағдарламасының құны артады немесе тексеруге тартылатын әйелдердің саны шектеледі.

Диагноздың артық болуы

Маммографиялық сүт безі ісігін скринингтің басты зияны – артық диагноз қою: патологиялық анықтамаға сәйкес келетін, бірақ ешқашан белгілерге немесе өлімге әкелмейтін аномалияларды анықтау. Дартмут колледжінің зерттеушісі доктор Гилберт Уэлч: «Скрининг арқылы анықталған сүт және простата ісігінен аман қалғандардың көпшілігі, оған тест көмектескенін емес, артық диагноз қойылғанын мойындайды» дейді. 2009 жылы Питер Ц. Готцше мен Карстен Юль Йоргенсен әдебиетті шолып, маммографиялық скрининг ұсынылған халықта анықталған 3 сүт безі ісігінің 1-і артық диагноз қойылған екенін анықтады. Ал 2012 жылы Англияның ұлттық қатерлі ісік директоры және Cancer Research UK ұйымдары шақырған комиссия, сүт безі ісігін тексеруден өткен әйелдер арасында диагноз қойылған 5 жағдайдың 1-і артық диагноз екенін мәлімдеді. Бұл скринингке шақырылған 10 000 әйелдің 129-ына артық диагноз қойылатынын білдіреді. Жақында жүргізілген 30 зерттеудің жүйелі шолуында 40 жастан асқан әйелдердің 12,6%-ына сүт безі ісігін анықтау үшін маммографиялық скрининг жасалғаны анықталды.

Жалған теріс

Маммографияда ісіктің анықталмауы немесе "жалған теріс" нәтижелер де кездеседі. Жалған теріс нәтижелер саны туралы нақты деректерді алу өте қиын, себебі жалған теріс көрсеткішті анықтау үшін маммографиядан өткен әрбір әйелге мастэктомия жасау мүмкін емес. Жалған теріс нәтижелердің көрсеткішіне көптеген науқастарды ұзақ жылдар бойы қатаң бақылауда ұстау қажет. Бұл практикада қиындық тудырады, өйткені көптеген әйелдер жүйелі маммографияға қайтадан келмейді, сол себепті олардың ісік пайда болған-болмағанын білуге болмайды. Доктор Сэмюэл С. Эпштейн "Рак саясаты" атты кітабында 40-49 жас аралығындағы әйелдердің төрттен бірінде әрбір маммографияда рак анықталмай қалатынын айтады. Зерттеушілердің мәліметтеріне сәйкес, жас әйелдердің сүт бездерінің тіні тығыз болады, бұл ісікті анықтауды қиындатады. Осы себепті, менопаузаға дейінгі кезеңде жасалған маммографияда жалған теріс нәтижелер екі есе жиі кездеседі (Prate). Сондықтан Ұлыбританиядағы скринингтік бағдарлама әйелдерді 50 жасқа толғаннан кейін ғана маммографияға шақырады. Бұл жіберілген рактардың маңыздылығы толыққанды түсініксіз, әсіресе егер әйел жыл сайын маммографиядан өтетін болса. Ұқсас жағдайды зерттеу нәтижелері көрсеткендей, кішкентай ісіктерге бірден араласпай, бірнеше жыл бойы бақылап отырса, жақсы нәтижелерге қол жеткізуге болады. 3184 әйелге маммография жасалған, нәтижесі "күдікті емес" деп бағаланған. Бұл классификация олардың жағдайы толыққанды норма деп есептелмеген, бірақ қандай да бір ұсақ мәселелер байқалған пациенттерге арналған. Бұл жағдайда пациентке биопсия жасалмайды, керісінше, үш жыл бойы әр алты ай сайын қайтадан маммография жасалып, жағдайының өзгергені анықталады. Осы 3184 әйелдің 17-сінде (0,5%) рак анықталды. Ең маңыздысы, диагноз қойылған кезде олардың барлығы 0 немесе 1 сатыда, яғни ең ерте сатыда болды. Емдеуден кейін бес жыл өткен соң, осы 17 әйелдің ешқайсысында қайталану белгілері байқалған жоқ. Демек, кішкентай, ерте сатыдағы рактар, бірден емделмесе де, сенімді түрде емделуге жатады.

Шығын тиімділігі

Сүт безі қатерлі ісігі қоғамға елеулі экономикалық салмақ түсіреді, 2017 жылы АҚШ-та үшінші және төртінші сатыдағы емге жұмсалған шығын шамамен 127 000 долларды құрады. Ерте диагностика және скрининг әдістері өлім-жітім көрсеткіштерін төмендетуде маңызды болғанымен, маммография арқылы сүт безі қатерлі ісігін скринингтің шығынға қатысты пайдасы әлі толық анықталған жоқ. Жақында Испания, Дания және АҚШ-та 2000-2019 жылдар аралығында өткізілген үш зерттеудің жүйелі шолуы цифрлық маммографияның басқа скрининг әдістерімен салыстырғанда денсаулық сақтау жүйесі үшін тиімді еместігін көрсетті. Сондықтан, оның жиілігін арттыру денсаулық сақтау жүйесіне қосымша шығындар әкелуі мүмкін. Нақты дәлелдер жеткіліксіз болғанымен, 50 жастан асқан адамдарға екі жылда бір рет цифрлық маммография жасау ұсынылады.

USPSTF ұсыныстарына қарсы дәлелдер

USPSTF ұсыныстарының өте ықпалды болғандықтан, маммографиялық тексеруді 50 жастан 40 жасқа дейін өзгерту халық денсаулығына елеулі әсер етеді. Бұл жаңартудың басты мәселесі – сүт безі қатерлі ісігінен болатын өлім-жітімнің шын мәнінде артып келе жатқаны және маммографияның тиімділігіне жаңа дәлелдердің бар-жоқтығы. Ұлттық тіршілік статистикасы жүйесі мәліметтері бойынша, АҚШ-та 2018 жылдан 2021 жылға дейін сүт безі қатерлі ісігінен болатын өлім-жітім тұрақты түрде төмендеп келеді. Сонымен қатар, USPSTF-тің бұрынғы ұсынысынан кейін 40 жастағы әйелдер үшін маммографиялық тексерудің жаңа рандомизацияланған сынақтары жүргізілген жоқ. Бұған қоса, осы жас тобындағы 8 соңғы рандомизацияланған зерттеулердің нәтижелері маңызды әсер көрсетпеді. Оның орнына USPSTF статистикалық модельдерді пайдаланып, бастапқы жас төмендетілген жағдайда не болатынын бағалады, яғни маммографиялық тексеру сүт безі қатерлі ісігінен болатын өлім-жітімді 25%-ға төмендетуі мүмкін деген болжаммен. Бұл зерттеу 50-74 жас аралығындағы әйелдердің орнына 40-74 жас аралығындағы 1000 әйелді тексерудің өмір бойында 1-2 кем өлімге алып келетінін көрсетті. Сүт безі қатерлі ісігі диагнозы қойылған әйелдердің шамамен 75 пайызында бұл ауруға байланысты отбасылық анамнез немесе басқа да тәуекел факторлары жоқ (сондықтан тек жоғары тәуекелді әйелдерді тексерудің нәтижесінде көптеген жағдайлар жіберіліп қалуы мүмкін). Хендрик пен Хелвидің American Journal of Roentgenology журналында жариялаған талдауына сәйкес, егер USPSTF сүт безі қатерлі ісігін тексеру бойынша ұсынылған нұсқаулар орындалса, АҚШ-та жыл сайын шамамен 6500 әйел сүт безі қатерлі ісігінен көз жұмады. Тарихындағы ең ірі (Hellquist және авторлар) және ең ұзаққа созылған (Tabar және авторлар) сүт безі қатерлі ісігін тексеру зерттеулері тұрақты маммографиялық тексерудің 40 жастан асқан барлық әйелдерде (оның ішінде 40-49 жастағы әйелдерде) сүт безі қатерлі ісігінен болатын өлім-жітімді шамамен үштен бір бөлігіне төмендеткенін растады. Бұл USPSTF есептеулерін екі есеге қате көрсетіп отыр. Олар өлім-жітімді 15%-ға төмендетуді есептеу үшін пайдаланды, қанша әйелді тексеруге шақыру қажеттігін анықтау үшін. Қазіргі уақытта расталған 29% (немесе одан да жоғары) көрсеткішпен, USPSTF формуласын қолдану арқылы тексерілуге тиіс әйелдердің саны олардың бағалауының жартысына тең, және олардың формуласы бойынша қабылданатын деңгейде.

Қатысу

Көптеген факторлар сүт безі қатерлі ісігін тексеруге баруға қанша адамның қатысатынына әсер етеді. Мысалы, этникалық азшылық өкілдері де қатерлі ісікке скринингке қатысуға көбінесе кедергі келтіреді. Ұлыбританияда Оңтүстік Азия тегіндегі әйелдер сүт безі қатерлі ісігін тексеруге ең аз қатысады. Оңтүстік Азияның әртүрлі қауымдастықтары үшін нақты кедергілерді анықтау үшін тағы да зерттеулер қажет. Мысалы, бір зерттеу көрсеткендей, британдық пакистандық әйелдер мәдени және тілдік кедергілерге тап болды және сүт безі тексеруі тек әйелдерге арналған ортада жүргізілетінін білмеді. Психикалық аурулары бар адамдар да қатерлі ісікке скринингке қатысуға көбінесе кедергі келтіреді. Солтүстік Ирландияда психикалық денсаулығымен мәселелері бар әйелдер, мәселесі жоқ әйелдерге қарағанда сүт безі қатерлі ісігін тексеруге аз қатысқан. Некелік жағдайы мен әлеуметтік жағдайы ескерілгенімен де, қатысу көрсеткіштері төмен қалды.

Реттеу

АҚШ-та және оның аумақтарындағы (әскери базаларды қоса алғанда) маммографияны жүзеге асыратын мекемелер Маммография сапасы стандарттары туралы заңға (MQSA) бағынады. Бұл заңға сәйкес, FDA бекіткен орган арқылы жыл сайынғы тексерулер және үш жыл сайын аккредиттеуден өту міндетті. Тексеру немесе аккредиттеу барысында кемшіліктері анықталған мекемелер түзету шаралары расталғанға дейін маммография жасаудан шеттетілуі мүмкін, ал ең ауыр жағдайларда бұрынғы пациенттерге олардың тексерулерінің сапасы төмен болғаны және оларға сенуге болмайтыны туралы хабарлау талап етілуі мүмкін. Қазіргі таңда MQSA тек дәстүрлі маммографияға ғана қолданылады, ал емілді ультрадыбыс, стереотаксиялық емілді биопсия немесе емілді МРТ сияқты қосымша зерттеулерге қолданылмайды. 2024 жылдың 10 қыркүйегінен бастап MQSA барлық пациенттердің маммографиялық қорытындыларында олардың емілді тығыздығы ("тығыз" немесе "тығыз емес") туралы ақпаратты көрсетуді талап етеді.

Жасанды интеллект (ЖИ) алгоритмдері

Жақында, жасанды интеллект (ЖИ) бағдарламалары жасалды, олар сүт безі қатерлі ісігінің тәуекелін болжау үшін мамаграфиялық суреттердің мүмкіндіктерін пайдаланады. 16 ретроспективті зерттеу жобаларының жүйелі шолуы, медиананың максималдық AUC-сін салыстырғанда, жасанды интеллекттің клиникалық тәуекел факторларына қарағанда (AUC = 0.61) кем дегенде сондай дәлдікке (AUC = 0.72) ие екенін көрсетті, бұл клиникалық тәуекел факторларына негізделгеннен жасанды интеллектке негізделген бейнелік тәуекел модельдеріне өту, тәуекелге негізделген тексерудің дәлірек және жекелендірілген әдістеріне әкелуі мүмкін екенін ұсынады. 23 804 маммографияны және әртүрлі машиналық оқыту әдістерін (CNN, ANN және SVM) қамтитын 32 жарияланған мақаланың тағы бір зерттеуі, клиникалық дәрігерлерге халыққа негізделген сүт безі қатерлі ісігін тексеру бағдарламаларында көмектесуге үміт беретін нәтижелерді көрсетті.

Эксперттік әдістердің баламалы түрлері

Маммографиядан өткісі келмейтін науқастар үшін МРТ және сондай-ақ сүтінің компьютерлік томографиясы (сүтінің КТ деп те аталады) ауыртпасыз балама болып табылады. Қай әдіс тиімді екені клиникалық жағдайға байланысты, және бұл туралы шешімді дәрігер қабылдайды.