Кіріспе
Медицинаның бір саласы
өнеркәсіптік қолданыс
industrial application
Радиология (/,//r//ei//d//I//'//Q//l//@//dZ//i/ reydeeoluhjee) – ауруларды диагностикалау және олардың емдеуін бағыттау үшін медициналық бейнелеуді пайдаланатын медициналық мамандық. Ол радиографиядан бастау алды (сондықтан оның атауында радиацияға сілтеме бар), бірақ бүгінде иондаушы электромагниттік сәулеленуді пайдаланбайтын (мысалы, ультрадыбыстық зерттеу және магниттік-резонанстық бейнелеу) және пайдаланатын (мысалы, компьютерлік томография (КТ), флюороскопия және позитрондық эмиссиялық томография (ПЭТ) сияқты ядролық медицина) барлық бейнелеу әдістерін қамтиды. Интервенциялық радиология – жоғарыда аталғандай бейнелеу технологияларын қолдана отырып, көбінесе минималды инвазивті медициналық процедураларды орындау. Қазіргі радиологияда әртүрлі денсаулық сақтау мамандары команда ретінде жұмыс істейді. Радиолог – тиісті аспирантураны бітірген дәрігер, ол медициналық бейнелерді түсіндіреді, осы нәтижелерді есеп немесе ауызша түрде басқа дәрігерлерге жеткізеді және минималды инвазивті медициналық процедураларды орындау үшін бейнелеуді қолданады. Медбике пациенттерді бейнелеу немесе процедуралардан бұрын және кейін күтіп-ұстауға қатысады, соның ішінде дәрі-дәрмектерді беру, өмірлік маңызды көрсеткіштерді бақылау және седацияланған пациенттерді қадағалау. Радиолог, кейбір елдерде, мысалы, АҚШ және Канадада «радиологиялық технолог» деп те аталады, – бұл радиологқа түсіндіру үшін медициналық бейнелерді жасау үшін күрделі технология мен позициялау техникаларын пайдаланатын арнайы оқытылған денсаулық сақтау маманы. Жеке адамның білімі мен практика жасайтын еліне байланысты радиолог жоғарыда аталған бейнелеу әдістерінің бірінде мамандануы немесе бейнелеу туралы есеп берудегі өкілеттіктерін кеңейтуі мүмкін.
Проекциялық (жалпы) рентгенография
Рентгенограммалар (алғашқыда рентгенограмма деп аталатын, рентген сәулелерін ашқан Вильгельм Конрад Рентгеннің есімімен аталған) науқас арқылы рентген сәулелерін жіберу арқылы жасалады. Рентген сәулелері дене арқылы детекторға бағытталады; сурет, сәулелердің қандайлары өтіп (және анықталады), ал қандайлары науқаста сіңіріліп немесе шашырап (сондықтан анықталмайды) кетеді, соған байланысты қалыптасады. Рентген 1895 жылдың 8 қарашасында рентген сәулелерін ашқан және 1901 жылы осы ашылуы үшін физика саласындағы алғашқы Нобель сыйлығын алған. Фильмдік экрандық рентгенографияда рентген түтігі рентген сәулелерінің шоғын шығарады, ол науқасқа бағытталады. Науқас арқылы өтетін рентген сәулелері, шашырауды азайту үшін тор немесе рентген фильтрі деп аталатын құрылғы арқылы сүзгіленеді, содан кейін жарық шығаратын фосфордан тұратын экранға тығыз жабысқан, дамытылмаған пленкаға түседі. Пленка кейін химиялық жолмен дамытылады және пленкада сурет пайда болады. Фильмдік экрандық рентгенография фосфорлық пластиналық рентгенографиямен алмастырылуда, бірақ соңғы кезде сандық рентгенографиямен (DR) және EOS бейнелеуімен алмастырылды. Соңғы екі жүйеде рентген сәулелері сенсорларға түседі, олар тудырған сигналдарды цифрлық ақпаратқа түрлендіреді, ол компьютер экранында көрсетілетін суретке айналады. Сандық рентгенографияда сенсорлар пластина пішіндес, бірақ EOS жүйесінде, бұл жолақты сканерлеу жүйесі, сызықтық сенсор науқасты тік сканерлейді. Қарапайым рентгенография радиологияның алғашқы 50 жылында қол жетімді болған жалғыз бейнелеу әдісі болды. Оның қолжетімділігі, жылдамдығы және басқа әдістермен салыстырғанда төмен құнының арқасында рентгенография көбінесе радиологиялық диагностикадағы бірінші таңдау болып табылады. Сонымен қатар, КТ, МРТ және басқа да цифрлық бейнелеудегі көп көлемді деректерге қарамастан, көптеген аурулар бар, оларда классикалық диагноз қарапайым рентгенограмма арқылы қойылады. Мысалдарға әртүрлі түрдегі артрит және пневмония, сүйек ісіктері (әсіресе қатерсіз сүйек ісіктері), сынықтар, сүйектің туа біткен аномалиялары және бүйректегі кейбір тастар жатады. Маммография және DXA – төмен энергиялы проекциялық рентгенографияның екі қолданысы, олар сүт безінің қатерлі ісігі мен остеопорозды бағалау үшін қолданылады.
Флюорография
Флюорография және ангиография – бұл рентгендік бейнелеудің ерекше қолданылулары, онда флуоресценттік экран және бейне күшейткіш түтік жабық тізбекті теледидар жүйесіне қосылады. Бұл, қозғалыстағы немесе радиконтрастты заттармен күшейтілген құрылымдарды нақты уақыт режимінде бейнелеуге мүмкіндік береді. Радиконтрастты заттар әдетте қан тамырларының, зәршығару жүйесінің немесе асқазан-ішек жолының (АІЖ) анатомиясы мен жұмысын анықтау үшін пациентке жұтыру арқылы немесе инъекция жасау арқылы енгізіледі. Қазіргі уақытта қолданылатын екі радиконтрастты зат бар. Барий сульфаты (BaSO4) АІЖ-ны бағалау үшін ауыз арқылы немесе тік ішек арқылы беріледі. Иод, түрлі коммерциялық формаларда, ауыз арқылы, тік ішек арқылы, қынап арқылы, артериялық немесе веналық жолмен беріледі. Бұл радиконтрастты заттар рентген сәулелерін күшті сіңіреді немесе шашыратады, ал нақты уақыттағы бейнелеумен бірге ас қорыту жолындағы перистальтика немесе артериялар мен тамырлардағы қан ағыны сияқты динамикалық процестерді көрсетуге мүмкіндік береді. Иодты контраст аномалиялы аймақтарда нормальды тіндерге қарағанда көбірек немесе аз жиналуы мүмкін, соның салдарынан аномалияларды (ісіктер, кисталар, қабыну) анықтау оңайлайды. Сонымен қатар, белгілі жағдайларда ауа асқазан-ішек жүйесі үшін, ал көмірқышқыл газы – веналық жүйе үшін контрастты зат ретінде қолданылуы мүмкін; мұндай жағдайларда контрастты зат рентген сәулесін қоршаған тіндерге қарағанда аз әлсіретеді.
Компьютерлік томография
КТ-суреттеу денеге сурет түсіру үшін есептеу алгоритмдерімен бірге рентген сәулелерін пайдаланады. КТ-де рентген түтігі, сақина тәрізді аппаратта рентген детекторларының (немесе детекторлардың) қарамағысында, пациенттің айналасында айналып, компьютерлік қималы суретті (томограмма) жасайды. КТ-суреттеу осьтік жазықтықта жүзеге асырылады, ал короналдық және сагитталдық суреттер компьютерлік реконструкция арқылы жасалады. Анатомияны жақсырақ көрсету үшін КТ-де радиоконтрастты заттар жиі қолданылады. Рентгендік суреттер жоғары кеңістіктік ажыратылымды қамтамасыз етеді, бірақ КТ рентген сәулелерінің әлсіреуіндегі ұсақ өзгерістерді (жоғары контрасттық ажыратылымды) анықтауға мүмкіндік береді. КТ пациентті рентгенге қарағанда едәуір көп мөлшерде иондаушы сәулеленуге ұшыратады. Спиральды көпдетекторлы КТ-де пациенттің сәулелену шоғы арқылы үздіксіз қозғалысы кезінде 16, 64, 254 немесе одан да көп детекторлар қолданылады, бұл қысқа мерзімде егжей-тегжейлі суреттер алуға мүмкіндік береді. КТ-суреттеу кезінде тамырға контрастты затты жылдам енгізу арқылы бұл егжей-тегжейлі суреттерді үш өлшемді (3D) суреттерге қайта құруға болады, мысалы, қарын артериялары, ми артериялары, жүрек артериялары немесе басқа да артериялардың суреттерін жасауға болады. 1970 жылдардың басында компьютерлік томографияның енгізілуі диагностикалық радиологияда революция жасады, клиникалық дәрігерлерге анатомиялық құрылымдардың егжей-тегжейлі үш өлшемді суреттерін ұсынды. КТ-суреттеу ми қан кетуі, өкпе эмболиясы (өкпе артерияларындағы қан тірбуы), аортаның қабырғасының жыртылуы, аппендицит, дивертикулит және бүйрек тастары сияқты жедел және шұғыл жағдайларды диагностикалау үшін таңдаулы әдіс болып табылады. КТ-суреттеу технологиясы дамымас бұрын, қатты ішкі аурудың себебін анықтау үшін тәуекелді және ауыр хирургиялық араласу жиі қолданылатын, сыртқы қарап тексеру арқылы анықтау мүмкін емес жағдайлардағы жалғыз жол болатын. КТ технологиясының үнемі жетілдірілуі, оның ішінде сканерлеу жылдамдығының артуы және ажыратымдылығының жақсаруы, КТ-суреттеудің дәлдігі мен тиімділігін күрт арттырды, бұл медициналық диагностикада оның қолданылуының кеңеюіне ықпал етуі мүмкін.
Ультрадыбыстық зерттеу
Медициналық ультрадыбыс жоғары жиілікті дыбыс толқындарын пайдаланып, дененің жұмсақ тіндерін нақты уақытта көрсетеді. Иондаушы сәулелендіру қолданылмайды, бірақ ультрадыбыспен алынған бейнелердің сапасы зерттеуді жүргізетін маманның (ультрадыбысшының) шеберлігіне және пациенттің дене бітіміне байланысты. Ірі денелі, артық салмақты пациенттерді тексеру кезінде тері асты майы дыбыс толқындарының көп бөлігін сіңіріп алатындықтан, бейне сапасы төмендеуі мүмкін. Бұл дыбыс толқындарының органдарға еніп, қайтадан датчикке шағылысуының азаюына әкеледі, нәтижесінде ақпарат жоғалады және бейне сапасы нашарлайды. Ультрадыбыс сонымен қатар ауа қуыстары (өкпелер, ішек тізбектері) немесе сүйек арқылы бейнелеу мүмкін еместігімен шектеледі. Оның медициналық бейнелеуде қолданылуы соңғы 30 жылда кеңінен дамыды. Алғашқы ультрадыбыстық бейнелер статикалық және екі өлшемді (2D) болды, бірақ қазіргі ультрадыбыспен 3D реконструкцияларды нақты уақытта көруге болады, бұл оны тиімді түрде "4D" етеді. Ультрадыбыстық бейнелеу әдістері бейнелерді жасау үшін иондаушы сәулелендіруді пайдаланбайтындықтан (рентгенография және КТ-дан өзгеше), олар қауіпсіз деп есептеледі және осы себепті акушерлік бейнелеуде жиі қолданылады. Жүктіліктің барысын мұқият бағалауға болады, техникадан зардап шегу туралы алаңдаушылықты азайтады, көптеген ұрықтық аномалияларды ерте анықтауға және диагностикалауға мүмкіндік береді. Өсуді уақыт өте келе бағалауға болады, бұл созылмалы аурулары немесе жүктілікке байланысты аурулары бар пациенттер үшін, сондай-ақ көп жүктілік (екіліктер, үштіктер және т.б.) жағдайында маңызды. Түсті доплер ультрадыбысы шеткі тамыр ауруларының ауырлығын өлшейді және кардиологтар жүректі, жүрек клапандарын және ірі қан тамырларын динамикалық бағалау үшін пайдаланады. Мысалы, қарын артериясының тарылуы инсульт жақындап келе жатқанын көрсететін белгі болуы мүмкін. Аяқтардың ішкі тамырларының біріндегі терең орналасқан қан тірбуышы, өкпеге жеткенше ультрадыбыспен анықталуы мүмкін, бұл өмірге қауіпті өкпе эмболиясына әкелуі мүмкін. Ультрадыбыс биопсия жасау кезінде қоршаған тіндерге зиянды тигізбеу үшін және торакентез сияқты дренаждарда бағыт беру үшін де пайдалы. Кішкентай, портативті ультрадыбыс құрылғылары қазір травматология бөлімдерінде ішкі қан кетудің және ішкі органдардың зақымдануының бар-жоғын инвазивті емес бағалау арқылы перитонеальды жууды алмастыруда. Ауыр ішкі қан кету немесе ірі органдардың зақымдануы хирургиялық араласуды және түзетуді қажет етуі мүмкін.
Магниттік резонанстық томография
МРТ күшті магниттік өрістерді қолданады, дене тіндеріндегі атом ядроларын (әдетте сутек протондарын) бағыттау үшін, содан кейін осы ядролардың айналу осын бұзатын радиосигналды пайдаланады және ядролар бастапқы күйіне оралғанда туындайтын радиожиілік сигналын қадағалайды. Радиосигналдар қызығушылық тудыратын аймаққа жақын орналасқан, катушка деп аталатын кішкентай антенналар арқылы жиналады. МРТ-ның бір артықшылығы – оның экзиалдық, короналдық, сагитталдық және көптеген көлбеу жазықтықтарда бірдей оңай бейнелер түсіре алу мүмкіндігі. МРТ скандары барлық бейнелеу әдістерінің ішінде ең жақсы жұмсақ тіндердің контрастын қамтамасыз етеді. Сканерлеу жылдамдығы мен кеңістіктік ажыратымдылығының жетістіктері, компьютерлік 3D алгоритмдер мен аппараттық құралдардың жақсаруының арқасында МРТ бұлшық-скелеттік радиология мен нейрорадиологияда маңызды құралға айналды. Бір кемшілігі – пациенттің бейнелеу кезінде ұзақ уақыт бойы шулы, тығыз кеңістікте тыныш тұруы керек. МРТ тексеруін тоқтатуға жеткілікті ауыр клаустрофобия (жабық кеңістіктерден қорқу) науқастардың 5%-ға дейінде кездеседі. Магниттік құрылымдағы соңғы жетістіктер, соның ішінде күшті магниттік өрістер (3 тесла), тексеру уақытын қысқарту, кеңірек, қысқа магниттік тесіктер және ашық магниттік құрылымдар клаустрофобиялық науқастарға белгілі бір жеңілдік әкелді. Дегенмен, эквивалентті өріс күшіне ие магниттер үшін бейне сапасы мен ашық дизайн арасында жиі компромисс болады. МРТ миды, омыртқаны және қозғалыс-тамыр жүйесін бейнелеуде үлкен пайда береді. Қазіргі уақытта МРТ пациенттерде кардиостимуляторлар, кохлеарлық имплантаттар, кейбір ішкі дәрі-дәрмек сорғылары, ми аневризмасының белгілі бір түрлері, көздердегі металл сынықтары және күшті магниттік өрістерге және дененің әсеріне түсетін күшті ауытқулы радиосигналдарға байланысты кейбір металл имплантаттары бар науқастарға қолдануға қарсы көрсетіледі. Даму перспективалары функционалдық бейнелеу, жүрек-қан тамырлары МРТ және МРТ басқарылатын терапияны қамтиды.
Ядролық медицина
Ядролық медицинада бейнелеу – пациентке радиоактивті ізбасармен белгіленген, дененің белгілі тіндеріне жақындығы бар заттардан тұратын радиофармацевтикалық препараттарды енгізуді қамтиды. Ең көп қолданылатын ізбасарлар – техноций-99m, йод-123, йод-131, галлий-67, индий-111, таллий-201 және флюдоксиглюкоза (18F) (18F FDG). Жүрек, өкпе, қалқанша безі, бауыр, ми, өт қабы және сүйектер осы техникаларды қолдана отырып, нақты жағдайларды бағалау үшін жиі зерттеледі. Бұл зерттеулерде анатомиялық егжей-тегжейлілік шектеулі болғанымен, ядролық медицина физиологиялық функцияларды көрсетуде тиімді. Бүйректердің экскрециялық функциясы, қалқанша безінің йодты шоғырландыру қабілеті, жүрек бұлшық етіне қан ағыны және т.б. өлшенуі мүмкін. Негізгі бейнелеу құралдары – гамма-камера және ПЭТ сканері, олар организмдегі ізбасардан шығарылатын сәулеленуді анықтап, оны бейне ретінде көрсетеді. Компьютерлік өңдеу арқылы ақпаратты осьтік, короналдық және сагитталдық бейнелер түрінде көрсетуге болады (бір фотонды эмиссиялық компьютерлік томография – SPECT немесе позитронды эмиссиялық томография – PET). Заманауи құрылғыларда ядролық медицина бейнелері дерлік бір уақытта жасалған КТ сканымен біріктірілуі мүмкін, сондықтан физиологиялық ақпарат анатомиялық құрылымдармен қабаттастырылып немесе тіркеліп, диагностикалық дәлдікті арттырады. Позитронды эмиссиялық томография (ПЭТ) сканерлеуі гамма-камералармен анықталатын гамма-сәулелерінің орнына позитрондарды пайдаланады. Позитрондар екі қарама-қарсы бағыттағы гамма-сәулелерін тудырады, олар бірдей уақытта анықталады, бұл ажыратымдылықты жақсартады. ПЭТ сканерлеу кезінде пациентке көбінесе 18F FDG болатын радиоактивті, биологиялық белсенді зат инъекцияланады және пациенттен шығарылатын сәулелену организмнің көп жақты бейнелерін жасау үшін анықталады. Метаболизмдік белсенділігі жоғары тіндер, мысалы, қатерлі ісік, қалыпты тіндерге қарағанда белсенді затты көбірек шоғырландырады. ПЭТ бейнелерін анатомиялық (КТ) бейнелеумен біріктіруге (немесе "қосуға") болады, бұл ПЭТ нәтижелерін дәлірек анықтауға және диагностикалық дәлдікті жақсартуға мүмкіндік береді. Бұл біріктіру технологиясы ПЭТ және КТ сияқты ПЭТ пен МРТ-ні де біріктіруге дамыды. ПЭТ/МРТ біріктіруі көбінесе академиялық және ғылыми-зерттеу орталарында қолданылады және миды, сүт безі қатерлі ісігін анықтау және аяқтың кіші буындарын бейнелеуде маңызды рөл атқара алады. Технология жақында ПЭТ бейнелерінің ажыратымдылығына және әлсіреуді түзетуге әсер ететін күшті магниттік өрісте позитрон қозғалысының техникалық қиындығын еңсергеннен кейін дамыды.
Интервенциялық радиология
Интервенциялық радиология (IR немесе кейде VIR тамырлық және интервенциялық радиология үшін) – радиологияның суреттік бағытталмалылықпен минималды инвазивті процедуралар жүргізілетін мамандығы. Бұл процедуралардың кейбіреулері таза диагностикалық мақсаттарда (мысалы, ангиограмма) жасалса, ал басқалары емдеу мақсатында (мысалы, ангиопластика) қолданылады. Интервенциялық радиологияның негізгі қағидасы – патологияларды мүмкіндігінше минималды инвазивті техникамен диагностикалау немесе емдеу. Қазіргі таңда бұрынғыдан да көп минималды инвазивті процедуралар жасалуда. Мұндай процедуралар көбінесе науқас толық ояу күйде жүргізіледі, сондықтан аз немесе ешқандай седация қажет болмайды. Интервенциялық радиологтар мен интервенциялық рентгенографтар перифериялық қан тамырлары аурулары, бүйрек артериясының тарылуы, төменгі қуыс вена сүзгісін орнату, гастростомия түтігін орнату, өт жолдарына стенттер салу және бауырға жасалатын араласулар сияқты бірнеше ауруларды диагностикалайды және емдейді. Бағытталмалылық үшін рентгендік суреттер, флюороскопия және ультрадыбыс қолданылады, ал процедура кезінде арнайы инелер мен катетерлер негізгі құралдар болып табылады. Суреттер клиникке осы құралдарды дененің ауруға шалдыққан аймақтарына бағыттауға мүмкіндік беретін карталар ретінде қызмет етеді. Пациентке тудыратын физикалық зақымды азайту арқылы перифериялық араласулар инфекция деңгейін, қалпына келу уақытын және ауруханада жату мерзімін қысқарта алады. АҚШ-та интервенциялық радиолог болу үшін бес жылдық радиология резидентурасын және бір немесе екі жылдық интервенциялық радиология бойынша феллоушипті аяқтау қажет.
Қарапайым немесе жалпы рентгенография
Негізгі әдіс – оптикалық тығыздықты бағалау (яғни гистограммалық талдау). Содан кейін бір аймақтың оптикалық тығыздығының өзгеше екендігі сипатталады, мысалы, сүйекке метастаздық қатер радиолюценция тудыруы мүмкін. Бұл цифрлық радиологиялық шегерудің дамуы. Ол бір зерттелген аймақтың екі рентгенограммасын бір-біріне үйлестіруден және оптикалық тығыздықтарды азайтудан тұрады. Пикселдік интенсивтілік және цифрлық шегеру талдауларын қолдана отырып, әртүрлі жұмсақ тіндерді имитациялау кезінде тіс және сүйек рентгенограммалық тығыздықтарының өзгерістерін салыстыру. Нәтижесіндегі суретте тек екі зерттелген рентгенограмма арасындағы уақытқа байланысты айырмашылықтар ғана болады. Бұл әдістің артықшылығы – тығыздық өзгерістерінің динамикасын және олардың пайда болу орнын дәл анықтау. Дегенмен, алдын ала геометриялық түзету және оптикалық тығыздықтың жалпы реттелуі қажет. Ішкі ауыздық рентгенограммалар жұбынан алынған шегеру суреттеріндегі шу: геометриялық түзетудің төрт әдісінің салыстырылуы. Рентгендік бейнелерді талдаудың тағы бір мүмкіндігі – екінші реттік ерекшеліктерді зерттеу, мысалы, цифрлық текстуралық талдау. Негізгі зерттеулер. Текстуралық энтропия – жақ сүйегінің жазылу процесін сандық бағалаудың әлеуетті белгісі ретінде. Ко-оқиғалар матрицасы немесе фрактальдық өлшем негізінде үш сүйек алмастырғыш материалының салыстырмалы талдауы. Фрактальдық өлшемді қолдану арқылы әртүрлі сүйек алмастырғыш материалдармен емделген альвеолярлық сүйек кемшіліктерін бағалау. Осы негізде, басқарылатын сүйек жаңару мақсатында биоматериалдардың сүйекке имплантацияланатын жерлерін бағалауға болады. Олар сүйектің қалыпты үлгісін (қажетті аймақ, ROI, анықтамалық орын) және имплантация орнының үлгісін (екінші ROI, сынақ орын) алып, имплантация орнының сау сүйекті қаншалықты имитациялайтынын және сүйек жаңару процесінің қаншалықты дамығанын сандық/объективті түрде бағалауға болады. Жылдам немесе баяу сіңірілетін кальций фосфаты сүйек алмастырғыш материалдары – 12 айлық байқаудан кейінгі текстуралық талдау. Жаңа ауыз хирургиясы материалдары сүйек реконструкциясы үшін – дентоальвеолярлық ауыстыруға арналған бес сүйек алмастырғыш материалының салыстырылуы. Сондай-ақ, сүйек жазылу процесіне кейбір жүйелік факторлардың әсерін тексеруге болады. Жалпы минералдық жағдайдың альвеолярлық қанатты ауыстыруға бағытталған коллагендік жақсартуға әсері.
Телерадиология
Телерадиология – радиографиялық суреттерді бір жерден екінші жерге беру арқылы, тиісті білікті маман – әдетте радиолог немесе есеп беруге дайындалған рентгенограф арқылы интерпретациялануы. Көбінесе шұғыл жәрдем бөлімшесі, жансақтау бөлімі және басқа да жедел тексерулерді штатты жұмыс уақытынан кейін, түні және демалыс күндері жылдам интерпретациялау үшін қолданылады. Мұндай жағдайларда суреттерді уақыт белдеулері бойынша (мысалы, Испанияға, Австралияға, Үндістанға) жіберуге болады, ал қабылдаушы дәрігер өздерінің қалыпты күндізгі жұмыс уақытында жұмыс істейді. Алайда, қазіргі уақытта АҚШ-тағы ірі жеке телерадиология компаниялары көбінесе түнгі уақытта жұмыс істейтін радиологтарды жұмысқа алып, кешкі сағаттардағы қызмет көрсетуді қамтамасыз етеді. Телерадиология күрделі немесе түсініксіз жағдай бойынша сарапшы немесе таңдаулы маманмен кеңесу үшін де пайдаланылуы мүмкін. АҚШ-та көптеген ауруханалар радиологиялық бөлімдерін Үндістандағы радиологтарға аутсорсингтейді, себебі бұл жоғары жылдамдықты интернетке қолжетімділік және төмен құнмен байланысты. Телерадиологияға сурет жіберу станциясы, жоғары жылдамдықты интернет байланысы және жоғары сапалы қабылдау станциясы қажет. Жіберу станциясында қарапайым рентген суреттері цифрлық түрге келтіріледі, ал КТ, МРТ, УДТ және ядролық медициналық сканерлер тікелей жіберіледі, себебі олар бұрыннан цифрлық деректер болып табылады. Қабылдаушы компьютерде клиникалық мақсаттар үшін сынақтан өткен және бекітілген жоғары сапалы дисплей экраны болуы керек. Есептер содан кейін сұраған дәрігерге жіберіледі. Телерадиологияның басты артықшылығы – әртүрлі уақыт белдеулерін пайдалану арқасында тәулік бойы шұғыл радиологиялық қызметтерді ұсыну мүмкіндігі. Кемшіліктеріне жоғары құн, сұрау салушы дәрігер мен есеп беруші дәрігер арасындағы байланыстың шектеулі болуы және жеке радиологтың қатысуын талап ететін процедураларды жүзеге асыра алмау жатады. Телерадиологияны қолдануға қатысты заңдар мен ережелер штаттар бойынша өзгеше, кейбіреулері радиологиялық зерттеуді жіберген штаттың медициналық лицензиясын талап етеді. АҚШ-тағы кейбір штаттар телерадиологиялық есепті алдын ала қарастыруды талап етеді, ал ресми есеп аурухана штатындағы радиологтармен шығарылады. Соңғысы, телерадиологияның артықшылығы – оны қазіргі заманғы машиналық оқыту техникаларын қолдану арқылы автоматтандыруға болады.
Пациенттің өзара әрекеттесуі
Кейбір радиологтар, мысалы, телерадиологтар, пациенттермен тікелей қарым-қатынас жасамайды. Ал басқа радиологтар, интервенциялық радиологтар сияқты, көбінесе пациенттермен жұмыс істейді және суреттерді талдауға аз уақыт бөледі. Диагностикалық радиологтар өз уақытының басым бөлігін суреттерді талдауға жұмсайды, ал пациенттермен қарым-қатынас жасауға азырақ уақыт бөледі. Диагностикалық радиологқа суреттерді түсіндіруге пациентті жіберген медициналық қызметкерге қарағанда, радиолог пациенттің клиникалық жағдайы туралы осыншалықты көп білмейді және суреттердің нәтижесі бойынша қандай шаралар қолдану керектігіне осыншалықты ықпал ете алмайды. Сондықтан диагностикалық радиолог суреттердегі анықталғандарды тікелей сол медициналық қызметкерге хабарлайды және көбінесе ұсыныстар береді, ал ол медициналық басқару бойынша ұсыныстарға сәйкес келесі қадамдарды жасайды. Радиологтар түрлі бейнелеу сынақтары мен бейнелеу бағытталған процедуралардың қауіптері туралы оқытылғандықтан, пациенттердің хабардар болуын қамтамасыз ету үшін осы қауіптер туралы білім беретін дәл радиологтар болып табылады, ал емес осы сынақ немесе процедураны тағайындаған медициналық қызметкер.
Америка Құрама Штаттары
Радиология – 2000 жылдан кейін компьютерлік технологияның жетістіктеріне және қазіргі заманғы бейнелеу техникасымен тығыз байланысына байланысты медицинада қарқынды дамыған сала. Радиологиядағы ординатураға түсу өте бәсекелі. Өтініш берушілер көбінесе медициналық мектептердегі сыныптарының алдыңғы қатарында болады және USMLE (board) емтихандарынан жоғары ұпай жинайды. Диагностикалық радиологтар міндетті түрде бакалавриатты бітіруі, медициналық диплом алу үшін (D.O. немесе M.D.) медицина мектебінде төрт жыл оқуы, бір жыл стажировкадан өтуі және төрт жыл ординатурада оқуы керек. Ординатураны аяқтағаннан кейін көптеген радиологтар бір немесе екі жылдық арнайы стипендиялық оқудан өтеді. Американдық радиология кеңесі (ABR) диагностикалық радиология, сәулелік онкология және медициналық физика салаларында кәсіби сертификаттауды, сондай-ақ нейрорадиология, ядролық радиология, педиатриялық радиология және тамырлық және интервенциялық радиология салаларындағы таңдаулық сертификаттауды жүзеге асырады. Диагностикалық радиологиядағы "Кеңес сертификаты" алу үшін екі емтиханды сәтті тапсыру қажет. Негізгі емтихан ординатураның 36 айынан кейін өткізіледі. Бұрын Чикаго немесе Аризона штатының Тусон қаласында өткізілгенімен, 2021 жылдың ақпанынан бастап компьютерлік тест толығымен қашықтан форматқа көшті. Ол 18 санатты қамтиды. Өтетін ұпай 350 немесе одан жоғары болуы керек. Бірден бес санат бойынша сәтсіздік бұрын "шартты емтихан" деп есептелген, бірақ 2021 жылдың маусымынан бастап "шартты" санаты жойылды және емтихан жалпы бағаланады. Сертификаттау емтиханын радиология ординатурасын аяқтағаннан кейін 15 ай өткен соң тапсыруға болады. Бұл компьютерлік емтихан бес модульден тұрады және "қабылданып/қабылданбады" жүйесі бойынша бағаланады. Ол жылына екі рет Чикаго мен Тусон қалаларында өткізіледі. Қайта сертификаттау емтихандары 10 жыл сайын өткізіледі, сонымен қатар сертификатты сақтау құжатында көрсетілгендей, медициналық білімін жаңару талаптары орындалуы керек. Сертификатты Америкалық остеопатиялық радиология кеңесінен (AOBR) және Америкалық дәрігерлер кеңесінен де алуға болады. Ординатураны аяқтағаннан кейін радиологтар жалпы диагностикалық радиолог ретінде жұмыс істеуге немесе стипендия деп аталатын таңдаулық оқу бағдарламаларына қатысуға құқылы. Радиологиядағы таңдаулық оқулардың мысалдары: ішкі ағзалардың бейнелеуі, кеуде ағзаларының бейнелеуі, көлденең қима/ультрадыбыс, МРТ, бұлшық-сүйек жүйесінің бейнелеуі, интервенциялық радиология, нейрорадиология, интервенциялық нейрорадиология, педиатриялық радиология, ядролық медицина, шұғыл радиология, сүт бездерінің және әйелдер денсаулығының бейнелеуі. Радиологиядағы стипендиялық бағдарламалар әдетте бір немесе екі жылға созылады. АҚШ-тағы кейбір медициналық мектептер негізгі медициналық білім беруге радиологияның негіздерін енгізе бастады. Нью-Йорк медициналық колледжі, Уэйн штатының медицина университеті, Уилл Корнелл медицинасы, Бірыңғай қызметтер университеті және Оңтүстік Каролина университетінің медицина мектебі өздерінің медицина бағдарламалары аясында радиологияға кіріспе ұсынады. Кемпбелл университетінің остеопатиялық медицина мектебі де бірінші жылдың басында бейнелеу материалдарын оқу жоспарына енгізеді. Радиографиялық зерттеулерді әдетте радиографиялық техниктер жүргізеді. Радиографиялық техниктердің біліктілігі елдеріне қарай өзгереді, бірақ көптегісінде олардың білімі болуы қажет. Ветеринариялық радиологтар – жануарлардың ауруларын диагностикалық бейнелеу немесе емдеу үшін рентген сәулелерін, ультрадыбысты, МРТ және ядролық медицинаны қолдануға маманданған ветеринариялық дәрігерлер. Олар диагностикалық радиология немесе сәулелік онкология бойынша Америка ветеринариялық радиология колледжінің сертификатына ие.
Ұлыбритания
Радиология Ұлыбританияда өте бәсекеге толы мамандық, ол түрлі саладан келген үміткерлерді қызықтырады. Үміткерлер негізгі білім беру бағдарламасынан тікелей, сондай-ақ жоғары білім алғаннан кейін қабылданады. Англия, Шотландия және Уэльсте клиникалық радиология бойынша оқу орнына қабылдау және іріктеу қарашадан наурызға дейін жалғасатын жылдық, ұлттық үйлестірілген процесте жүзеге асырылады. Бұл процесте барлық үміткерлер Арнайы мамандыққа қабылдауды бағалау (SRA) тестісінен өтуі керек. Тест нәтижесі белгілі бір шекті деңгейден жоғары болған үміткерлерге Лондон және Оңтүстік-Шығыс қабылдау кеңсесінде жеке сұхбат ұсынылады. Кейін үміткерлер өзі қалаған бағдарламаларды көрсетеді, бірақ кейбір жағдайларда көршілес аймаққа орналастырылуы мүмкін. Қоғам – коммерциялық емес ұйым, ол Ұлыбританияда радиологиялық білім беруді және оқытуды дамыту мақсатымен радиология резиденттерімен басқарылады. Жыл сайын конференциялар өткізіледі, онда елдің түкпір-түкпірінен келген тәлім алушыларға қатысу ұсынылады. Қазіргі уақытта Ұлыбританияда радиологтардың жетіспеушілігі барлық мамандықтарда мүмкіндіктер жасады, ал диагностикалық бейнелеуге сұраныс артуымен болашақта бұл сұраныс тағы да артады деп күтілуде. Рентгенологтар, кейде медбикелер, сұранысты қанағаттандыру үшін осы мүмкіндіктердің көп бөлігін орындау үшін оқытылады. Рентгенологтар жергілікті мақұлдаудан өткеннен және консультант-радиолог қол қойғаннан кейін белгілі бір процедуралардың "тізімін" басқаруы мүмкін. Сол сияқты, рентгенологтар радиолог немесе басқа дәрігер үшін тізімді жүргізе алады. Рентгенолог егер дербес тізімді басқарса, онда ол 2000 жылғы Иондаушы сәулелену (медициналық әсерлер) ережелеріне сәйкес оператор және тәжірибелі маман ретінде әрекет етеді. Рентгенологтарды түрлі ұйымдар ұсынады, көбінесе бұл Рентгенологтар қоғамы мен колледжі болып табылады. Медбикелермен де бірлесіп жұмыс істеу жиі кездеседі, онда тізімді медбике мен рентгенолог бірлесіп ұйымдастыра алады.
Германия
Медициналық лицензия алғаннан кейін неміс радиологтары бес жылдық интернатураны аяқтап, арнайы мамандық емтиханымен (Facharztprüfung) қорытындылайды.
Италия
Италиялық радиологтар медицина докторы бағдарламасын (MD) аяқтағаннан кейін төрт жылдық резидентура бағдарламасын бітіреді.
Нидерланды
Голландиялық радиологтар алты жылдық медициналық білім беру бағдарламасын аяқтағаннан кейін бес жылдық резидентура бағдарламасын аяқтайды.
Үндістан
Үндістанда медицинаны бітірген түлек бакалавр дәрежесін алуы тиіс, ол үшін 4,5 жылдық оқу және 1 жылдық интернатурадан өту қажет, одан кейін Үндістандағы ең қиын емтихандардың бірі саналатын NEET PG емтиханын тапсыру керек. Одан кейін үлгерім негізінде радиодиагностикаға түсуге болады. Бұрынғы мәліметтерге сәйкес, радиологияны тек үздік үлгергендер ғана таңдайды, яғни нәтижеңіз төмен болса, сіз басқа мамандықтарға түсе аласыз, бірақ радиологияға емес. Радиология оқу курсы 3 жылдық аспирантура (MD/DNB Radiology) немесе 2 жылдық диплом (DMRD) болып табылады.
Америка Құрама Штаттары
Интервенциялық радиология бойынша оқыту медициналық білім берудің резиденттік бөлігінде жүзеге асырылады және осы салада өзгерістер болды. 2000 жылы Интервенциялық радиология қоғамы (SIR) «IR клиникалық жолы» атты бағдарламаны жасады, ол Америка радиологиялық кеңесінде қабылданған «Холман жолы» бағдарламасын өзгертіп, интервенциялық радиология бойынша оқытуды қосты; бұл ABR-де қабылданды, бірақ кеңінен қолданылмады. 2005 жылы SIR басқа мамандықтардан келген оқушыларға интервенциялық радиологияны үйренуге көмектесу үшін «DIRECT (диагностикалық және интервенциялық радиология бойынша күшейтілген клиникалық оқыту) жолы» деп аталатын тағы бір жолды ұсынды және ABR қабылдады; бірақ ол да кеңінен қолданылмады. 2006 жылы SIR интервенциялық радиологияны жеке мамандық ретінде сертификаттауға мүмкіндік беретін жолды ұсынды; бұл, ақыры 2007 жылы ABR-мен қабылданды және 2009 жылы Американдық медициналық мамандықтар кеңесіне (ABMS) ұсынылды, бірақ жеткілікті диагностикалық радиология (DR) оқытуы болмағандықтан қабылданбады. Ұсыныс қайта жұмыс істелді, сонымен бірге диагностикалық радиологияның жалпы оқытуы жаңартылды, және ABMS-ке DR/IR екі мамандыққа әкелетін жаңа ұсыныс ұсынылды, ол 2012 жылы қабылданды және 2014 жылы іске асырылды. 2016 жылға қарай бұл салада бұрынғы IR стипендиялары 2020 жылға дейін тоқтатылатыны анықталды.
Еуропа
Еуропада бұл сала өз даму жолын өтті; мысалы, Германияда 2008 жылы араласушы интервенциялық қоғам DR қоғамынан тәуелсіздікке ұмтылды. Ұлыбританияда 2010 жылы араласушы радиология клиникалық радиологияның тармақтық мамандығы ретінде мақұлданды. Көптеген елдерде араласушы радиология қоғамдары бар, сонымен қатар, Еуропалық кардиоваскулярлық және араласушы радиология қоғамы жұмыс істейді, оның мақсаты – конференциялар, оқу семинарлары мен пациенттердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету шараларын ұйымдастыру арқылы саладағы білім беруді, ғылымды, зерттеулерді және клиникалық тәжірибені қолдау. Сонымен қатар, қоғам интервенциялық радиология бойынша Еуропалық біліктілік емтиханын (EBIR) ұсынады, ол Еуропалық оқу жоспары мен араласушы радиологияның оқу бағдарламасына негізделген, өте бағалы мамандық болып табылады.